Χρήστος Κάτσικας

Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις αποτελούν την πιο απαιτητική εκπαιδευτική διαδικασία για χιλιάδες μαθητές κάθε χρόνο. Είναι η στιγμή κατά την οποία οι κόποι δύο, τριών ή και περισσότερων ετών συμπυκνώνονται σε λίγες ώρες εξέτασης, από τις οποίες μπορεί να εξαρτηθεί η εισαγωγή σε μια σχολή, η επαγγελματική πορεία και συχνά τα όνειρα μιας ολόκληρης οικογένειας.

Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, η ποιότητα των θεμάτων, η σαφήνεια των διατυπώσεων και η επιστημονική αρτιότητα των ερωτήσεων δεν αποτελούν απλώς τεχνικά ζητήματα. Αποτελούν, τηρουμένων των αναλογιών, προϋποθέσεις αξιοπιστίας και δικαιοσύνης.

Οι φετινές Πανελλαδικές, ωστόσο, φαίνεται ότι θα μείνουν στη μνήμη πολλών για μια σειρά ενστάσεων που διατυπώνονται από μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς σχετικά με ασάφειες, λάθη ή προβληματικές διατυπώσεις σε διαφορετικά εξεταζόμενα μαθήματα.

Οι πρώτες αντιδράσεις από τα Αρχαία Ελληνικά. Η συζήτηση ξεκίνησε από το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών, όπου εκπαιδευτικοί εξέφρασαν επιφυλάξεις για το ερώτημα Α1β. Ιδιαίτερο βάρος απέκτησε η δημόσια παρέμβαση του φιλολόγου και συγγραφέα του σχολικού εγχειριδίου, ο οποίος υποστήριξε ότι η αντωνυμία «ἐν αὐτοῖς» αναφερόταν μόνο σε δύο από τους τέσσερις όρους που τελικά θεωρήθηκαν αποδεκτοί στις επίσημες απαντήσεις. Παράλληλα, επισημάνθηκε και ζήτημα λανθασμένου τονισμού της λέξης «μορίων» στο αδίδακτο κείμενο, γεγονός που σύμφωνα με φιλολόγους μπορούσε να επηρεάσει την ερμηνεία και τη συντακτική προσέγγιση της λέξης.

Οι αμφισβητήσεις στα Λατινικά. Ανάλογες ενστάσεις καταγράφηκαν και στο μάθημα των Λατινικών. Εκπαιδευτικοί και υποψήφιοι υποστήριξαν ότι ο προσδιορισμός της «Καρχηδόνας» μπορούσε να οδηγήσει σε διαφορετικές συντακτικές προσεγγίσεις, καθώς ιστορικά θα μπορούσε να θεωρηθεί είτε πόλη είτε κράτος. Ακόμη μεγαλύτερος προβληματισμός αναπτύχθηκε γύρω από άσκηση συντακτικού που αφορούσε μετασχηματισμούς σχετικούς με το γερουνδιακό και το γερουνδιακό της έλξης, καθώς αρκετοί εκπαιδευτικοί θεώρησαν ότι η διατύπωση επέτρεπε περισσότερες από μία επιστημονικά τεκμηριωμένες απαντήσεις.

Νέα συζήτηση για τη Χημεία Η συζήτηση επεκτάθηκε στη συνέχεια και στο μάθημα της Χημείας. Εκπαιδευτικοί επεσήμαναν ότι στο Θέμα Γ3 η εκφώνηση ανέφερε μόνο ότι η οργανική ένωση Χ διαθέτει 12 δεσμούς σίγμα, χωρίς να διευκρινίζεται αν υπάρχουν ή όχι δεσμοί πι. Σύμφωνα με την κριτική που διατυπώθηκε, η διατύπωση αυτή μπορούσε να οδηγήσει αρκετούς υποψηφίους στην αναζήτηση ενώσεων που διαθέτουν αποκλειστικά δεσμούς σίγμα, ενώ από τη λύση προέκυπτε τελικά και παρουσία δεσμού πι. Όπως αναφέρουν εκπαιδευτικοί, αρκετοί μαθητές αφιέρωσαν σημαντικό χρόνο εξετάζοντας λανθασμένες πιθανότητες, γεγονός που ενδεχομένως τους στέρησε πολύτιμα λεπτά από την επίλυση άλλων ερωτημάτων.

Ερώτημα εκτός ύλης στην Ηλεκτροτεχνία ΕΠΑΛ; Αντιδράσεις καταγράφηκαν και στο μάθημα της Ηλεκτροτεχνίας των ΕΠΑΛ. Σύμφωνα με εκπαιδευτικούς, στο ερώτημα Γ5 ζητήθηκε ο υπολογισμός πλευρικών συχνοτήτων στον συντονισμό σειράς, ενώ οι σχετικοί τύποι δεν περιλαμβάνονταν στη διδακτέα και εξεταστέα ύλη. Η συγκεκριμένη καταγγελία θεωρείται ιδιαίτερα σοβαρή, καθώς αφορά ερώτημα οκτώ μονάδων, δηλαδή σημαντικό ποσοστό της συνολικής βαθμολογίας.

Διαμαρτυρίες και για την Ανατομία – Φυσιολογία Νέο κύμα αντιδράσεων προέκυψε και από το μάθημα της Ανατομίας – Φυσιολογίας των ΕΠΑΛ. Το επίκεντρο της συζήτησης είναι το ερώτημα Δ3, το οποίο βαθμολογούνταν με δέκα μονάδες. Υποψήφιοι και εκπαιδευτικοί υποστηρίζουν ότι η διατύπωση δεν αποσαφήνιζε επαρκώς το ζητούμενο, με αποτέλεσμα να είναι δυνατές περισσότερες από μία επιστημονικά αιτιολογημένες απαντήσεις. Η διαφωνία επικεντρώνεται στο ποια όργανα θα έπρεπε να θεωρηθούν σωστές απαντήσεις, καθώς σύμφωνα με αρκετούς εκπαιδευτικούς η εκφώνηση επέτρεπε την ένταξη περισσότερων οργάνων από εκείνα που φαίνεται να προβλέπει η επίσημη λύση.

Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι οι μονάδες

Το πρόβλημα που αναδεικνύεται δεν αφορά μόνο μεμονωμένα ερωτήματα. Όταν σε διαφορετικά μαθήματα, διαφορετικών επιστημονικών πεδίων και διαφορετικών τύπων σχολείων εμφανίζονται επαναλαμβανόμενες ενστάσεις για ασάφειες ή προβληματικές διατυπώσεις, τότε η συζήτηση αποκτά ευρύτερη διάσταση. Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις είναι μια διαδικασία υψηλού ανταγωνισμού όπου συχνά μία μονάδα ή ακόμη και λίγα μόρια μπορεί να καθορίσουν την εισαγωγή ή μη ενός υποψηφίου σε μια σχολή. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η απόλυτη σαφήνεια των θεμάτων δεν είναι πολυτέλεια. Είναι θεμελιώδης όρος ισονομίας.

Η φωνή των μαθητών

Ανάμεσα στις πολλές παρεμβάσεις ξεχωρίζει η επιστολή υποψήφιας που απευθύνθηκε στο Alfavita. Η φράση της είναι χαρακτηριστική: «Δεν ζητάμε ευνοϊκή μεταχείριση. Ζητάμε δικαιοσύνη».

Πίσω από κάθε τέτοια διαμαρτυρία δεν βρίσκονται μόνο βαθμοί και μόρια. Βρίσκονται μήνες προετοιμασίας, οικογενειακές θυσίες, προσωπικές αγωνίες και όνειρα. Η Κεντρική Επιτροπή Εξετάσεων και τα βαθμολογικά κέντρα καλούνται τις επόμενες ημέρες να αξιολογήσουν προσεκτικά όλες τις επισημάνσεις που έχουν διατυπωθεί. Γιατί η ουσία των Πανελλαδικών δεν είναι μόνο να ξεχωρίζουν τους καλύτερα προετοιμασμένους υποψηφίους. Είναι να διασφαλίζουν ότι όλοι κρίνονται με τους ίδιους, σαφείς και δίκαιους κανόνες. Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα που αναδεικνύουν οι φετινές εξετάσεις.