Κέρκυρα: η πόλη που καταρρέει από την αμάθεια, καταδικασμένη από τους ίδιους της τους “άρχοντες”

Γράφει ο Περικλής Λάσκαρης*

Υπήρχαν εποχές όπου οι πόλεις έπεφταν από εισβολείς. Και υπάρχει και η δική μας εποχή, όπου μια πόλη που άντεξε πολιορκίες, επιδημίες, πυρκαγιές και πειρατές, κινδυνεύει να χαθεί από κάτι πολύ χειρότερο, την αμάθεια, την μικρότητα και την σπέκουλα των “αρχόντων” της.

Γιατί τι άλλο είναι η σημερινή κατάσταση στην παλιά πόλη της Κέρκυρας παρά ένα μνημείο διοικητικής ηλιθιότητας; Ένα φαινόμενο που θα ζήλευαν και οι Βυζαντινοί γραμματείς, εκείνοι που σταματούσαν έναν πόλεμο για να συζητήσουν το χρώμα των Αγγέλων. Μόνο που εδώ δεν συζητούμε για Αγγέλους, συζητούμε για το αν ένα σπίτι θα επιτραπεί να… πέσει στα κεφάλια μας.

Και η Εφορεία Αρχαιοτήτων, αυτό το σύγχρονο ιερατείο της ακινησίας, μοιάζει με τα μεσαιωνικά εκείνα ιερατεία που κρατούσαν τα κλειδιά της γνώσης, αλλά όχι τη γνώση την ίδια. Ξέρουν να απαγορεύουν. Ξέρουν να κουνάνε δάχτυλα. Ξέρουν να κρατούν φακέλους με αυστηρό ύφος. Ξέρουν να χρονοτριβούν. Αλλά δεν ξέρουν, ή δεν θέλουν, να δουν ότι τα «διατηρητέα» κτίρια δεν διατηρούνται. Ότι τα μπαλκόνια που κρέμονται στον αέρα δεν αποτελούν «μνημειακό στοιχείο», αλλά απειλή. Ότι τα σπίτια που σαπίζουν δεν είναι «υπό προστασία», αλλά υπό διάλυση.

Μα πώς να το δουν; Πρόκειται για ανθρώπους που μιλούν για την πόλη λες και είναι μουσειακό είδος προς παρακολούθηση και όχι ζωντανή κοινότητα, μια πόλη που, παρεμπιπτόντως, κατοικείται ακόμη από ανθρώπους, όχι από καρτ-ποσταλικές φιγούρες του 1890.

Και η Πολεοδομία ανακοινώνει, με περισπούδαστο ύφος, ότι «το κτίριο κατεδαφίζεται και δεν επισκευάζεται». Σαν να περιγράφει καιρικό φαινόμενο. Σαν να μην αφορά την ίδια αυτή η διαπιστωμένη κατάρρευση… η δική της ανικανότητα.

Αντί να πει: «Ναι, έχουμε πρόβλημα. Ναι, πρέπει να δράσουμε, ας προτείνουμε μια νομοθετική ρύθμιση », επιλέγει το σταθερό μοτίβο του νεοελληνικού διοικητικού θεάτρου, κάνουμε πως δεν φταίμε, κάνουμε πως δεν ξέρουμε, κάνουμε πως δεν ακούμε. Είναι εντυπωσιακό πώς τόσες υπηρεσίες μπορούν να μην κάνουν απολύτως τίποτα και ταυτόχρονα να εμποδίζουν όσους προσπαθούν να κάνουν κάτι. Η «σοφία» των «αρχόντων» είναι μια χωριατοσύνη με γραβάτα.

Η μεγαλύτερη πληγή, όμως, είναι η νοοτροπία. Αυτή η ψευτοαρχοντική, μικροαστική, “χωριάτικη” νοοτροπία που θεωρεί ότι η πόλη είναι βιτρίνα για τουρίστες και προέκταση του προσωπικού κύρους του εκάστοτε δημάρχου με την μπασαρισμένη φωνή γεμάτη αξιοπιστία. Ότι ο ρόλος της δημοτικής αρχής είναι να επεκτείνει ωράρια μουσικής, να φυτεύει τραπεζοκαθίσματα όπου βρεθεί κενό τετραγωνικό και να απειλεί όποιον ενοχλεί το αφήγημα της «λαμπρής ανάπτυξης».

Και ποιος τολμά να μιλήσει; Οι κάτοικοι; Αυτοί αντιμετωπίζονται περίπου όπως οι χωρικοί στα μεσαιωνικά φέουδα, μια ενοχλητική μάζα που «δεν καταλαβαίνει». Και η ευθύνη βαραίνει ανθρώπους που η μόνη τους έγνοια είναι πώς θα γίνουν οι «μελέτες» με απευθείας ανάθεση.

Κάποτε, στην πολιορκία του 1716, οι Κερκυραίοι έσκαβαν με τα χέρια τους για να στερεώσουν προμαχώνες. Σήμερα, για να στερεώσεις ένα ξύλινο παντζούρι, πρέπει να περάσεις μια δοκιμασία που ούτε ο Οδυσσέας δεν θα άντεχε. Στη Φλωρεντία οργανώνουν συστήματα προστασίας της πόλης από πλημμύρες, με τεχνίτες και ειδικούς. Εδώ δεν μπορούν ούτε να οργανώσουν μια συνεννόηση μεταξύ δύο υπηρεσιών, Πολεοδομίας και Εφορείας Αρχαιοτήτων, λες και πρόκειται για δύο αυτοκρατορίες σε πόλεμο. Στη Βενετία παλεύουν να διασώσουν ό,τι απέμεινε από τον αστικό ιστό. Εδώ μοιάζει να παλεύουν… να μη διασωθεί τίποτα, μήπως και ενοχληθεί η ιερή ακινησία των φακέλων. Με συνέπεια η πόλη να γίνεται σκηνικό και οι κάτοικοι κομπάρσοι. Η παλιά πόλη κινδυνεύει όχι από τη φθορά, αλλά από τη μετατροπή της σε χώρο χωρίς ανθρώπους.

Μια θεματική ενότητα UNESCO χωρίς κοινωνία, ένα ντεκόρ για βόλτες και stories, όπου οι κάτοικοι αντιμετωπίζονται ως εμπόδιο στη ροή του τουριστικού προϊόντος. (Βλέπε το parking λεωφορείων που εμποδίζει τη θέα στο Παλαιό Φρούριο. Αλλά όχι: να μην τοποθετήσουμε ένα αναθηματικό οβελίσκο μισού μέτρου πλάτους στο νέο λιμάνι, γιατί θα «κρύβει» το Νέο Φρούριο…!)

Επίλογος. Ό,τι δεν κατάφερε η ιστορία, το καταφέρνει η ανοησία. Γιατί αν υπάρχει ένας εχθρός που δεν μπορεί να νικηθεί, αυτός είναι η αμάθεια συνδυασμένη με εξουσία. Και η Κέρκυρα σήμερα διοικείται από ανθρώπους που μιλούν για ανάπτυξη αλλά δεν καταλαβαίνουν τι σημαίνει πόλη, που μιλούν για UNESCO αλλά δεν ξέρουν τι σημαίνει κληρονομιά, που μιλούν για πολιτισμό αλλά δεν έχουν διαβάσει ούτε μία σελίδα της ιστορίας που υποτίθεται ότι υπηρετούν.

Η πόλη κινδυνεύει από εκείνους που φορούν γραβάτα και θεωρούνται “άρχοντες”, αλλά η νοοτροπία τους παραμένει “χωριάτικη”, στενόμυαλη και μικρή. (Βλέπε εκείνο το αλήστου μνήμης βίντεο όπου ο Τρεπεκλής και ο Πουλημένος καθυβρίζουν αισχρά σαν αμαξοκαραγωγείς την κ. Ζερνιώτη, διευθύντρια του Μουσείου Ασιατικής Τέχνης, επειδή δεν τους άφηνε να καθίσουν στις μουσειακές καρέκλες της Γερουσίας που προστατεύονται με απόφαση του ΥΠΠΟ!)

Όταν άνθρωποι με χωριατονοοτροπία διοικούν μνημεία διεθνούς σημασίας, το αποτέλεσμα είναι αναμενόμενο, η πόλη μετατρέπεται σε πανηγύρι με άδεια από το δημαρχείο. Και αν η ιστορία είχε αίσθηση χιούμορ, θα έγραφε πως η Κέρκυρα δεν έπεσε ποτέ από πολιορκία. Έπεσε από ασχετοσύνη.

Και όπως θα έλεγε και ο Καμύ, αν ζούσε εδώ:

Το παράλογο δεν είναι η κατάρρευση.

Το παράλογο είναι ότι ακόμη την ανεχόμαστε.

*Ο Περικλής Λάσκαρης είναι αρχιτέκτονας - Το κείμενο από την προσωπική του σελίδα στο FACEBOOK