Στις 11 Νοέμβρη 1950 αναχωρεί από την αεροπορική βάση της Ελευσίνας το πρώτο ελληνικό στρατιωτικό απόσπασμα για την Κορέα. Η ελληνική συμμετοχή στον πόλεμο, υπό την αμερικανική διοίκηση και με τη σημαία του ΟΗΕ, αποτέλεσε επιλογή των μεταπολεμικών κυβερνήσεων για την εδραίωση των σχέσεων εξάρτησης με τις ΗΠΑ και το δυτικό στρατόπεδο. Χιλιάδες Έλληνες στρατιωτικοί βρέθηκαν στο μέτωπο, 195 έχασαν τη ζωή τους, ενώ η αποστολή προκάλεσε αντιδράσεις και αντιπολεμικές κινητοποιήσεις στο εσωτερικό της χώρας.

11 Νοέμβρη 1950: Η Ελλάδα στέλνει στρατιωτικό απόσπασμα στην Κορέα

Σαν σήμερα, στις 11 Νοέμβρη 1950, από την αεροπορική βάση της Ελευσίνας αναχωρεί το πρώτο ελληνικό στρατιωτικό απόσπασμα με προορισμό την Κορέα. Είναι η πρώτη μεγάλη ελληνική στρατιωτική αποστολή εκτός συνόρων μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στο πλαίσιο της επέμβασης υπό την ηγεσία των ΗΠΑ και με τη σημαία του ΟΗΕ. Για την επίσημη πολιτεία ήταν συμμετοχή στην υπεράσπιση του «ελεύθερου κόσμου». Στην πραγματικότητα ήταν μια επιλογή που συνέδεε ακόμη στενότερα την Ελλάδα με τους αμερικανικούς σχεδιασμούς, μόλις έναν χρόνο μετά τη λήξη του Εμφυλίου.

Από τον Εμφύλιο στην Κορέα

Η Κορέα είχε βγει το 1945 από δεκαετίες ιαπωνικής αποικιοκρατίας και χωρίστηκε σε δύο ζώνες κατοχής, βόρεια και νότια του 38ου Παραλλήλου. Η προσωρινή διαίρεση εξελίχθηκε σε πολιτικό και στρατιωτικό ρήγμα, καθώς συγκροτήθηκαν δύο αντίπαλα καθεστώτα και οι προσπάθειες για ενιαίο κράτος ναυάγησαν. Τον Ιούνιο του 1950 ξέσπασε ο πόλεμος, με τη στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ και τη συγκρότηση πολυεθνικής δύναμης υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Στην επιχείρηση συμμετείχαν 21 χώρες, αλλά η διοίκηση και ο κύριος όγκος των δυνάμεων ήταν αμερικανικοί.

Η Ελλάδα του 1950 ήταν μια χώρα βαθιά τραυματισμένη από τον Εμφύλιο. Οι διώξεις, οι φυλακίσεις και οι εκτελέσεις είχαν διαμορφώσει ένα ασφυκτικό αντικομμουνιστικό περιβάλλον. Σ’ αυτό το πλαίσιο, οι κυβερνήσεις Νικολάου Πλαστήρα και στη συνέχεια Σοφοκλή Βενιζέλου αποφάσισαν τη συμμετοχή της χώρας στην πολεμική επιχείρηση. Η κυβέρνηση Πλαστήρα καταψηφίστηκε τον Σεπτέμβρη του 1950 και τη διαδέχθηκε η κυβέρνηση Βενιζέλου, με τη συμμετοχή, μεταξύ άλλων, του Κωνσταντίνου Καραμανλή στο υπουργείο Άμυνας.

Η απόφαση είχε και σαφή διπλωματική διάσταση. Η Αθήνα επιδίωκε να αποδείξει την προσήλωσή της στο δυτικό στρατόπεδο και να ενισχύσει το αίτημα ένταξης στο ΝΑΤΟ, το οποίο αρχικά δεν είχε γίνει δεκτό από τις ΗΠΑ. Η συμμετοχή στην Κορέα παρουσιαζόταν ως έμπρακτη συμβολή στη συλλογική ασφάλεια, ενώ παράλληλα λειτουργούσε ως διαπιστευτήριο αξιοπιστίας προς την Ουάσινγκτον.

Το Εκστρατευτικό Σώμα και οι απώλειες

Το Ελληνικό Εκστρατευτικό Σώμα Κορέας (ΕΕΣΚ) συγκροτήθηκε από ενισχυμένο τάγμα πεζικού, αρχικής δύναμης περίπου 800-1.000 ανδρών, και αεροπορικό απόσπασμα με αεροσκάφη C-47 Dakota. Η 13η Μοίρα Μεταφορών εκτελούσε αποστολές μεταφοράς προσωπικού, εφοδίων και τραυματιών, σε ιδιαίτερα επικίνδυνες συνθήκες. Το τάγμα εντάχθηκε σε αμερικανικό σύνταγμα και πολέμησε σε μέτωπα της Κορεατικής Χερσονήσου.

Η ελληνική παρουσία συνεχίστηκε και μετά την ανακωχή του Ιουλίου 1953, έως το 1955. Στο διάστημα 1950-1955 στάλθηκαν συνολικά 10.225 αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και οπλίτες, ενώ η δύναμη του σώματος μεταβαλλόταν ανάλογα με τις ανάγκες και τις αποφάσεις περιορισμού της αποστολής.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτουν οι σχετικές ιστορικές καταγραφές, οι απώλειες του Στρατού ανήλθαν σε 183 νεκρούς και 610 τραυματίες, ενώ η Αεροπορία είχε 12 νεκρούς και τέσσερα αεροσκάφη καταστράφηκαν. Σε άλλες συνοπτικές αναφορές οι νεκροί καταγράφονται συνολικά ως 195. Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι που σκοτώθηκαν ή επέστρεψαν τραυματισμένοι από έναν πόλεμο μακριά από την πατρίδα τους.

Οι αντιδράσεις και η άρνηση του πολέμου

Η αποστολή δεν έγινε χωρίς αντιδράσεις. Το ΚΚΕ, σε συνθήκες παρανομίας, κατήγγειλε την εμπλοκή και καλούσε τους στρατευμένους να αρνηθούν να μεταβούν στην Κορέα. Αντίστοιχες εκκλήσεις απηύθυναν η ΕΠΟΝ και ο ραδιοφωνικός σταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα». Στις προκηρύξεις και στις ανακοινώσεις τους υποστήριζαν ότι οι φαντάροι δεν έπρεπε να χύσουν το αίμα τους για ξένα συμφέροντα.

Οι διαθέσιμες μαρτυρίες της εποχής περιγράφουν έντονες αντιδράσεις ήδη κατά την εκπαίδευση στη Λαμία: διαμαρτυρίες, κακοποιήσεις από στρατιωτικά όργανα, συλλήψεις και απόπειρες αυτοκτονίας. Αναφέρονται ακόμη επεισόδια απειθαρχίας και στάση σε πλοίο που μετέφερε στρατιώτες προς την Κορέα, τον Μάη του 1951. Οι καταγγελίες αυτές φωτίζουν μια πλευρά που συχνά απουσιάζει από τις επίσημες αφηγήσεις περί ηρωισμού: την αντίθεση μέρους των στρατευμένων στην αποστολή.

Το κόστος πέρα από το μέτωπο

Ο πόλεμος είχε και οικονομικές συνέπειες για μια χώρα που προσπαθούσε να ανασυγκροτηθεί. Σε διάγγελμά του στις 16 Ιούνη 1951, ο Σοφοκλής Βενιζέλος συνέδεσε την εμπλοκή στην Κορέα με την επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης. Αναφέρθηκε στην αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, στην περικοπή της αμερικανικής βοήθειας και στην άνοδο των διεθνών τιμών, που επιβάρυνε και την ελληνική αγορά. Την ίδια περίοδο εργαζόμενοι και δημόσιοι υπάλληλοι διεκδικούσαν αυξήσεις, ενώ η απεργία τους αντιμετωπίστηκε με πιέσεις και καταστολή.

Ο πόλεμος στην Κορέα έληξε ουσιαστικά με την ανακωχή της 26ης Ιουλίου 1953, χωρίς να υπογραφεί συνθήκη ειρήνης. Η χερσόνησος παρέμεινε διαιρεμένη, ενώ η διάσκεψη της Γενεύης το 1954 δεν κατέληξε σε συμφωνία για την επανένωση.

Η επέτειος της ελληνικής αποστολής δεν είναι μόνο αφορμή στρατιωτικής μνήμης. Είναι και ευκαιρία να εξεταστούν οι πολιτικές επιλογές που οδήγησαν μια χώρα εξαντλημένη από τον Εμφύλιο σε έναν πόλεμο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, οι ανθρώπινες απώλειες, το οικονομικό βάρος και οι αντιδράσεις όσων αρνήθηκαν να πολεμήσουν. Το ερώτημα «για ποιον πολέμησαν;» παραμένει στον πυρήνα αυτής της ιστορικής συζήτησης.