Για περισσότερα από 70 χρόνια, ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός και το Ιράν βρίσκονται εμπλεκόμενοι σε έναν κύκλο πολλές φορές βίαιης αντιπαράθεσης. Στόχος των ΗΠΑ, όλα αυτά τα χρόνια, η επιβολή της ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας τους πάνω στο Ιράν που δεσπόζει στον πετρελαιοφόρο Περσικό κόλπο και αποτελεί κρίσιμο γεωστρατηγικό όριο ανάμεσα στη Μέση Ανατολή, τη Δυτική Ασία και τον Ινδικό Ωκεανό. Επίκεντρο εξ αρχής η ολοκληρωτική ανεξαρτητοποίηση του Ιράν και στη συνέχεια η θεοκρατία, η λεγόμενη περιφερειακή ασφάλεια και ο «άξονας του κακού» και οι πυρηνικές φιλοδοξίες, με τις εντάσεις να εξελίσσονται επανειλημμένα σε ανοιχτά στρατιωτικές.

Το ακόλουθο χρονοδιάγραμμα παρακολουθεί τα βασικά ορόσημα στην ταραγμένη σχέση τους:

– 1951, ο Μοχάμεντ Μοσαντέκ εκλέχθηκε πρωθυπουργός. Μετά την εθνικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας στη χώρα, η δημοτικότητά του αυξήθηκε έντονα. Η Βρετανία, με την πρωθυπουργία του Ουίνστον Τσόρτσιλ, ως αντίδραση επέβαλε εμπάργκο στο ιρανικό πετρέλαιο, βρίσκοντας σύμμαχο και τις ΗΠΑ, σε μία μυστική επιχείρηση ανατροπής του Μοσαντέκ.

– 1953: Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών ενορχήστρωσαν πραξικόπημα που ανέτρεψε τον τότε δημοκρατικά εκλεγμένο πρωθυπουργό του Ιράν, Μοχάμεντ Μοσαντέκ, επαναφέροντας στην εξουσία τον υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί.

– 1957: Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν υπέγραψαν συμφωνία συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Άτομα για την Ειρήνη» του τότε προέδρου των ΗΠΑ Ντουάιτ Αϊζενχάουερ, θέτοντας τα θεμέλια για τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν.

– 1961: Χιλιάδες Ιρανοί καθηγητές και μαθητές διαδήλωσαν μπροστά στο κτίριο του Κοινοβουλίου στην Τεχεράνη απαιτώντας αυξήσεις μισθών πέραν εκείνων που πρόσφερε η κυβέρνηση. Στα αιτήματα των διαδηλωτών δεν ήταν μόνο οι αυξήσεις, αλλά και οι καταγγελίες για όργιο νοθείας στις εκλογές του Ιανουαρίου, ενώ ένα όνομα ακουγόταν συχνά από το πλήθος: εκείνο του πρώην πρωθυπουργού Μοσαντέκ. Η αστυνομία απάντησε με καταιγισμό πυρών. Όταν σίγησαν τα όπλα, ένας καθηγητής ήταν νεκρός και τρεις βαριά τραυματισμένοι. Την επομένη το πλήθος που συγκεντρώθηκε ήταν ακόμα μεγαλύτερο -ξεπερνούσε τα 30.000 άτομα- και στις 5 Μαΐου η κυβέρνηση εξαναγκάστηκε σε παραίτηση.

– 1972: Ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον επισκέφθηκε το Ιράν και δεσμεύτηκε να πουλήσει στην Τεχεράνη οποιαδήποτε αμερικανικά όπλα εκτός από πυρηνικά όπλα, σε αντάλλαγμα για το ρόλο του Ιράν στην προστασία των αμερικανικών συμφερόντων στη Μέση Ανατολή.

– 1978: Οι πρώτες μεγάλες διαδηλώσεις ενάντια στην εξουσία του σάχη. Μετά από συνεχόμενες απεργίες και διαμαρτυρίες που παρέλυαν την οικονομία της χώρας, ο σάχης εγκατέλειψε το Ιράν τον Ιανουάριο του 1979 και ο Αγιατολάχ Χομεϊνί επέστρεψε στην Τεχεράνη από την εξορία. Η δυναστεία των Παχλαβί κατέρρευσε δέκα ημέρες αργότερα, στις 11 Φεβρουαρίου, μετά από μάχες ανταρτών και στρατιωτών πιστών στο σάχη.

– 1979-1981: Ανατροπή της δυναστείας των Παχλεβί. Το Ιράν διακηρύσσει την ανεξαρτησία του και έγινε επίσημα ισλαμική δημοκρατία με τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Η χώρα ενέκρινε ένα αντιδραστικό θεοκρατικό σύνταγμα και κατ’ επέκταση πολιτικό καθεστώς, με το Χομεϊνί ανώτατο αρχηγό της χώρας.

– 1979: Ιρανοί φοιτητές κατέλαβαν την αμερικανική πρεσβεία στην Τεχεράνη, παίρνοντας ομήρους 52 Αμερικανούς. Σε απάντηση, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις και επέβαλε κυρώσεις στο Ιράν.

– 1980-1988: Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστήριξαν το Ιράκ, επιδεινώνοντας περαιτέρω τις σχέσεις με την Τεχεράνη.

– 1984: Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός χαρακτηρίζει το Ιράν ως «κράτος χορηγό της τρομοκρατίας» μετά από μια επίθεση του 1983 σε πολυεθνικό στρατώνα στη Βηρυτό του Λιβάνου, η οποία σκοτώθηκαν πάνω από 200 Αμερικανοί στρατιώτες. Η Ουάσιγκτον αποδίδει την επίθεση σε μαχητές που συνδέονται με το Ιράν.

– 1988: Ένα αμερικανικό πολεμικό πλοίο κατέρριψε ένα ιρανικό πολιτικό αεροσκάφος, σκοτώνοντας πάνω από 200 επιβαίνοντες.

– 1995: Η κυβέρνηση του τότε προέδρου των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον αυστηροποίησε τις κυρώσεις, απαγορεύοντας το εμπόριο και τις επενδύσεις των ΗΠΑ στο Ιράν.

– 2002: Τα γεράκια των ΗΠΑ και ο Τζορτζ Μπους χαρακτηρίζουν το Ιράν, το Ιράκ και τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κορέας ως «άξονα του κακού» στην ομιλία του για την Κατάσταση του Έθνους.

– Ιούλιος 2015: Το Ιράν κατέληξε σε μια ιστορική πυρηνική συμφωνία, επίσημα γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Ρωσία, την Κίνα και τη Γερμανία. Σύμφωνα με τη συμφωνία, η Τεχεράνη περιορίζει το πυρηνικό της πρόγραμμα με αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων.

– 2018: Οι ΗΠΑ με τον Ντόναλντ Τραμπ αποσύρθηκαν μονομερώς από την JCPOA και επανέφεραν τις ιμπεριαλιστικές κυρώσεις «μέγιστης πίεσης», μια κίνηση που καταδικάστηκε ευρέως από τη διεθνή κοινότητα. Η ιμπεριαλιστική επιθετικότητα «αναβαθμίζεται».

– 2019: Οι Ηνωμένες Πολιτείες «χαρακτήρισαν» το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) του Ιράν ως «Ξένη Τρομοκρατική Οργάνωση». Το Ιράν στη συνέχεια χαρακτήρισε την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ και τις δυνάμεις της στη Δυτική Ασία ως «τρομοκρατική ομάδα».

– 2020: Μια αεροπορική στρατιωτική επιδρομή των ΗΠΑ στην πρωτεύουσα του Ιράκ, Βαγδάτη, σκότωσε τον Κασέμ Σουλεϊμανί, διοικητή της Δύναμης Κουντς των Φρουρών της Επανάστασης. Το Ιράν ανταπέδωσε εκτοξεύοντας πυραύλους σε στρατιωτικές βάσεις στο Ιράκ που φιλοξενούν αμερικανικά στρατεύματα. ΗΠΑ -Ισραήλ επεξεργάζονται νέα επιθετικά σχέδια για την περιοχή.

– 2025: Ξεκινώντας τον Απρίλιο, το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν πέντε γύρους έμμεσων συνομιλιών σχετικά με το ιρανικό πυρηνικό ζήτημα και την άρση των κυρώσεων των ΗΠΑ. Στις 13 Ιουνίου, πριν από έναν προγραμματισμένο έκτο γύρο, το Ισραήλ εξαπέλυσε μεγάλης κλίμακας εγκληματικές αεροπορικές επιδρομές στο Ιράν. Στις 21 Ιουνίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες ξεκίνησαν την επιχείρηση «Midnight Hammer», με τον Τραμπ να ανακοινώνει επιτυχημένα πλήγματα στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν στο Φορντόου, το Νατάνζ και το Ισφαχάν. Η εκεχειρία μεταξύ Ιράν και Ισραήλ τέθηκε σε ισχύ στις 24 Ιουνίου.

– Τέλη 2025: Ξέσπασαν λαϊκές διαμαρτυρίες σε όλο το Ιράν για την άνοδο των τιμών, την ακρίβεια που εκτοξεύεται και την υποτίμηση του νομίσματος, με τις κινητοποιήσεις να προκαλούν θύματα μεταξύ του προσωπικού ασφαλείας και των πολιτών. Η κυβέρνηση του Ιράν κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ότι υποκίνησαν την αναταραχή, ενώ τα γεράκια της Ουάσιγκτον απείλησαν με στρατιωτική επέμβαση για την ανατροπή του καθεστώτος.

– Φεβρουάριος 2026: Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν επανέλαβαν τις έμμεσες διαπραγματεύσεις και διεξήγαγαν τρεις γύρους συνομιλιών, καθώς η Ουάσιγκτον συγκέντρωνε σημαντικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή. Στις 28 Φεβρουαρίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν κοινή ιμπεριαλιστική στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν, σκοτώνοντας τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Το Ιράν ανταπέδωσε αμέσως με επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον του Ισραήλ και των αμερικανικών στρατιωτικών περιουσιακών στοιχείων σε όλη την περιοχή.

Μ.Γ.

e-prologos.gr