Μια μικρή αναφορά στο «σήμερα»

Στον 21ο αιώνα, οι ημιαγωγοί (chips) αποτελούν βασικό στοιχείο της ραχοκοκαλιάς της παγκόσμιας οικονομίας. Οι ημιαγωγοί δεν θα ήταν απλώς τεχνολογία, αλλά μια στρατηγική πρώτη ύλη, αντίστοιχη με το πετρέλαιο, τις σπάνιες γαίες κ.ά. ή το κάρβουνο των αρχών του 20ού αιώνα. Από τα smartphones και τα ιατρικά μηχανήματα μέχρι τα οπλικά συστήματα και την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), τίποτα δεν λειτουργεί χωρίς αυτά. Η σύγκρουση ΗΠΑ και Κίνας δεν αφορά μόνο το εμπόριο, ευρύτερα τις οικονομικές αντιπαραθέσεις, αλλά την υπεροχή στην τεχνολογία που θα καθορίσει την παγκόσμια ισχύ τις επόμενες δεκαετίες και αποτελεί πεδίο γεωπολιτικής αναμέτρησης.

Πρόκειται για στρατηγικό ανταγωνισμό σε εξέλιξη για τους ημιαγωγούς=chips που στην πραγματικότητα είναι βασικό στοιχείο του αγώνα για την οικονομική και στρατιωτική κυριαρχία στον 21ο αιώνα. Για να κατανοήσουμε τη σύγκρουση, πρέπει να δούμε ορισμένα αριθμητικά δεδομένα της αγοράς.

Οι ΗΠΑ κατέχουν το 45-50% των παγκόσμιων εσόδων, κυρίως μέσω του σχεδιασμού (Intel, Nvidia, AMD, Apple) και του λογισμικού EDA. Παράλληλα η ASML⁽¹⁾ (ΕΕ-Ολλανδία, BlackRock κ.ά) είναι ο αποκλειστικός κατασκευαστής(;) παγκοσμίως που προμηθεύει τους κολοσσούς TSMC, Intel και Samsung με τον απαραίτητο εξοπλισμό για την επόμενη γενιά επεξεργαστών. Λόγω της μοναδικότητάς της, η ASML φαίνεται να ελέγχει το πότε και πώς θα προχωρήσει η τεχνολογική εξέλιξη των ημιαγωγών παγκοσμίως. Η τεχνολογία της βρίσκεται στο επίκεντρο του εμπορικού πολέμου ΗΠΑ – Κίνας, με την ολλανδική κυβέρνηση να επιβάλλει περιορισμούς στις εξαγωγές EUV μηχανημάτων προς την Κίνα για λόγους εθνικής ασφάλειας. Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής παγκοσμίως, απορροφώντας πάνω από το 30-35% της παγκόσμιας παραγωγής, αλλά παράγει εγχώρια λιγότερο από το 15-20% των αναγκών της. Η Ταϊβάν (TSMC) παράγει πάνω από το 90% των πιο προηγμένων chips (κάτω των 5 nm= νανομέτρων) παγκοσμίως. Αυτό το «νησί-εργοστάσιο» είναι το επίκεντρο της έντασης. Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί και η παρουσία της Νότιας Κορέας με κολοσσούς όπως η Samsung και η SK Hynix.

Η Στρατηγική των ΗΠΑ: Επιχείρηση «Στραγγαλισμός» της Κίνας

Η κυβέρνηση Μπάιντεν και Τραμπ εφάρμοσε μια στρατηγική «μικρής αυλής με ψηλό φράχτη». Η αμερικανική στρατηγική «μικρής αυλής με ψηλό φράχτη» (small yard, high fence) αποτελεί το θεμέλιο της σύγχρονης οικονομικής και τεχνολογικής πολιτικής των ΗΠΑ έναντι της Κίνας, στοχεύοντας στην προστασία της εθνικής ασφάλειας χωρίς τον πλήρη οικονομικό διαχωρισμό (decoupling) των δύο χωρών.

• Ο νόμος CHIPS and Science Act του 2022 είναι μια σημαντική ομοσπονδιακή νομοθεσία των ΗΠΑ που αποσκοπεί στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής ημιαγωγών (chips) και στην προώθηση της επιστημονικής έρευνας και τεχνολογικής καινοτομίας. Υπογράφηκε από τον Πρόεδρο Τζο Μπάιντεν στις 9 Αυγούστου 2022, ως απάντηση στις παγκόσμιες ελλείψεις chips και στην αυξανόμενη εξάρτηση από ξένες εφοδιαστικές αλυσίδες. Ο νόμος προβλέπει συνολικές επενδύσεις ύψους περίπου 280 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την επόμενη δεκαετία.
• Εξαγωγικοί Έλεγχοι (στοιχεία: Οκτώβριος 2022 & 2023): Οι ΗΠΑ απαγόρευσαν την εξαγωγή στην Κίνα των πιο εξελιγμένων chips AI (από το 2022, οι ΗΠΑ περιορίζουν συστηματικά την εξαγωγή GPU υψηλών επιδόσεων της NVIDIA προς την Κίνα, χρησιμοποιώντας τους ημιαγωγούς ως εργαλείο πολιτικής πίεσης και τεχνολογικής στρατηγικής) και, κυρίως, των μηχανημάτων λιθογραφίας (EUV/DUV) που χρειάζονται για την κατασκευή τους. Στόχος τους να καθυστερήσει η κινεζική στρατιωτική ανάπτυξη και η ικανότητά της στην AI, περιορίζοντάς την σε τεχνολογία «ώριμων κόμβων» (28nm και άνω). Η Κίνα απάντησε επενδύοντας αστρονομικά ποσά για να σπάσει τον αποκλεισμό. Από τις αρχές του 2024 έχουν διατεθεί τεράστια ποσά (σχεδόν 1 τρισ. δολάρια) για την ενίσχυση της αυτάρκειας σε καίριους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας και της ενέργειας (Το Βήμα). Το κινεζικό κράτος έχει διοχετεύσει πάνω από 100-150 δισεκατομμύρια δολάρια μέσω τριών φάσεων του «Big Fund»⁽²⁾ για να επιδοτήσει εταιρείες όπως η SMIC⁽³⁾ και η Huawei⁽⁴⁾.

Ταυτόχρονα στη λογική των αντιποίνων προχώρησε σε περιορισμό της χρήσης chips της αμερικανικής Micron σε κρίσιμες υποδομές και σε έλεγχο στις εξαγωγές σπάνιων γαιών (Γάλλιο, Γερμάνιο), οι οποίες είναι απαραίτητες για την κατασκευή ημιαγωγών (η Κίνα ελέγχει το 60-80% της παγκόσμιας παραγωγής αυτών των υλικών). Παρά τις κυρώσεις, η Huawei παρουσίασε το Mate 60 Pro με chip 7nm (Kirin 9000s) κατασκευασμένο από την SMIC, αποδεικνύοντας ότι η Κίνα μπορεί να καινοτομήσει παρά τους περιορισμούς, αν και με υψηλότερο κόστος και χαμηλότερη απόδοση.

Ο κινέζικος ιμπεριαλισμός, με βάση τις τεράστιες οικονομικές του δυνατότητες, σηκώνει το βάρος διασπώντας την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα των ιμπεριαλιστών της Δύσης με τη δημιουργία ξεχωριστών αλυσίδων εφοδιασμού (μία δυτική και μία κινεζική). Αυτό εκτιμάται ότι θα κοστίσει στην παγκόσμια οικονομία πάνω από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια σε πρόσθετες δαπάνες R&D⁽⁵⁾ και κεφαλαιουχικές επενδύσεις την επόμενη δεκαετία.

Εκμεταλλεύεται πλήρως τις δυνατότητές του στην κατασκευή «Ώριμων» Chips. Επειδή η Κίνα δεν μπορεί να φτιάξει εύκολα chips 3nm, επενδύει μαζικά στα 28nm και 40nm. Αναμένεται ότι μέχρι το 2027 η Κίνα θα κατέχει το 33-39% της παγκόσμιας παραγωγής στους «Ώριμους»(παραδοσιακούς) ημιαγωγούς, δημιουργώντας κίνδυνο υπερπροσφοράς και πλήττοντας τους δυτικούς ανταγωνιστές σε αυτό το κομμάτι της αγοράς.

Όμως είναι και η Ταϊβάν στο παιχνίδι με τη λεγόμενη «Silicon Shield», που προσδιορίζει τις γεωπολιτικές σχέσεις σχετικά με την ενοποίησή της με την Κίνα. Σύμφωνα με αυτήν, η βιομηχανία ημιαγωγών στην Ταϊβάν είναι αρκετά σημαντική για την παγκόσμια οικονομική ευημερία, ώστε να αποτρέψει μια προσπάθεια της ιμπεριαλιστικής Κίνας να καταλάβει την Ταϊβάν με τη βία και, εάν όχι, να ωθήσει ξένες δυνάμεις, ιδίως τις Ηνωμένες Πολιτείες, να υπερασπιστούν την Ταϊβάν προκειμένου να διατηρήσουν τη σταθερότητα της αλυσίδας εφοδιασμού ημιαγωγών.

Η Ταϊβάν μπορεί να γίνει το πιο επικίνδυνο σημείο τριβής. Η TSMC θεωρείται το «πυρηνικό όπλο» της παγκόσμιας οικονομίας. Η Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) είναι η μεγαλύτερη και πιο προηγμένη εταιρεία κατασκευής ημιαγωγών (μικροτσίπ) στον κόσμο. Ως το κυρίαρχο «χυτήριο» (foundry) παγκοσμίως, παράγει chips για κολοσσούς όπως η Apple, η Nvidia και η Qualcomm, ελέγχοντας πάνω από το 70% της παγκόσμιας αγοράς προηγμένων ημιαγωγών. Μια πιθανή σύγκρουση στα στενά της Ταϊβάν θα προκαλούσε παγκόσμια οικονομική ζημιά άνω των 10 τρισεκατομμυρίων δολαρίων (περίπου το 10% του παγκόσμιου ΑΕΠ), καθώς θα σταματούσε η παραγωγή των chips που κινούν τα πάντα, από αυτοκίνητα μέχρι data centers.

Ο πόλεμος των ημιαγωγών δεν είναι μια παροδική εμπορική διαμάχη μονοπωλιακών κολοσσών, αλλά ένας σύγχρονος αγώνας επιβίωσης των ιμπεριαλιστών του πλανήτη σε ένα ανταγωνισμό αδυσώπητο, φιλοπόλεμο, πρώτα-πρώτα σε βάρος των λαών και της παγκόσμιας εργατικής τάξης. Οι ΗΠΑ προσπαθούν να διατηρήσουν την πρωτοκαθεδρία μέσω ελέγχου της Chip 4 Alliance που είναι μια στρατηγική ομάδα τεσσάρων κορυφαίων παραγωγών ημιαγωγών στον κόσμο: ΗΠΑ, Ιαπωνία, Ταϊβάν και Νότια Κορέα. Προτάθηκε από τις ΗΠΑ το 2022 για να διασφαλίσει τις αλυσίδες εφοδιασμού, να ενισχύσει την παραγωγή προηγμένων μικροκυκλωμάτων και να μειώσει την εξάρτηση από την Κίνα. Η πρωτοβουλία επίσης «Free and Open Indo-Pacific» (Ελεύθερος και Ανοιχτός Ινδο-Ειρηνικός), με έμφαση στη δημιουργία αξιόπιστων, ασφαλών δικτύων και στην εξασφάλιση της εφοδιαστικής αλυσίδας ημιαγωγών, (σύμφωνα με την U.S. Indo-Pacific Strategy) αυτή την πρωτοκαθεδρία έρχεται να υπηρετήσει.

Σε αυτό τον ανταγωνισμό έχει σημασία να δούμε την εξέλιξη και τα δεδομένα στην Πράσινη Μετάβαση ειδικότερα στην ηλεκτροκίνηση, αφού τα chips είναι απαραίτητα για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, όπου η Κίνα προηγείται. Τα ημιαγωγικά chips (semiconductor chips) αποτελούν την «καρδιά» και το «νευρικό σύστημα» των ηλεκτρικών οχημάτων (EVs), καθιστώντας τα απαραίτητα για την πράσινη μετάβαση. Η Κίνα έχει αποκτήσει ηγετική θέση σε αυτόν τον τομέα, ελέγχοντας μεγάλο μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η Κίνα δεν κυριαρχεί μόνο στην παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων (BYD, NIO κλπ), αλλά και στην εφοδιαστική αλυσίδα ημιαγωγών, επιταχύνοντας τη χρήση εγχώριων chips. Ελέγχει την πλειονότητα της ικανότητας διύλισης κρίσιμων υλικών (λιθίου) και επενδύει μαζικά στην παραγωγή chips, μειώνοντας την εξάρτηση από τη Δύση. Στο χώρο των smart cockpit domain controllers, κινεζικές εταιρείες όπως η Huawei και η SiEngine (από το 2026) καταγράφουν ραγδαία άνοδο, ανταγωνιζόμενες παγκόσμιους κολοσσούς. Η Κίνα χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη (AI) και εξελιγμένα chips για να βελτιστοποιήσει την κατανάλωση ενέργειας, λειτουργώντας τα πρώτα εργοστάσια μηδενικών εκπομπών.

Ενώ οι μονοπωλιακοί κολοσσοί της Δύσης (ΗΠΑ, ΕΕ) προσπαθούν να ανακτήσουν το χαμένο έδαφος, η κινεζική «απόβαση» στην Ευρώπη με φθηνότερα, τεχνολογικά προηγμένα EV, αλλάζει τα δεδομένα. Η Κίνα επιταχύνει τη χρήση εγχώριων chips για να μειώσει την εξάρτηση από δυτικούς προμηθευτές, όπως η Texas Instruments και η Infineon, προκαλώντας εμπορικές έρευνες από τις ΗΠΑ. Μέσα από αυτά τα δεδομένα, η ΕΕ αναζητά συμφωνίες με την Κίνα για τις τιμές των ηλεκτρικών, αναγνωρίζοντας την κυριαρχία της αλλά ταυτόχρονα διεγείρει τα δασμολογικά αντανακλαστικά των ΗΠΑ.

Η στρατηγική της ιμπεριαλιστικής Κίνας για την επίτευξη τεχνολογικής κυριαρχίας και ανεξαρτησίας αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα της πολιτικής της για την περίοδο 2025-2030, ποντάροντας στην τεράστια εσωτερική της αγορά και την κρατική χρηματοδότηση. Οι ΗΠΑ διατηρούν προβάδισμα μέσω εταιρειών όπως η Google, η OpenAI, η Meta και η Microsoft, ενώ η Κίνα μειώνει ταχύτατα το τεχνολογικό χάσμα μέσω εταιρειών όπως η DeepSeek, η Baidu και η Tencent (Economy Today, 2025). Η έκβαση αυτού του πολέμου των ημιαγωγών θα καθορίσει ποιος θα ελέγχει την Τεχνητή Νοημοσύνη και, κατ’ επέκταση -κατά πώς λένε και οι «γνωρίζοντες»- την παγκόσμια οικονομική και στρατιωτική ισχύ του μέλλοντος. Στο σύγχρονο ιμπεριαλιστικό-καπιταλιστικό κόσμο, η ισχύς δεν είναι μόνο τεχνολογική αλλά και στρατιωτική, παραγωγική, στις κρίσιμες πρώτες ύλες, χρηματοπιστωτική κ.ά. Η περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού θα μετατρέπεται σε «πεδίο μάχης», επαναπροσδιορίζοντας τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, παραγωγικής δραστηριότητας, τεχνολογίας κ.ά.

Ορισμένα βοηθητικά στοιχεία:

⁽¹⁾ ASML: Ο ρόλος της ολλανδικής εταιρείας που έχει το μονοπώλιο στα μηχανήματα EUV. Η ASML αποτελεί σήμερα τον πιο κρίσιμο κρίκο στην παγκόσμια αλυσίδα παραγωγής ημιαγωγών, καθώς κατέχει το απόλυτο μονοπώλιο στην κατασκευή μηχανημάτων λιθογραφίας EUV (Extreme Ultraviolet). Χωρίς αυτά τα μηχανήματα, είναι αδύνατη η παραγωγή των πιο προηγμένων chips (7nm και κάτω), τα οποία τροφοδοτούν την τεχνητή νοημοσύνη (AI), τα smartphones και τα κέντρα δεδομένων.

Η ASML είναι αποκλειστικός προμηθευτής παγκοσμίως που προμηθεύει τους κολοσσούς TSMC, Intel και Samsung με τον απαραίτητο εξοπλισμό για την επόμενη γενιά επεξεργαστών. Λόγω της μοναδικότητάς της, η ASML ελέγχει το πότε και πώς θα προχωρήσει η τεχνολογική εξέλιξη των ημιαγωγών παγκοσμίως. Η τεχνολογία της βρίσκεται στο επίκεντρο του εμπορικού πολέμου ΗΠΑ – Κίνας, με την ολλανδική κυβέρνηση να επιβάλλει περιορισμούς στις εξαγωγές EUV μηχανημάτων προς την Κίνα για λόγους εθνικής ασφάλειας.

Το μονοπώλιο της ASML δεν είναι τυχαίο, αλλά αποτέλεσμα μιας στρατηγικής «υψηλού ρίσκου» που διήρκεσε δεκαετίες. Χρειάστηκαν πάνω από 30 χρόνια έρευνας και επενδύσεις δισεκατομμυρίων για να τελειοποιηθεί η τεχνολογία Extreme Ultraviolet Lithography (EUV) που είναι η πιο προηγμένη μέθοδος κατασκευής ημιαγωγών, χρησιμοποιώντας φως μήκους κύματος (13,5 nm ) για την εκτύπωση μικροσκοπικών κυκλωμάτων σε μικροτσίπ (10nm και κάτω). Αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της σύγχρονης βιομηχανίας για επεξεργαστές υψηλών επιδόσεων, με την ASML να είναι ο μοναδικός προμηθευτής παγκοσμίως.

⁽²⁾ Ο όρος «Big Fund» (επίσημα National Integrated Circuit Industry Investment Fund) αναφέρεται στο μεγαλύτερο κρατικό επενδυτικό κεφάλαιο της Κίνας, το οποίο δημιουργήθηκε με σκοπό την επίτευξη αυτονομίας στον κρίσιμο τομέα των ημιαγωγών. Το ταμείο λειτουργεί σε διαδοχικές φάσεις, κατευθύνοντας δισεκατομμύρια δολάρια σε κινεζικές εταιρείες τεχνολογίας:

Φάση Ι (2014): Συγκέντρωσε περίπου 138,7 δισεκατομμύρια γουάν ($20 δισ.) εστιάζοντας στην κατασκευή, τη σχεδίαση και τις δοκιμές chips.

Φάση ΙΙ (2019): Συγκέντρωσε 204 δισεκατομμύρια γουάν ($29 δισ.) με έμφαση σε εξοπλισμό παραγωγής και υλικά.

Φάση ΙΙΙ (2024): Ξεκίνησε με κεφάλαια ύψους $47,5 δισεκατομμυρίων (344 δισ. γουάν), αποτελώντας τη μεγαλύτερη φάση έως τώρα. Με στρατηγικό στόχο την αυτονομία, η Κίνα στοχεύει να μειώσει την εξάρτησή της από δυτικές τεχνολογίες, ειδικά μετά τους περιορισμούς που επέβαλαν οι ΗΠΑ στις εξαγωγές προηγμένων chips. Η Φάση ΙΙΙ αναμένεται να επικεντρωθεί σε chips τεχνητής νοημοσύνης (AI) και σε προηγμένες τεχνολογίες μνήμης (DRAM), όπως η High Bandwidth Memory. Βασικοί παίκτες και κύριοι μέτοχοι είναι το υπουργείο Οικονομικών της Κίνας και μεγάλες κρατικές τράπεζες. Το ταμείο έχει στηρίξει κολοσσούς όπως η SMIC (Semiconductor Manufacturing International Corporation) και η Hua Hong Semiconductor.

⁽³⁾ Η Semiconductor Manufacturing International Corporation (SMIC) είναι η μεγαλύτερη και πιο σημαντική εταιρεία κατασκευής ημιαγωγών (chips) στην ηπειρωτική Κίνα. Αποτελεί κεντρικό πυλώνα των προσπαθειών της Κίνας να αποκτήσει τεχνολογική αυτονομία στον τομέα των μικροτσίπς, μειώνοντας την εξάρτησή της από ξένους κατασκευαστές. Η SMIC έχει καταφέρει να προοδεύσει στην τεχνολογία 7nm και εργάζεται για την επίτευξη πιο προηγμένων διαδικασιών (όπως 5nm και 3nm) παρά τους περιορισμούς που θέτουν οι ΗΠΑ στην πρόσβαση σε εξοπλισμό.

⁽⁴⁾ Case Study Huawei: Κατάφερε να επιβιώσει και τελικά να ανακάμψει από τις κυρώσεις των ΗΠΑ του 2019 εφαρμόζοντας μια στρατηγική «πολεμικής ετοιμότητας» που εστίασε στην τεχνολογική αυτάρκεια, τη διαφοροποίηση των εσόδων και την αξιοποίηση της εγχώριας κινεζικής αγοράς. Αντικατέστησε πάνω από 13.000 εξαρτήματα αμερικανικής προέλευσης και επανασχεδίασε περισσότερες από 4.000 πλακέτες κυκλωμάτων για να διασφαλίσει την παραγωγή χωρίς εξάρτηση από τις ΗΠΑ.

⁽⁵⁾ Το R&D (Research and Development – Έρευνα και Ανάπτυξη) είναι η συστηματική, δημιουργική εργασία που αναλαμβάνουν οι επιχειρήσεις και οι οργανισμοί για να αυξήσουν τις γνώσεις τους και να δημιουργήσουν καινοτόμα προϊόντα, υπηρεσίες ή τεχνολογίες. Αποτελεί κλειδί για την ανταγωνιστικότητα, επιτρέποντας τη βελτίωση υπαρχόντων προϊόντων και τη δημιουργία νέων, ενισχύοντας τη θέση στην αγορά

Γ.Μ.Α.Ι.

e-prologos.gr