H « ΚΑΤΑΡΑ»

Γράφει ο Τάσος Δημητράς*

Αν η Κέρκυρα , όπως εύστοχα είχε παρατηρήσει ο αείμνηστος συνδημότης μας, Παύλος Παλαιολόγος, «κατέχει την ψυχή της μουσικής», αν η μουσική είναι άμεσα συνδεμένη με την καθημερινότητά και συνιστά τρόπο ζωής για τους Κερκυραίους, αν σήμερα είναι δύσκολο να συναντήσεις μουσικό σύνολο στην χώρα, χωρίς να έχει μέσα του κι από έναν τουλάχιστο Κερκυραίο ως μαέστρο ή μουσικό του, καταλυτικό ρόλο σ΄αυτά έπαιξε το Σαν Τζιάκομο που στεγαζόταν από το 1733 ως το 1892 στο πανέμορφο κτίριο του σημερινού δημαρχείου και συνέχισε τη λειτουργία του από τις 7 Δεκέμβρη 1902 στο αρχιτεκτονικό αριστούργημα του Ιταλού μηχανικού Cornado Percolesi κοντά στην πλατεία Σαρόκου ως τις 13 Σεπτέμβρη 1943 που βομβαρδίστηκε ανελέητα από τους Γερμανούς.

Και τα δύο αυτά θέατρα κατέστησαν ,ως γνωστό, αστείρευτη πηγή καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, λίκνα του επτανησιακού πολιτισμού και πρωταγωνιστές στην ιστορία της νεότερης ελληνικής μουσικής. Οι σημερινές χορωδίες, οι πολλοί πολιτιστικοί σύλλογοι και οι είκοσι περίπου φιλαρμονικές του νησιού συνιστούν τη βαριά πολιτιστική κληρονομιά εκείνων. «Ο,τι είναι σήμερα η Σκάλα του Μιλάνου ήταν άλλοτε το θέατρο της Κέρκυρας», είχε εύστοχα παρατηρήσει ο συνδημότης μας, αείμνηστος Παύλος Παλαιολόγος.

Για την οικοδόμηση του Δημοτικού θεάτρου εκείνου που βρισκόταν στη θέση του σημερινού, είχε απαιτηθεί το τεράστιο ποσόν του 1.000.000 λιρών και η τότε δημοτική Αρχή προκειμένου να μπορέσει να ανταποκριθεί σ΄αυτή την υπέρογκη δαπάνη, είχε αναγκαστεί να εκποιήσει ακόμη και κάποιο εκκλησιαστικό κτήμα κάπου εκεί κοντά στα λουτρά του Μον Ρεπό. Αυτό, όπως έχει γραφτεί, είχε εξοργίσει τον τότε μητροπολίτη του νησιού και μετέπειτα πατριάρχη, Αθηναγόρα, ο οποίος είχε καταραστεί το θέατρο αυτό «να καεί». Δεν μπορώ να βεβαιώσω αν πράγματι είχε συμβεί αυτό και αν πιάνουν τελικά και οι κατάρες. Γνωρίζω όμως πως το θέατρο εκείνο κάηκε μαζί με άλλα σημαντικά μνημεία της πόλης μας από τις εμπρηστικές βόμβες των Γερμανών στις 13 Σεπτέμβρη 1943 και έκτοτε πήρε τον κατήφορο η ένδοξη του λυρικού μας θεάτρου ιστορία. Γνωρίζω επίσης πως κατάρα για το λυρικό μας νησί, αν όχι του μητροπολίτη, συνέστησαν άλλοτε ως Ιούδες κι άλλοτε ως Πόντιοι Πιλάτοι, και πολλοί από τους μετέπειτα τοπικούς άρχοντες με πρώτο και χειρότερο τον τότε δήμαρχο του πολύπαθου «και πάντα προδομένου» νησιού μας ,Σταμάτη Δεσύλλα.

Το βομβαρδισμένο κτίριο ,που ήταν άλλωστε και σ΄αυτή την κατάσταση εξαιρετικής ομορφιάς, έπρεπε να παραμείνει στη θέση του έτσι πληγωμένο, για να θυμίζει στους Κερκυραίους, στην εκάστοτε Ελληνική κυβέρνηση και στους βανδάλους της το χρέος τους. Το χρέος τους για την αναστήλωσή του. Την αναστήλωση ενός σπάνιας ομορφιάς λυρικού κέντρου που ήταν το καύχημα ολόκληρης της Ανατολικής Μεσογείου.

Τον Αύγουστο του 1958 ο αείμνηστος Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος ,λάτρης του νησιού μας, στο βιβλίο του «ΚΕΡΚΥΡΑ,ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΛΥΡΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ» αντιλαμβανόμενος τον σχετικό κίνδυνο που διέτρεχε το νησί είχε επισημάνει : “Μερικές σύγχρονες κατασκευές μού εμπνέουν ανησυχία…Αρχιτεκτονική που βρίσκεται σε δυσαρμονία ,σε διαφωνία και με τον χαραχτήρα του ολόγυρα τοπίου και με την παράδοση …είναι μια χαμένη υπόθεση. Η Κέρκυρα είναι μια από τις λίγες ελληνικές πολιτείες που έχουν βέβαιο ύφος. Και τούτο δεν πρέπει με τίποτε να παραγνωρίζεται. Αυτό το ύφος άλλωστε αγαπούμε όλοι”.

Η «κατάρα» ,όπως αποδείχτηκε, συνέχισε να κατατρέχει το νησί με το πρόσωπο του τότε δημάρχου Σταμάτη Δεσύλλα. Ύστερα από δική του εντολή τρεις μηχανικοί ,Ιω. Κόλλας, Γ. Λινάρδος και Ρένος ΠαΙπέτης, με μια παράλογη και υπόπτου ηθικής σκοπιμότητας και σκανδαλώδη εισήγηση πως δήθεν το πανέμορφο αυτό μνημείο «δεν είχε καμία αρχιτεκτονική και ιστορική αξία», την αποφράδα μέρα της 31ης Μάη 1952 το δημοτικό συμβούλιο Κέρκυρας παραπλανημένο απ΄αυτούς παρά τις έντονες αντιδράσεις κάποιων γνωστικών κι έντιμων Κερκυραίων, αποφάσισε τη ρίψη της χαριστικής βολής κατά του πληγωμένου αρχιτεκτονικού μας κοσμήματος κατεδαφίζοντάς το. Κάτι που προκάλεσε έκτοτε πληγή αγιάτρευτη στην πολιτιστική ζωή του νησιού . Συνιστούσε επιπροσθέτως και άγος, πράξη ανόσια, αφού απ΄ό,τι έχω διαβάσει και δεν έχει διαψευτεί, οι δράστες και οι ηθικοί αυτουργοί αυτού του πολιτιστικού εγκλήματος είχαν προβεί σ΄αυτό ύστερα από προσυμφωνία με κάποιον Παδοβά να του παραχωρήσουν ρουσφετολογικά το οικόπεδο να το κάμει βενζινάδικο. Μετά τις έντονες αντιδράσεις και τα δικαστήρια που επακολούθησαν, φοβήθηκαν βέβαια οι ιερόσυλοι και «ανέκρουσαν πρύμναν» ως προς το βενζινάδικο.

Οι παραλογισμοί και η προφανής τακτική διαφθοράς κάποιων τοπικών αρχόντων μετεμφυλιακά συνεχίστηκε να βαραίνει το λυρικό νησί και μετά απ΄αυτό. Ήταν η περίοδος που είχαν αρχίσει με χαριστικές υπουργικές αποφάσεις να ενταφιάζονται κάτω από τα θεμέλια σύγχρονων πολυκατοικιών αρχαιολογικοί θησαυροί της πόλης μας, τραυματίζοντας βαθμηδόν και ανεπανόρθωτα «την ψυχή του τόπου μας». Σ΄αυτό το κλίμα και με αυτά τα ήθη των αρχών προέβησαν τη δεκαετία του 1970 και στην ανέγερση του σημερινού Δημοτικού Θεάτρου. Ενός δωρικού ρυθμού τσιμεντένιου όγκου που μοιάζει πιο πολύ με κάστρο με τις πολεμίστρες του παρά με ναό των Μουσών. Ενός ακαλαίσθητου όγκου που έχει καταστρέψει την παράδοση κι έχει τραυματίσει ανεπανόρθωτα την υψηλή αισθητική των Κερκυραίων». Αυτός είναι και ο λόγος που «δεν αγαπήθηκε» από τον υψηλής αισθητικής Κερκυραϊκό λαό, στον οποίο συνέχισε παρ΄όλα αυτά να κρυφοκαίει μέσα του η ελπίδα να ξαναδεί κάποια στιγμή στη θέση του ένα θέατρο αντάξιο εκείνου. Το θέατρο που του όφειλαν οι βάνδαλοι και η Ελληνική, φυσικά, Πολιτεία.

Η σχετικώς πρόσφατη απόφαση των τοπικών εκπροσώπων μας για την ένταξή του σημερινού θεάτρου στην ΟΣΒΑΑΚ συνιστά πλέον και για μας, τους «ρομαντικούς» και «ουτοπιστές», την ταφόπλακα στο όνειρό μας. Και είναι περίλυπη η ψυχή μας, γιατί είναι βέβαιο πως το όποιο και όσο λίφτιγκ κι αν κάνουν στο σημερινό τσιμεντένιο άγαρμπο κατασκεύασμα , δεν πρόκειται με τίποτε να πλησιάσει εκείνο και δεν πρόκειται συνεπώς να αγαπηθεί ποτέ από τον ευαίσθητο Κερκυραίο όσο εκείνο. Η πίκρα και το παράπονο θα παραμένει για πολύ ακόμη μέσα μας ως αγιάτρευτη πληγή!

Ας προσέξουν τουλάχιστο όμως οι σημερινοί αρμόδιοι μήπως εκτός από το «λίφτινγκ» που αποφασίστηκε κατά της χαλάρωσης και της πτώσης των μαλακών του μορίων που του έχει προκαλέσει ο χρόνος σε σημείο που, όπως έχει γραφτεί, οι θεατές χρειάζεται μερικές φορές «να ανοίγουν και ομπρέλλες», προκειμένου να παρακολουθήσουν μια παράσταση, μήπως χρειάζεται και τη φροντίδα «ορθοπεδικού» για τη στατικότητά του. Κι αυτό το γράφω γιατί τη δεκαετία του 1970 ,τότε δηλαδή που χτιζόταν το θέατρο αυτό, είχα το θλιβερό προνόμιο να γίνω δέκτης από έναν εργολάβο-τεχνικό που εργαζόταν παράλληλα και σε δική μου οικοδομή της παρακάτω πρότασης εκδούλευσης: « O,τι χρειαστείς από τον κ…. εγώ είμαι δω. .. είναι φιλαράκι, του έχω υπογράψει ένα σωρό ψεύτικα τιμολόγια για το Δημοτικό Θέατρο που εργάζομαι»!

Κλείνοντας θα ήθελα να επισημάνω πως δεν έγραψα όλα τα παραπάνω ,για να εμφανιστώ ως πλειοδότης σε φιλοκερκυραϊσμό. Σέβομαι και εκτιμώ τους σημερινούς τοπικούς μας εκπροσώπους που αποφάσισαν ως μόνη εφικτή πλέον λύση το φτιασίδωμα και έχω εμπιστοσύνη ότι θα κάμουν ό,τι το καλύτερο είναι πλέον εφικτό.

Η αφορμή που με οδήγησε στο παραπάνω όψιμο ξέσπασμα οφείλεται στην έκπληξή κκαι την οργή μου, όταν πρόσφατα έπεσε στην αντίληψή μου ότι υπάρχει ακόμη σήμερα στην πόλη μας οδός με το όνομα «Σταματίου Δεσύλλα». Του εκτελεστή του πληγωμένου μας Δημοτικού θεάτρου. Και αναρωτιέμαι: Τόσοι πανάξιοι οδοκαθαριστές πέρασαν από το δήμο μας ,άνθρωποι έντιμοι κι εργατικοί που ανάλωσαν τη ζωή τους καθαρίζοντας με αγάπη και ευσυνειδησία την πόλη μας κι εσείς αφήνετε ακόμη σε οδό το όνομα του ιερόσυλου; Για ποιο λόγο άραγε; Από μαζοχισμό, για να μάς θυμίζει «οικεία κακά»; ΄H μήπως θέλετε να πιστεύει ο κόσμος πως «τοιούτος έπρεπε ημίν αρχιερεύς;”

*Ο Τάσος Δημητράς είναι φιλόλογος - Το κείμενο από την προσωπική του σελίδα στο FACEBOOK