Χρήστος Κάτσικας

Κάποτε το σχολείο ήταν συνώνυμο της διδασκαλίας. Η τάξη, ο πίνακας, η αλληλεπίδραση με τους μαθητές. Σήμερα, ολοένα και περισσότεροι εκπαιδευτικοί νιώθουν ότι το επίκεντρο έχει μετατοπιστεί. Όχι προς τη μάθηση, αλλά προς τη διαχείριση. Πλατφόρμες, φόρμες, αναφορές, πίνακες, προθεσμίες. Μια διοικητική καταιγίδα που δεν λέει να κοπάσει.

Δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη επιβάρυνση. Είναι μια συσσωρευτική πίεση που διεισδύει στην καθημερινότητα του σχολείου, αλλοιώνοντας τον ίδιο του τον χαρακτήρα.

Το σχολείο ως γραφείο

Ο εκπαιδευτικός καλείται πλέον να λειτουργεί ταυτόχρονα ως δάσκαλος, γραμματέας, διαχειριστής δεδομένων και υπεύθυνος πλατφόρμας. Από την καταχώριση απουσιών και αξιολογήσεων, μέχρι την ανάρτηση σχεδίων δράσης και την αποστολή εκθέσεων, ο χρόνος της διδασκαλίας διαρκώς «συρρικνώνεται».

Κάθε νέα οδηγία συνοδεύεται από νέα πεδία συμπλήρωσης. Κάθε δράση απαιτεί τεκμηρίωση. Κάθε πρωτοβουλία πρέπει να «ανέβει» κάπου, να καταγραφεί, να αποδειχθεί.

Και έτσι, το σχολείο αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με διοικητική υπηρεσία παρά με ζωντανό χώρο μάθησης.

Ο χρόνος που χάνεται

Η πιο αθόρυβη απώλεια είναι ο χρόνος. Ο χρόνος που θα μπορούσε να αφιερωθεί στην προετοιμασία του μαθήματος, στην εξατομικευμένη στήριξη μαθητών, στη δημιουργία παιδαγωγικών σχέσεων

Αντί γι’ αυτά, καταναλώνεται μπροστά σε μια οθόνη, σε μια φόρμα που πρέπει να συμπληρωθεί «μέχρι σήμερα».

Η γραφειοκρατία δεν είναι απλώς κουραστική. Είναι παιδαγωγικά κοστοβόρα.

Η «ψηφιακή αποικία» των σχολείων

Η είσοδος των ψηφιακών εργαλείων στην εκπαίδευση ήταν αναγκαία. Όμως, αντί να απλοποιήσει διαδικασίες, συχνά τις πολλαπλασίασε.

Πολλαπλές πλατφόρμες, διαφορετικά συστήματα, επικαλύψεις αρμοδιοτήτων. Ένα ψηφιακό τοπίο που απαιτεί διαρκή προσαρμογή, χωρίς πάντα να προσφέρει αντίστοιχη διευκόλυνση.

Το σχολείο μετατρέπεται σταδιακά σε έναν χώρο όπου η «καλή λειτουργία» μετριέται με βάση τα δεδομένα που καταχωρίζονται – όχι απαραίτητα με βάση αυτά που συμβαίνουν μέσα στην τάξη.

Η ανάγκη για αποτύπωση, αξιολόγηση και παρακολούθηση οδηγεί σε ένα φαινόμενο που πολλοί εκπαιδευτικοί περιγράφουν με μια φράση: «Το σχολείο λειτουργεί για να φαίνεται, όχι για να γίνεται».

Δράσεις που σχεδιάζονται για να καταγραφούν. Πρωτοβουλίες που υλοποιούνται για να παρουσιαστούν. Ένα σύστημα που δίνει προτεραιότητα στο αποτύπωμα και όχι πάντα στο περιεχόμενο. Και μέσα σε αυτό, η ουσία της εκπαίδευσης κινδυνεύει να χαθεί.

Οι εκπαιδευτικοί σε οριακή κατάσταση

Η συνεχής διοικητική επιβάρυνση δεν είναι ουδέτερη. Δημιουργεί εξουθένωση. Αίσθημα ματαιότητας. Την αίσθηση ότι η πραγματική δουλειά δεν αναγνωρίζεται.

Πολλοί εκπαιδευτικοί μιλούν για μια καθημερινότητα όπου το μάθημα γίνεται «ανάμεσα» σε υποχρεώσεις. Όχι στο επίκεντρο.

Κι αυτό δεν είναι απλώς επαγγελματικό ζήτημα. Είναι ζήτημα ποιότητας της εκπαίδευσης.

Το δημόσιο σχολείο δεν είναι πίνακες και πλατφόρμες. Είναι άνθρωποι. Είναι σχέσεις. Είναι γνώση που μεταδίδεται με τρόπο ζωντανό.

Η διοικητική καταιγίδα δεν πρέπει να γίνει η «κανονικότητα». Γιατί αν χαθεί ο χρόνος της διδασκαλίας, χάνεται κάτι πολύ πιο βαθύ. Και τότε, το σχολείο μπορεί να λειτουργεί άψογα στα χαρτιά. Αλλά να αδειάζει στην πράξη.