Χρήστος Κάτσικας

Υπάρχουν στιγμές που η ιστορία δεν λειτουργεί ως μακρινό παρελθόν, αλλά ως καθρέφτης του παρόντος. Μία τέτοια στιγμή ήταν ο Σεπτέμβρης του 2006, όταν οι δάσκαλοι και οι δασκάλες της χώρας ξεκινούσαν μια απεργία διαρκείας με βασικό αίτημα την αύξηση των μισθών τους. Ήταν μια σύγκρουση που δεν περιορίστηκε σε αριθμούς, αλλά άγγιξε τον πυρήνα της κοινωνικής αξιοπρέπειας.

Η απάντηση της πολιτείας τότε ήταν διπλή: από τη μία, καταστολή στους δρόμους με δακρυγόνα και ΜΑΤ· από την άλλη, μια «αύξηση» που περισσότερο προσέβαλε παρά ανακούφιζε. Δεκαεπτάμισι ευρώ μεικτά, ούτε δεκατρία καθαρά, ανά εξάμηνο. Ένα ποσό που έμοιαζε να λέει περισσότερα για τις προτεραιότητες της πολιτικής εξουσίας παρά για τις ανάγκες των εκπαιδευτικών.

Λίγους μήνες αργότερα, τον Ιανουάριο του 2007, η πραγματικότητα αυτή αποκτούσε ένα σχεδόν συμβολικό βάρος. Ο διορισμός ενός «ειδικού επιστήμονα» με υψηλές απολαβές, χωρίς τα απαραίτητα προσόντα, ερχόταν να συμπυκνώσει αυτό που πολλοί ήδη ένιωθαν: ότι η απόσταση ανάμεσα στον «λαό» και το «Κολωνάκι» δεν είναι μόνο γεωγραφική. Είναι βαθιά πολιτική και κοινωνική.

Σήμερα, σχεδόν δύο δεκαετίες μετά, οι εικόνες αυτές επιστρέφουν με έναν παράξενα γνώριμο τρόπο. Οι νεοδιόριστοι εκπαιδευτικοί της τελευταίας περιόδου διαθέτουν, στη συντριπτική τους πλειονότητα, όχι μόνο βασικά πτυχία, αλλά και μεταπτυχιακούς τίτλους, ακόμη και διδακτορικά. Έχουν πίσω τους χρόνια προϋπηρεσίας μέσα στην τάξη, συχνά σε δύσκολες συνθήκες. Κι όμως, η αμοιβή τους παραμένει καθηλωμένη σε επίπεδα που δύσκολα επιτρέπουν μια αξιοπρεπή καθημερινότητα.

Μέσα σε αυτό το τοπίο, η υπόθεση Λαζαρίδη δεν είναι απλώς ένα ακόμη επεισόδιο. Είναι ένας καθρέφτης που αντανακλά την αντίφαση. Από τη μία, ένα σύστημα που απαιτεί όλο και περισσότερα από τους εκπαιδευτικούς: προσόντα, αξιολογήσεις, διαρκή επιμόρφωση. Από την άλλη, ένα περιβάλλον όπου οι κανόνες φαίνεται να χαλαρώνουν επικίνδυνα όταν πρόκειται για «ημετέρους».

Η παραίτηση μπορεί να κλείνει έναν κύκλο επικοινωνιακά. Δεν απαντά όμως στο βασικό ερώτημα: ποιο είναι το μοντέλο δημόσιας διοίκησης που επιλέγουμε; Ένα σύστημα αξιοκρατίας και διαφάνειας ή ένα σύστημα ευκαιριακών εξυπηρετήσεων;

Την ίδια στιγμή, η συζήτηση για τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων επιστρέφει με ένταση. Η πρόθεση να συνδεθεί η μονιμότητα με την αξιολόγηση, στο πλαίσιο της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης, δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια. Είναι μια βαθιά πολιτική επιλογή που επηρεάζει τη φύση του δημόσιου τομέα.

Για τους εκπαιδευτικούς, το ζήτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Όχι μόνο γιατί αφορά τα εργασιακά τους δικαιώματα, αλλά γιατί συνδέεται με την ίδια τη λειτουργία του σχολείου. Ένα σχολείο που βασίζεται σε σχέσεις εμπιστοσύνης, σταθερότητας και παιδαγωγικής ελευθερίας δεν μπορεί να λειτουργήσει με όρους διαρκούς ανασφάλειας.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι αντιδράσεις εντείνονται. Οι κινητοποιήσεις που βρίσκονται μπροστά –η 29η Απριλίου, η απεργία της 13ης Μαΐου– δεν είναι απλώς ημερομηνίες. Είναι σημεία συνάντησης μιας ευρύτερης αγωνίας για το μέλλον του δημόσιου χώρου.

Και εδώ τίθεται το κρίσιμο ερώτημα: μπορεί μια κοινωνία να πειστεί ότι η αποδυνάμωση της μονιμότητας γίνεται για λόγους «βελτίωσης των υπηρεσιών», όταν ταυτόχρονα περιστατικά όπως αυτό που συζητείται έρχονται να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς;

Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Και σίγουρα δεν θα δοθεί μόνο σε επίπεδο δηλώσεων. Θα δοθεί μέσα από τις επιλογές που θα γίνουν το επόμενο διάστημα. Από το αν θα υπάρξουν οι πολιτικές πλειοψηφίες που θα στηρίξουν ή θα απορρίψουν τέτοιες αλλαγές. Από το αν οι ίδιοι οι εργαζόμενοι θα καταφέρουν να εκφράσουν συλλογικά τις διεκδικήσεις τους.

Η ιστορία του 2006 δείχνει ότι τίποτα δεν χαρίζεται. Ότι ακόμη και μικρές «αυξήσεις» μπορούν να γίνουν αφορμή για μεγάλες συγκρούσεις, όταν αγγίζουν την αξιοπρέπεια. Και ότι οι ισορροπίες δεν είναι ποτέ δεδομένες.

Γιατί ανάμεσα στον «λαό» και το «Κολωνάκι» δεν υπάρχει μόνο μια απόσταση. Υπάρχει μια επιλογή. Και αυτή η επιλογή δεν μπορεί να μείνει για πολύ ακόμη ανοιχτή.

* Με αφορμή και ιδέες από μια ανακοίνωση του ΣΕΠΕ Α΄ Αθήνας