«Πολύσπορα» ή «Πολυσπόρια»: Το αρχαίο έθιμο που συνεχίζεται στην Κέρκυρα κάθε 21η Νοεμβρίου

Τα πολύσπορα ή πολυσπόρια είναι ένα αρχαίο Ελληνικό έθιμο, μια προσφορά στη θεά Δήμητρα ώστε να ευλογηθεί η σπορά που μόλις είχε γίνει.

Την παραμονή ή ανήμερα των Εισοδίων της Θεοτόκου οι νοικοκυρές έβραζαν πολλά σπόρια, σιτάρι, καλαμπόκι, φασόλια, φακές, κουκιά, ρεβίθια, μπιζέλια, λαθήρια για την οικογένεια και για να μοιράσουν στη γειτονιά τους, να τους ευχηθούν να γίνουν τα σπαρτά και να έχουν καλή σοδειά! Ένα πιάτο το πήγαιναν στην εκκλησία κατά τη λειτουργία και διαβαζόταν. Στη συνέχεια το μοίραζαν στον κόσμο (όπως τα κόλλυβα). Μέρος του κρατούσαν για στο σπίτι. Από αυτό έδιναν στα ζώα που χρησιμοποιούνταν παλιά στο όργωμα και το υπόλοιπο το έριχνε ο γεωργός στο χωράφι.

Ανάλογα με τον τόπο και τις κλιματολογικές συνθήκες, η σπορά κατά την ημέρα αυτή αλλού είναι στο τέλος και αλλού στο μέσον της. Αν είναι στο τέλος, τότε η ονομασία που αποδίδουν στην Παναγία είναι «Αποσπερίτισσα». Αν είναι στο μέσον «Μεσοσπερίτισσα». Ο λαός θεωρεί την Παναγία, εκτός των άλλων, προστάτιδα της σοδειάς, γι’ αυτό κατά την αρχαία συνήθεια, την «πανσπερμία», εισάγει στο ναό πολυσπόρια. Έτσι, προκύπτει και η ονομασία «Πολυσπορίτισσα».

Ο Δημήτριος Λουκάτος, καθηγητής της Λαογραφίας, γράφει ότι προσφέρεται στην Παναγία – Δήμητρα «ευχαριστήρια πανσπερμία για το καλό που πέρασε και το καλό που πρέπει να συνεχιστεί». Αφού η σοδειά του καλοκαιριού έχει καταναλωθεί περίπου στο μισό: «Μισό ’φαγα, μισό ’σπειρα, μισό ’χω να περάσω», κατά το λαϊκό δίστιχο. Ο αγροτικός κόσμος ήθελε να ευχαριστήσει τη γη που του χαρίζει καρπούς απαραίτητους για τη ζωή του. Έτσι το έθιμο συνεχίστηκε από τα αρχαία στα νεότερα χρόνια.

Πολλά από τα έθιμα παραμελήθηκαν και ξεχάστηκαν. Ωστόσο, και σήμερα κάποιες νοικοκυρές, κυρίως από αγροτικές οικογένειες, συνεχίζουν το έθιμο αυτό. Στα Εισόδια της Θεοτόκου βράζουν πολυσπόρια. Το διατηρούν ως ένα ιδιαίτερο πιάτο συνδεδεμένο με την αγροτική καλλιέργεια και παραγωγή. Και κυρίως συνδεδεμένο με την Παναγιά μας, την Πολυσπορίτισσα.

Στην Κέρκυρα

     Από το βράδυ της παραμονής της γιορτής, οι γυναίκες κάθε οικογένειας των χωριών μας και της ευρύτερης περιοχής της Λευκίμμης άνοιγαν τις σάκελες και τα κασούνια τους όπου εκεί είχαν φυλαμένους τους δημητριακούς καρπούς και τα όσπρια: το στάρι, το καλαμπόκι, τα κουκιά, τα ρεβύθια, τα φασούλια, τα λαθήρια. Στη συνέχεια έπαιρναν από όλους αυτούς τους σπόρους και τους «μόσκευαν» σε νερό.     ΄Αξιες, όπως πάντα, νιες και μεσήλικες σηκώνονταν πολύ νωρίς ανήμερα της γιορτής της Παναγιάς, άναβαν στιά και έβραζαν τα πολυσπόρια με βροχάμενο νερό σε μεγάλη γανιωμένη κατσαρόλα.     Τα ετοίμαζαν από πολύ νωρίς και μετά πήγαιναν στην Εκκλησιά τους στολισμένες με τα ροκέτα και τις καλές τους τις μπελαμάνες. Το μεσημέρι δεν μαγείρευαν άλλο φαΐ και έτρωγαν μόνο πολυσπόρια. Ακόμα τα μοίραζαν και στα γειτονικά σπίτια, στις θειές και στους μπαρμπάδες «για τα χρόνια πολλά», δηλαδή για να έχουν και τον επόμενο χρόνο αφθονία καρπών.

Πολυσπόρια, όπως τα φτιάχνουν σήμερα.
     Εύχονταν, με χαμόγελα και με μια ανοιχτή καρδιά, ο ένας στον άλλον «και του χρόνου», ομολογώντας την πίστη τους και τον ιδιαίτερο σεβασμό που έτρεφαν για την Παναγία την Πολυσπορίτισσα που ευλογεί την καρποφόρα γη και τους αφήνει καλά να την καλλιεργούν.     Ακόμη διατηρείται και σήμερα στα μέρη μας αυτό το έθιμο. Όμως δεν βράζουν πολλούς σπόρους, αλλά στάρι στο οποίο προσθέτουν ζάχαρη, γλυκάνισο, σισάμι, μαύρες και άσπρες σταφίδες, καρύδια, αμύγδαλα, κανελογαρίφαλο, ούζο, πιπέρι και ρόδια.

Η Συνταγή

Υλικά: όλα τα γνωστά όσπρια …

Σιτάρι

Φασόλια (άσπρα-μπραμπουνοφάσουλα-μαυρομάτικα –κλπ, όλα τα είδη)

Καλαμπόκι

Ρεβίθια

Λαθίρια (είναι τα λαθούρια)

Κουκιά

Μπιζέλια

Φακές

Θέλει λίγο προσοχή στις ποσότητες. (Από πολύ λίγο οι φακές και τα κουκιά για να μη μαυρίσει το ζουμί.)

Μαγείρεμα

Πρώτα αρχίζουμε να μουσκεύουμε τα όσπρια –όσες μέρες απαιτούνται για το κάθε είδος. (Περισσότερες μέρες θέλουν τα καλαμπόκια, το σιτάρι και τα κουκιά).

Το μαγείρεμα γίνεται την παραμονή της γιορτής, 20 Νοέμβρη.

Αρχίζει λοιπόν το μούσκεμα των σκληρών (καλό θα ήταν κι από 2-3μέρες πριν).

Τα βράζουμε σε νταβά (μεγάλη κατσαρόλα) μονό με νερό και αλάτι.

Βράζουμε πρώτα τα πιο σκληρά όσπρια (καλαμπόκι, σιτάρι κλπ) και μετά σταδιακά βάζουμε μέσα και τα άλλα.

Όταν βράσουν καλά, σερβίρονται με λίγο από το κατανόστιμο ζουμάκι τους, σε βαθύ πιάτο, με λάδι νιό (νέο) και λεμόνι και λίγο μαυροπίπερο από πανου. Φρέσκο μοσχοβοληστό ψωμί φτιαγμένο με το χέρι στο σπίτι και ντόπιο κρασί σε κούπα.