Tου Γιώργου Παυλόπουλου - KOMMON

Έχουν περάσει 23 χρόνια από τον δεύτερο πόλεμο του Κόλπου, όταν οι ΗΠΑ υπό την προεδρία Μπους αποφάσισαν να εισβάλλουν στο Ιράκ επικαλούμενες δήθεν το κίνδυνο για πυρηνικά όπλα. Από το 2003 με το Ιράκ μέχρι σήμερα με το Ιράν, πολλά πράγματα παραμένουν ίδια αλλά και αρκετά έχουν αλλάξει. Μια από τις μεγάλες διαφορές αποτελεί η στάση της Ευρώπης.

Το 2003, η πλειοψηφία των Ευρωπαϊκών κυβερνήσεων (εκτός των Μπλερ, Αθνάρ, Μπαρόζο) είχε αντιδράσει στον πόλεμο των ΗΠΑ. Η στάση τους προερχόταν από μια μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση των Ευρωπαϊκών λαών για το πως πρέπει να κινούνται οι διεθνείς σχέσεις. Η αντίθεση τους δεν προερχόταν μόνο από το γεγονός ότι η ανατροπή τότε του Σαντάμ θα σήμαινε την απώλεια του μεριδίου των ευρωπαϊκών εταιρειών στο Ιράκ, που είχαν κατοχυρώσει στα πλαίσια του πολυεθνικού συνασπισμού από τον πρώτο πόλεμο του Κόλπου το 1991. Σήμαινε ότι η Ευρώπη δεν ήταν διατεθειμένη να δεχτεί χωρίς όρους ένα πλαίσιο μονοπολικού κόσμου υπό την ηγεμονία των ΗΠΑ, βασισμένο στην πολεμική ισχύ χωρίς να λαμβάνει υπόψη τα ευρωπαϊκά συμφέροντα. Υπήρχε όμως και μια ακόμη βασική παράμετρος. Οι ευρωπαϊκοί λαοί είχαν ξεσηκωθεί τότε ενάντια στον πόλεμο, και είχαν ασκήσει καθοριστική πίεση στις αστικές κυβερνήσεις. Τίποτα όμως σήμερα δεν φαίνεται να είναι ίδιο στο χώρο της Ευρώπης.

Η σημερινή στάση των Ευρωπαϊκών κυβερνήσεων που συντάσσονται με τους τυχοδιωκτισμούς των ακροδεξιών Τραμπ και Νετανάχιου, αποτελεί μια τεράστια πολιτική και ιδεολογική έκπτωση. Η πλειοψηφία των κυβερνώντων, και αντίθετα με ότι διακηρύσσουν για την Ουκρανία, είναι η δεύτερη φορά (μετα την Γάζα) που αποδέχονται το στραπατσάρισμα του Διεθνούς Δικαίου. Δείχνουν μεγαλύτερη προθυμία να στηρίξουν τις φιλοπόλεμες ενέργειες των ΗΠΑ ακόμη και όταν ξέρουν ότι ένα από τα μεγαλύτερα θύματα σε επίπεδο οικονομίας θα είναι η ίδια η Ευρώπη. Η ΕΕ και η Κίνα θα επιβαρυνθούν αναλογικά περισσότερο από τις υψηλές τιμές ενέργειας (οι ΗΠΑ είναι εξαγωγέας) ενώ όλοι γνωρίζουν ότι αν πέσει το καθεστώς του ΙΡΑΝ οι αμερικανικές εταιρίες θα επωφεληθούν. Η δουλοπρέπεια είναι ακόμη μεγαλύτερη, γιατί σήμερα οι ΗΠΑ έχουν διαρρήξει σε σημαντικό βαθμό τις φιλικές σχέσεις με την ΕΕ σε σχέση με το παρελθόν. Τέλος δεν μπορεί να μην επισημανθεί η αντίφαση της στήριξης του πολέμου που θα προκαλέσει μεταναστευτικά κύματα αν συνεχισθεί, με την ακροδεξιά ρητορική πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για τον «μεταναστευτικό κίνδυνο».

Η βασική αιτία πίσω από την αλλαγή στάσης των κυβερνήσεων της ΕΕ, αφορά την στροφή σε όψεις του αποικιακού τους παρελθόντος προκειμένου να ξεπεράσουν την οικονομική κρίση και την υποχώρηση στον παγκόσμιο καταμερισμό. Το ευρωπαϊκό «κόμμα του πολέμου» συνδυάζεται με την περαιτέρω κατεδάφιση του λεγόμενου «κοινωνικού κράτους» και την αντικατάσταση του από το Rearm Europe που αυξάνει τις επιθυμίες αλλά και τις αυταπάτες του ευρωπαϊκού κεφαλαίου. Η αναφορά σε «όψεις αποικιακού παρελθόντος» αλλά και «αυταπάτες» δεν είναι τυχαία. Το πάθημα του πολέμου στην Ουκρανία, όπου η Ευρώπη «πλήρωσε» την επιλογή των ΗΠΑ να προκαλέσουν αντιπαράθεση με την Ρωσία, φαίνεται να μην έχει γίνει μάθημα. Ούτε φαίνεται να υπολογίζουν το ενδεχόμενο ενός γενικευμένου πολέμου.

Δυστυχώς, οι αλλαγές δεν αφορούν μόνο το πολιτικό προσωπικό των ευρωπαϊκών κρατών. Αφορούν και τους λαούς, οι οποίοι πληρώνουν (και θα πληρώσουν) την φιλοπόλεμη στροφή της ΕΕ. Υπάρχει σαφής οπισθοχώρηση σε επίπεδο πολιτικό και ιδεολογικό, αν κρίνουμε από τις τεράστιες αντιδράσεις και διαδηλώσεις που είχαν συμβεί το 2003 με τον πόλεμο στο Ιράκ σε σχέση με το σήμερα. Η υποχώρηση της Αριστεράς και γενικότερα των οργανωμένων μορφών του συνδικαλιστικού κινήματος, που θα μπορούσε να παίξει το ρόλο του καταλύτη ώστε να κινητοποιηθεί το λαϊκό κίνημα, είναι εμφανής. Η άνοδος της ακροδεξιάς ατζέντας που νομιμοποιεί ρατσιστικές και φιλοπόλεμες αντιλήψεις απέναντι στους υπόλοιπους λαούς είναι ανασχετικός παράγοντας. Συγχρόνως ο φόβος των μικροαστικών στρωμάτων της Ευρώπης μπροστά στην υποβάθμιση που υφίστανται τα τελευταία χρόνια, δημιουργεί προϋποθέσεις αποδοχής του αφηγήματος για την αναβάθμιση τους μέσω επεκτατικών πολεμικών ενεργειών.

Στην χώρα μας, όλα τα παραπάνω ισχύουν σε μεγαλύτερο βαθμό τόσο σε επίπεδο αστικής τάξης όσο και σε επίπεδο κινήματος. Η δουλοπρέπεια προς το εξωτερικό και η διάθεση της αστικής τάξης να μπει σε τυχοδιωκτικές περιπέτειες, συνδυάζεται με σαφή υποχώρηση της απήχησης των αριστερών ιδεών σε επίπεδο κοινωνίας. Η οικονομική επιβάρυνση της χώρας θα είναι μεγαλύτερη από ότι στις περισσότερές Ευρωπαϊκές, και αυτό θα έχει αντανάκλαση στα λαϊκά στρώματα που θα επωμισθούν το μεγαλύτερο βάρος. Συγχρόνως όμως σε ιδεολογικό επίπεδο η μάχη θα είναι πιο δύσκολη. Μεγάλο μέρος του πολιτικού και οικονομικού προσωπικού έχει «στενές» σχέσεις με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ενώ πρωτόγονα αφηγήματα όπως η συνταύτιση συμφερόντων με το Ισραήλ λόγω Τουρκίας και η επίκληση φανταστικών αξόνων Τουρκίας με Ιράν, έχουν μεγάλη διείσδυση στην κοινωνία. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα εγχώρια επίσημα ΜΜΕ στηρίζουν την πολεμική επέμβαση στο Ιράν περισσότερο και από τις ΗΠΑ που διεξάγει τον πόλεμο!

Η αναγκαιότητα του αντιπολεμικού κινήματος στην χώρα μας είναι αντιστρόφως ανάλογη με την δυνατότητα δημιουργίας του. Σήμερα είναι πολύ πιο σύνθετη διαδικασία και πολύ πιο δύσκολο από ότι στο παρελθόν. Οι ιδιοκτησιακές λογικές με στόχο να μεταφερθεί το αντιπολεμικό κίνημα στις «κάλπες», θα κοστίσουν περισσότερο από ότι στο παρελθόν. Συγχρόνως όμως δεν μπορεί να υπάρχουν αυταπάτες για το ρόλο της ΕΕ. Ο κόσμος θα ακουμπήσει πάνω στην Αριστερά όταν αυτή δείχνει αποτελέσματα σε κρίσιμες συγκυρίες και ο πόλεμος των ΗΠΑ – Ισραήλ με την συναίνεση της ΕΕ είναι μια τέτοια στιγμή.

Ο Γ. Παυλόπουλος είναι οικονομολόγος, πρώην εργαζόμενος στον τραπεζικό τομέα