Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Διαβάζοντας την ανακοίνωση της Πανελλήνιας Ένωσης Διευθυντών Σχολικών Μονάδων Δ.Ε. (5/6/2026), στην οποία εκφράζεται «έντονος προβληματισμός» για «τη συνεχή και αυξανόμενη τάση διενέργειας προκαταρκτικών εξετάσεων, Ενόρκων Διοικητικών Εξετάσεων (ΕΔΕ) και λοιπών πειθαρχικών ή διερευνητικών διαδικασιών στον χώρο της εκπαίδευσης», καθώς και ανησυχία για την καλλιέργεια «κουλτούρας φόβου» στα σχολεία λόγω του μπαράζ πειθαρχικών ελέγχων και της «βιομηχανίας» ΕΔΕ, εύλογα θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι η τοποθέτηση αυτή αφορά και τις χιλιάδες διώξεις εκπαιδευτικών που βρίσκονται σε εξέλιξη. Θα περίμενε δηλαδή να αφορά και τους περίπου 2.500 εκπαιδευτικούς που διώκονται είτε για τη συμμετοχή τους στην απεργία–αποχή από την αξιολόγηση είτε για την έκφραση άποψης και τη συνδικαλιστική ή πολιτική τους δράση.

Όμως όχι.

Η Ένωση επιλέγει να περιορίσει την ανησυχία της αποκλειστικά στις ΕΔΕ που προκύπτουν από καταγγελίες γονέων. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει:

«Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η διαπίστωση ότι σε αρκετές περιπτώσεις απλές αναφορές, ανώνυμες καταγγελίες ή ζητήματα περιορισμένης βαρύτητας οδηγούν σχεδόν αυτοματοποιημένα σε διαδικασίες διερεύνησης, χωρίς να έχει προηγηθεί επαρκής διοικητική αξιολόγηση της σοβαρότητας, της αξιοπιστίας και της αναγκαιότητας περαιτέρω ενεργειών».

Η τοποθέτηση αυτή αναδεικνύει μια εμφανή αντίφαση: όταν η διοικητική αυστηρότητα στρέφεται προς τα στελέχη, γεννά ανησυχία· όταν όμως αφορά τους μάχιμους εκπαιδευτικούς, η ίδια ευαισθησία φαίνεται να απουσιάζει.

Αλήθεια, το μπαράζ πειθαρχικών διώξεων δε δημιουργεί «κλίμα ανασφάλειας, καχυποψίας και επαγγελματικής εξουθένωσης»; Δε συμβάλλει στην ίδια «κουλτούρα φόβου» που καταγγέλλεται;

Βεβαίως, το φαινόμενο των ανώνυμων ή καταχρηστικών καταγγελιών από γονείς είναι υπαρκτό και δεν μπορεί να αγνοηθεί. Ωστόσο, η Ένωση αποφεύγει να αναδείξει τις πολιτικές επιλογές που ενισχύουν τέτοιες λογικές. Η περίφημη πλατφόρμα καταγγελιών για το bullying του Υπουργείου Παιδείας, αντί να λειτουργεί αποκλειστικά ως εργαλείο αποκάλυψης περιστατικών σχολικού εκφοβισμού, συχνά αξιοποιείται από μια μικρή αλλά θορυβώδη μειοψηφία ως μηχανισμός στοχοποίησης εκπαιδευτικών ή ακόμη και μαθητών.

Το ζήτημα όμως είναι βαθύτερο.

Η Ένωση Διευθυντών εμφανίζεται περισσότερο προσανατολισμένη στην ενίσχυση της διοικητικής λειτουργίας του σχολείου και λιγότερο στην υπεράσπιση των εργασιακών συνθηκών, των δικαιωμάτων των εκπαιδευτικών και του παιδαγωγικού κλίματος.

Μέσα στο μοντέλο σχολείου που οικοδομείται διαχρονικά από τις εκπαιδευτικές πολιτικές, αναδιαμορφώνεται και ο ρόλος του διευθυντή: καθόλου παιδαγωγικός συντονιστής και περισσότερο διοικητικός διαχειριστής, αξιολογητής και φορέας εφαρμογής πολιτικών ελέγχου. Ο διευθυντής καλείται να λειτουργήσει ως manager ενός σχολείου που οργανώνεται με δείκτες, αξιολογήσεις και ποσοτικοποιήσεις. Παράλληλα αναλαμβάνει ρόλο αξιολογητή των εκπαιδευτικών, μέσα από διαδικασίες που οδηγούν σε διαβαθμίσεις («μη ικανοποιητικός», «ικανοποιητικός», «πολύ καλός», «εξαιρετικός»), ενισχύοντας ανταγωνισμούς και διαμορφώνοντας σχέσεις εξάρτησης και συμμόρφωσης. Παρά τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων τους, οι διευθυντές παραμένουν τελικά φορείς εφαρμογής της εκάστοτε κυβερνητικής πολιτικής, συχνά χωρίς ουσιαστική δυνατότητα παρέμβασης στον σχεδιασμό της.

Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η ουσία της αντίφασης.

Όταν συγκροτείται ένας διοικητικός μηχανισμός που λειτουργεί ολοένα και πιο ελεγκτικά απέναντι στους εκπαιδευτικούς, όταν οι διώξεις, οι πιέσεις και η πειθαρχική επιτήρηση γίνονται καθημερινότητα, τότε η συζήτηση για την «κουλτούρα φόβου» δεν μπορεί να είναι επιλεκτική.

Γιατί ένα σχολείο που διοικείται κυρίως μέσα από ελέγχους, αξιολογήσεις και φόβο δύσκολα μπορεί να παραμείνει χώρος παιδαγωγικής ελευθερίας, συλλογικότητας και δημοκρατίας.