ΠΗΓΗ: Γιώργος X. Παπασωτηρίου

Η πανσέληνος του Αυγούστου ήταν το θέμα και το θέαμα που βίωσαν οι χρήστες των κοινωνικών δικτύων χθες. Κάποιοι απαθανατίζουν τις ριπές του φωτός στο σώμα της θάλασσας του Κορινθιακού. Οι ριπές των σφαιρών στα σώματα των παιδιών της Παλαιστίνης διαφεύγουν του βλέμματος. Οι ριπές του φωτός αντί να αποκαλύψουν, αποκρύπτουν τα σώματα των χιλιάδων Άιλαν (ποιος θυμάται αλήθεια τον Άιλαν;).

Εμείς κι εκείνοι. Εκείνοι κι εμείς. Για την ακρίβεια Εγώ και οι Άλλοι. Αλλά ποιοι είμαστε εμείς και ποιοι εκείνοι; Ποιος είμαι Εγώ και ποιος ο Άλλος; Πώς καταντήσαμε ξεμοναχιασμένες καλαμιές στον κάμπο, χωρίς έρμα, χωρίς Εμείς, Άτομα με βραχύβιες δεσμεύσεις και στιγμιαίες συγκινήσεις;

Κάποιοι αποδίδουν τον σύγχρονο ακραίο Ατομικισμό στην ιδεολογική λειτουργία των κοινωνικών δικτύων. Στο ξεμονάχιασμα του χρήστη και την μοναχική του στιγμιαία “επανάσταση” στο πληκτρολόγιο. Όμως τα σόσιαλ μίντια απλά ενισχύουν μια πραγματική κατάσταση, λειτουργούν δηλαδή ως πολλαπλασιαστές ισχύος.

Ο σύγχρονος Ατομικισμός (ναρκισσισμό τον λέει ο Λας που αντιστοιχεί στην ναρκισσιστική κοινωνία) εδράζεται σε μία πραγματική εργασιακή και πολιτική κατάσταση.

Οι σταθερές κλαδικές συμβάσεις εργασίας έχουν δώσει τη θέση τους στις ατομικές συμβάσεις. Ο κάθε εργαζόμενος διαπραγματεύεται μόνος του τον μισθό και τους όρους εργασίας του με τον εργοδότη. Αυτό καλλιεργεί την ψευδαίσθηση ότι η μοίρα του εργαζομένου εξαρτάται αποκλειστικά από την προσωπική του διαπραγματευτική ικανότητα και την «αξία» του στην αγορά, υποβαθμίζοντας τον ρόλο της συλλογικότητας και των συνδικάτων. Οι μεγάλες εταιρείες έχουν αντικαταστήσει τις συλλογικές διεκδικήσεις με εξατομικευμένα συστήματα ανταμοιβής. Οι μισθολογικές αυξήσεις και οι προαγωγές εξαρτώνται από τους προσωπικούς δείκτες απόδοσης (KPIs).

Επίσςη, η αγορά εργασίας μετατρέπει τον εργαζόμενο σε «επιχειρηματία του εαυτού του». Οι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες (delivery, courier, οδηγοί, freelancers) δεν θεωρούνται μισθωτοί, αλλά «ανεξάρτητοι συνεργάτες»! Ο εργαζόμενος νιώθει ότι διοικεί μια μικρή «επιχείρηση», ότι αν αποτύχει, φταίει ο ίδιος και όχι το σύστημα. Έτσι, αντί να οργανωθεί με άλλους, προσπαθεί να ανταγωνιστεί τους πάντες για να πάρει περισσότερες «δουλειές» από την εφαρμογή. Το ίδιο συμαβίνει και με τον συνάδελφο στο διπλανό γραφείο ή στο διπλανό πόστο, δεν είναι πλέον σύμμαχος, αλλά άμεσος ανταγωνιστής. Η επιτυχία του σημαίνει συχνά την αποτυχία του άλλου, γεγονός που καταστρέφει την αλληλεγγύη.

Επιπροσθέτως, η εργασία από το σπίτι άλλαξε ριζικά την κοινωνιολογία της εργασίας. Ο εργασιακός χώρος (το εργοστάσιο, το μεγάλο γραφείο), που ιστορικά αποτελούσε τον τόπο συνάντησης, συζήτησης και γέννησης των συνδικαλιστικών αγώνων, δεν υπάρχει πια. Ο εργαζόμενος μένει απομονωμένος πίσω από μια οθόνη. Η έλλειψη φυσικής επαφής με τους συναδέλφους μειώνει την ενσυναίσθηση και καθιστά τη συλλογική οργάνωση πρακτικά αδύνατη.

Στον πολιτισμικό τομέα, κυριαρχεί το αφήγημα ότι όλα τα προβλήματα (το εργασιακό άγχος, η χαμηλή αμοιβή, η επαγγελματική εξουθένωση) είναι προσωπικά προβλήματα διαχείρισης. Αντί για απεργία ή διεκδίκηση καλύτερων ωραρίων, το σύστημα προτείνει σεμινάρια mindfulness, διαλογισμό, life coaching και time management. Η λύση μετατίθεται στο άτομο (ατομική ευθύνη). Αν «καείς» (burnout) στη δουλειά, δεν φταίει το 12ωρο ή η πίεση του αφεντικού, αλλά το ότι εσύ δεν έχεις καλή ψυχική αντοχή ή δεν διαχειρίζεσαι σωστά τον χρόνο σου ή είσαι υπέρ το δέον… ευαίσθητος.

Η πραγματική κατάσταση των ατομοκεντρικών εργασιακών σχέσεων ενισχύεται από την ιδεολογία της Ατομικής Ευθύνης. Οι κοινωνικές αφηγήσεις που αποπνέουν συλλογικότητα και αλληλεγγύη δέχονται μια αμείλικτη επίθεση από τους ιδεολογικούς κεκράχτες του συστήματος οι οποίοι όταν δεν κατηγορούν για υποκρισία τους Αλληλέγγυους, διατείνονται σε όλους τους τόνους ότι το Εμείς διαλύει το Άτομο και διαφθείρει την ατομική συνείδηση. Διακηρύττουν ότι δεν υπάρχει ο «Άλλος» ως ξένος, ως ανοίκειος, υπάρχει μόνον το Εγώ, που περιλαμβάνει και κάποιους οικείους, τους στενούς συγγενείς, τον κουμπάρο και δυο φίλους. Οι «άλλοι» δεν γίνονται αντιληπτοί ως δομημένα εξωτερικά Εγώ, αλλά ως η εντύπωση που εκείνοι έχουν για το δικό μου Εγώ. Είναι δηλαδή αναγνωρίσιμοι ως οι φορείς της εικόνας μου. Είναι τα likes στις αναρτήσεις μου στα κοινωνικά δίκτυα, είναι οι “ακόλουθοι” του βασιλιά-ινφλουένσερ!

Αυτό το ΑΤΟΜΟ έχει το δικό του ατομικό ΒΛΕΜΜΑ που συγκλονίζεται από τις αντανακλάσεις του φωτός στη θάλασσα, αλλά βλέπει σαν απειλητικό “εισβολέα” στον χώρο και στη χώρα του κάθε μικρό Άιλαν.

Αυτό το ξεμοναχιασμένο Εγώ συναντιέται με τα άλλα Εγώ (γίνεται ένα σάπιο Εμείς) στο έδαφος του ατομικού χώρου, της Χώρας, του έθνους που δήθεν απειλείται από τους μετανάστες.

Οι μηχανισμοί που περιέγραψε τον 19ο αιώνα ο Κ. Μαρξ επαναλαμβάνονται σήμερα στη σχέση μεταξύ γηγενών εργαζομένων και μεταναστών/προσφύγων. Τότε η αγγλική άρχουσα τάξη συντηρούσε τεχνητά το μίσος μεταξύ Άγγλων και Ιρλανδών εργατών για να κρατά την εργατική τάξη αδύναμη και διασπασμένη. Σήμερα οι κυβερνήσεις και τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα συχνά εργαλειοποιούν το μεταναστευτικό. Από τη μία πλευρά, η ανεπίσημη οικονομία χρειάζεται το φθηνό, ανασφάλιστο εργατικό δυναμικό των μεταναστών για να διατηρεί υψηλά κέρδη. Από την άλλη, η πολιτική ρητορική χρησιμοποιεί τους μετανάστες ως «αποδιοπομπαίους τράγους» για την ανεργία, την κρίση στη στέγαση ή την υποβάθμιση του συστήματος υγείας. 

Σε ιδεολογικό επίπεδο, ο Άγγλος εργάτης εκπαιδεύονταν στην ιδέα ότι ήταν μέλος του «κυρίαρχου έθνους» (της Βρετανικής Αυτοκρατορίας). Σήμερα, η άνοδος της ακροδεξιάς στηρίζεται στην ίδια αντίληψη της "λευκής υπεροχής", ή της εθνικής ανωτερότητας («Πρώτα οι Έλληνες», «America First» κ.λπ.) και στρέφονται κατά των μεταναστών, αντί να στραφούν κατά των πολιτικών λιτότητας, της εργοδοτικής αυθαιρεσίας ή της απορρύθμισης της αγοράς εργασίας… 

Αυτά για την ώρα από εμένα. Για την επόμενη εβδομάδα ξεχωρίζει το “Ψητό λαβράκι με πλιγουροσαλάτα και ρολό κιμά γαλοπούλας...” όπως προτείνει γνωστό σάιτ.

Εμείς προτείνουμε Αλληλεγγύη στην Παλαιστίνη... αλληλεγγύη στους μικρούς Άιλαν