Η Εργατική Πρωτομαγιά «γεννήθηκε» στην Αμερική το 1886, με τη ματωμένη εξέγερση των εργατών του Σικάγου για 8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ανάπαυση – μόρφωση, 8 ώρες ύπνο. Δυο χρόνια μετά από εκείνη την εξέγερση, το Διεθνές Συνέδριο του Λονδίνου έκανε δεκτή την πρόταση Βέλγου αντιπροσώπου για την πρώτη Κυριακή του Μάη ως μέρα Παγκόσμιας Εργατικής Εκδήλωσης για το 8ωρο. Η οριστική απόφαση για την καθιέρωση της Εργατικής Πρωτομαγιάς ως μέρας αγώνα και απεργίας την 1η Μάη, πάρθηκε στις 14 Ιούλη του 1889 στο 2ο Συνέδριο της Δεύτερης Διεθνούς.

Στην Ελλάδα …

Πρωτομαγιά του 1891 ο Στ. Καλλέργης μαζί με 12 ακόμα Σοσιαλιστές πήγαν ομαδικά στο φωτογραφείο Σούτσου και φωτογραφήθηκαν σε ένδειξη συμβολικής συμμετοχής στην παγκόσμια διαμαρτυρία των εργαζομένων.

Τον επόμενο χρόνο, Πρωτομαγιά του 1892, 30 σοσιαλιστές με επικεφαλής τον Καλλέργη συγκεντρώθηκαν μπροστά στο Στάδιο, διαμαρτυρόμενοι κατά του "πλουτοκρατικού αθλίου συστήματος".

1893: Διοργανώνεται το πρώτο συλλαλητήριο στην Ελλάδα για την Εργατική Πρωτομαγιά και συνεπώς πραγματοποιείται ο πρώτος εορτασμός της. Εκείνη την εποχή, οι συνθήκες εργασίας χαρακτηρίζονταν ως απάνθρωπες, ανασφάλιστες, με μη συγκεκριμένο ωράριο, χαμηλόμισθες και με περιβάλλον που πολλές φορές έπληττε την υγεία των εργαζομένων. Η γιορτή της Πρωτομαγιάς καθιερώθηκε προς τιμήν των μεγάλων εργατικών αγώνων που πραγματοποιήθηκαν τον 19ο αιώνα, με σκοπό τη βελτίωση των συνθηκών και παροχών στον τομέα της εργασίας. Ο πρώτος εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς στη χώρας μας σηματοδοτείται με τον συντονισμό του πρώτου εργατικού συλλαλητηρίου το 1893. Με πρωτοβουλία του Κεντρικού Σοσιαλιστικού Συλλόγου του Σταύρου Καλλέργη, επιλέγεται η Κυριακή 2 Μαΐου να πραγματοποιηθεί συγκέντρωση στο Παναθηναϊκό Στάδιο, στις πέντε το απόγευμα. Η επιλογή της Κυριακής αντί του Σαββάτου, που ήταν πρώτη του μήνα, προτιμήθηκε, διότι ήταν αργία και η συμμετοχή θα ήταν ενεργότερη και μεγαλύτερη. Στη συγκέντρωση, που διαδιδόταν και προωθούνταν από τον Φεβρουάριο, συσπειρώθηκαν πάνω από δύο χιλιάδες σοσιαλιστές και εργαζόμενοι, διεκδικώντας τα δικαιώματά τους. Μερικά από τα αιτήματά τους αποτελούσαν: η οκτάωρη εργασία, η ίση αμοιβή για ίση εργασία, η βελτίωση του εργατικού περιβάλλοντος, o τερματισμός της εκμετάλλευσης και της δυστυχίας εργατών κ.α.

Οι συγκεντρωμένοι ενέκριναν ψήφισμα το οποίο είχε ως εξής:

«Συνελθόντες σήμερον την 2 Μαΐου, ημέραν Κυριακήν και ώραν 5 μ.μ. εν τω Αρχαίω Σταδίω, οι κάτωθι υπογεγραμμένοι μέλη του Κεντρικού Σοσιαλιστικού Συλλόγου» και υπό μισθόν πάσχοντες εψηφίσαμεν:

Α) Την Κυριακήν να κλείωσι τα καταστήματα, καθ' όλην την ημέραν, και οι πολίται ν' αναπαύωνται.

Β) Οι εργάται να εργάζωνται 8 ώρας την ημέραν.

Γ) Ν' απονέμηται σύνταξις εις τους εκ της εργασίας παθόντας και καταστάντας ανικάνους προς διατήρησιν εαυτών και της οικογενείας των.

Δ) Το συμβούλιον του «Κεντρικού Σοσιαλιστικού Συλλόγου» να επιδώση το ψήφισμα εις την Βουλήν.»

Το ψήφισμα επεδόθη, τελικά, στον Πρόεδρο της Βουλής την 1η Δεκεμβρίου 1893 από τον Σταύρο Καλλέργη. Ο πρωτοπόρος σοσιαλιστής ανήλθε στη συνέχεια στο δημοσιογραφικό θεωρείο και περίμενε με ανυπομονησία από τον Πρόεδρο της Βουλής να το εκφωνήσει. Αυτός κωλυσιεργούσε και «ησχολείτο εις την ανάγνωσιν ετέρων αναφορών προερχομένων εκ διαφόρων προσώπων και πραγματευομένων κατά το μάλλον και ήττον περί ανέμων και υδάτων», όπως έγραψε στον «Σοσιαλιστή».

Ο Καλλέργης διαμαρτυρήθηκε μεγαλοφώνως και με εντολή του Προέδρου συνελήφθη για διατάραξη της συνεδρίασης. Οι στρατιώτες της φρουράς, αφού τον κτύπησαν με τα κοντάκια των όπλων τους, τον μετέφεραν στο αστυνομικό τμήμα, όπου παρέμεινε επί διήμερο. Στις 9 Δεκεμβρίου 1983 δικάστηκε και καταδικάστηκε σε φυλάκιση 10 ημερών, τις οποίες εξέτισε στις φυλακές του Παλαιού Στρατώνα. Με τον περιπετειώδη αυτό τρόπο έληξε και τυπικά ο πρώτος εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς στην Ελλάδα.

Τον επόμενο χρόνο, το 1894, Καλλεργικοί, Δρακουλικοί και Αναρχικοί παίρνουν την απόφαση να γιορτάσουν όλοι μαζί την Πρωτομαγιά. Η εκδήλωση σημείωσε τεράστια επιτυχία με τη συμμετοχή πάνω από 6.000 ατόμων.

Γιώργος Κ. Καββαδίας