Η άγρια καταστολή της απεργίας των τραμβαγιέρηδων του 1911

21 Γενάρη 1911 ξεσπά η μεγάλη απεργία των εργαζόμενων στα τραμ της Αθήνας. Η κυβέρνηση επιστρατεύει απεργοσπάστες, το στρατό και την αστυνομία, αλλά οι εργαζόμενοι δεν κάμπτονται. Τελικά θα πετύχουν τη μείωση των ωρών εργασίας τους από 13-14 σε 10. Η απεργία του 1911, μπορεί να μην πέτυχε να ικανοποιήσει όλα τα αιτήματά τους, αλλά άνοιξε δρόμους για τα εργασιακά δικαιώματα και ελευθερίες

Οι τραμβαγιέρηδες, όπως ονομάζονταν οι εργαζόμενοι στο τραμ, ήταν ένας από τους πιο δυναμικούς κλάδους  στην Ελλάδα, με συνδικαλιστική εκπροσώπηση και αρκετές κινητοποιήσεις στο ενεργητικό τους. Η απεργία που κήρυξαν στην Αθήνα στα τέλη Ιανουαρίου 1911, είχε ως βασικό αίτημα την επαναπρόσληψη απολυθέντων συναδέλφων τους.

Στις αρχές της δεύτερης δεκαετίας του 20ού αιώνα, με την άνοδο της αστικής τάξης και την κυριαρχία του Ε. Βενιζέλου τα εθνικά θέματα (Μακεδονικό, Κρητικό κ.α), παραμένουν ανοιχτά, οι δείκτες της ελληνικής οικονομία σε ανοδική πορεία, αλλά τα δικαιώματα των εργαζομένων σχεδόν ανύπαρκτα.  13 με 14 ώρες την ημέρα αναγκάζονταν  να δουλεύουν οι εργαζόμενοι με γλίσχρους μισθούς με την απειλή της απόλυσης.

Στα μέσα Γενάρη, η ελληνοβελγική «Εταιρεία Τροχιοδρόμων Αθηνών - Πειραιώς – Περιχώρων» (ETAΠΠ), που διαχειριζόταν τα τραμ της απέλυσε τέσσερις επιθεωρητές, μεταξύ των οποίων και τον πρόεδρο του σωματείου των τραμβαγιέρηδων, για την συνδικαλιστική τους δράση. Στην ουσία, στόχος της ή διάλυση του αγωνιστικού σωματείου τους. Οι εργαζόμενοι της επιχείρησης απάντησαν δυναμικά και στις 21 Ιανουαρίου κήρυξαν απεργία διαρκείας με βασικό αίτημα την επαναπρόσληψη των απολυμένων συναδέλφων τους.

Το πρωί της πρώτης ημέρας της απεργίας, οι απεργοί ξεκίνησαν πορεία από το κέντρο της Αθήνας και κατευθύνθηκαν δια μέσου της οδού Πειραιώς προς το αμαξοστάσιο, που βρισκόταν στην περιοχή της Αγίας Τριάδας Κεραμεικού. Το κλίμα ήταν πανηγυρικό και κάποιοι εκ των απεργών άρχισαν να χορεύουν συνοδεία πίπιζας, όπως έγραψε ο Τύπος της εποχής. Παράλληλα άλλοι απεργοί απέκλεισαν τα αμαξοστάσια σε Φάληρο και Πειραιά, τα οποία φρουρούσαν άνδρες της Χωροφυλακής. Η διεύθυνση της εταιρείας παρέμενε ανένδοτη στη επαναπρόσληψη των απολυθέντων, όπως και οι απεργοί, που ήταν αποφασισμένοι να μην αφήσουν να κυκλοφορήσει κανένα τραμ, διαμηνύοντας προς την εργοδοσία ότι εν ανάγκη θα βάψουν τις γραμμές με το αίμα τους.

Συναντήθηκαν με τον υπουργό Εσωτερικών Εμμανουήλ Ρέπουλη που διαμήνυσε στους εργαζόμενους ότι δεν αναμειγνύεται στα εσωτερικά της εταιρείας και τους συνέστησε σεβασμό στο νόμο και την τάξη. Την ίδια ημέρα εκδηλώθηκε κύμα συμπαράστασης των απεργών από τα εργατικά κέντρα και από κλάδους εργαζομένων, όπως οι σιδηροδρομικοί, οι σιγαροποιοί και οι αρβυλοποιοί.

Τις επόμενες δύο ημέρες ο πρωθυπουργός Ε. Βενιζέλος δέχθηκε απεργούς και εκπροσώπους της εργοδοσίας σε μια προσπάθεια εξεύρεσης λύσης, ενώ η κυβέρνηση απέρριψε την διεξαγωγή διαιτησίας, την οποία επιδίωκαν οι απεργοί. Η εργοδοσία έβαλε σε κίνηση απεργοσπαστικό μηχανισμό, έχοντας στο πλευρό της την Εισαγγελία, που ανακοίνωσε ότι θα συλλαμβάνεται όποιος απεργός παρεμποδίζει συνάδέλφό του να εργαστεί.

Στις 24 Γενάρη σημειώθηκαν επεισόδια στο αμαξοστάσιο του Κεραμεικού, όπου είχαν συγκεντρωθεί οι απεργοί. Η Χωροφυλακή απάντησε με άγρια καταστολή και πυροβολισμούς, ενώ οι συλλήψεις απεργών ξεπέρασαν τις εκατό.

Από την πλευρά της εταιρίας ξέσπασε κύμα άγριας τρομοκράτησης των εργαζομένων με το τελεσίγραφο, ότι όποιος δεν προσερχόταν στην εργασία του θα θεωρούνταν αυτοδικαίως απολυμένος. Την επομένη τα πρώτα τραμ έκαναν την εμφάνισή τους στους δρόμους της Αθήνας, συνοδεία στρατιωτικών και αστυνομικών δυνάμεων, που είχαν καταλάβει θέσεις κατά μήκος των γραμμών.

Η απεργία των τραμβαγιέρηδων μπορεί να τερματίστηκε σε συνθήκες άγριας καταστολής και τρομοκρατίας, , αλλά άνοιξε δρόμους τις διεκδικήσεις, τα δικαιώματα και τη βελτίωση της θέσης των εργαζομένων.

Γιώργος Κ. Καββαδίας