1 Νοεμβρίου 1920: Στο κρισιμότερο σημείο της Μικρασιατικής εκστρατείας, και μετά τη συνθήκη των Σεβρών ο Ελευθέριος Βενιζέλος διοργανώνει εκλογές πιστεύοντας πως θα τις κερδίσει, αλλά τελικώς τις χάνει και ο ίδιος δεν εκλέγεται ούτε βουλευτής!

Και όλα αυτά, ενώ ο πόλεμος στη Μικρά Ασία βρίσκεται στο πιο κρίσιμο σημείο του, καθώς ο Βενιζέλος θεωρούσε βέβαιη την επικράτησή  του, αφού λίγες βδομάδες νωρίτερα έχει υπογραφεί η  «Συνθήκη των Σεβρών», με τους όρους της οποίας δημιουργήθηκε «Η Ελλάς των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών». Άλλωστε αυτό ήταν το κύριο πολιτικό σύνθημα της Βενιζελικής παρατάξεως, η οποία μάλιστα είχε τυπώσει εκατοντάδες χιλιάδες χάρτες, που έδειχναν το γεγονός αυτό! Να σημειωθεί, ότι αυτοί οι εκατοντάδες χιλιάδες χάρτες τυπώθηκαν στο Λονδίνο, χάρη σε χρήματα – προσφορές των Ελλήνων εφοπλιστών του «Σίτυ» του Λονδίνου, οι οποίοι είχαν ταχθεί αναφανδόν υπέρ του Βενιζέλου!

Τα αποτελέσματα των εκλογών αυτών ήταν πολιτικός κόλαφος για τον Βενιζέλο και το Κόμμα των Φιλελευθέρων, του οποίου ηγείτο, ο οποίος δεν κατάφερε να εκλεγεί βουλευτής, ούτε ο ίδιος! Και αυτό παρά το ευνοϊκό για τον Βενιζέλο εκλογικό σύστημα, που είχε άλλωστε προετοιμάσει ο ίδιος (πλειοψηφικό σε ευρύτερη περιφέρεια) και παρά το γεγονός ότι το Κόμμα των Φιλελευθέρων θα λάβει μερικές χιλιάδες… περισσότερες ψήφους, εντούτοις θα κερδίσει μόλις 110 έδρες, έναντι 260 της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως», που κατέβηκε με αρχηγό τον Δημήτριο Γούναρη, ο οποίος στις 15 Νοεμβρίου 1922, συμπεριλαμβάνονταν μεταξύ των «Έξι», που δικάστηκαν και καταδικάστηκαν εις θάνατον από το Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών.

Ο Ε. Βενιζέλος πλήρωσε το τίμημα των χιλιάδων νεκρών στο βωμ.ο της επεκτατικής πολιτικής που βασιζόταν στο δόγμα της «Μεγάλης Ιδέας» και της ευθυγράμμισης με τους ΑγγλοΓάλους που ήθελαν την Ελλάδα χωροφύλακα στην Ασία. Από την άλλη τα φιλοβασιλικά κόμματα της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσης εκμεταλλεύτηκαν τη λαϊκή δυσαρέσκεια και υπόσχονταν ακόμα και τον τερματισμό του πολέμου τον οποίο συνέχισαν μόλις πήραν την εξουσία και στην ήττα στον Μικρασιατικό πόλεμο.

Η Μικρασιατική Καταστροφή δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στις εκλογές του 1920 ή στην αλλαγή κυβέρνησης. Η έκβασή της συνδέθηκε με ένα σύνολο στρατιωτικών, διπλωματικών, οικονομικών και πολιτικών παραγόντων. Ωστόσο, η εκλογική ανατροπή και η επιστροφή του Κωνσταντίνου αποτέλεσαν καθοριστικές καμπές, καθώς άλλαξαν τους διεθνείς συσχετισμούς και τη στρατηγική μέσα στην οποία εξελίχθηκε ο πόλεμος.

Γιώργος Κ. Καββαδίας