Γράφει ο Κώστας Παπαδάκης*

Η δολοφονία του 20χρονου Θοδωρή Ζαβραδινού – Καραμπαμπά με δεκάδες πυροβολισμούς στο ψαχνό από τους δύο ήδη προφυλακισμένους αστυνομικούς στο Άργος φέρνει στην επικαιρότητα το ζήτημα του νόμου που ρυθμίζει τις προϋποθέσεις για τη χρήση υπηρεσιακού όπλου από αστυνομικούς.

Πρόκειται για το νόμο ν. 3169/2003 (ΦΕΚ Α΄ 189/24.7.2003) που δυστυχώς δεν αναφέρεται συχνά όταν δημοσιοποιούνται τέτοια περιστατικά και ακόμα χειρότερα δεν τηρείται όπως πρέπει.

Ο ν. 3169/2003 ήταν ο πρώτος νόμος που ρύθμισε το ζήτημα αυτό δεδομένου ότι η χρήση αστυνομικών όπλων ήταν αρρύθμιστη αυτοτελώς και έγινε κάτω από την πίεση της κατακραυγής για τις αστυνομικές δολοφονίες και «εκπυρσοκροτήσεις» εκείνων των χρόνων. Ως τότε ίσχυε ο αισχρός κατοχικός νόμος 29/1943 που σχεδόν επέτρεπε τη χρήση αστυνομικού όπλου σε κάθε περίπτωση και παρά ταύτα ακόμα και η μεταπολίτευση τον είχε αφήσει ανέγγιχτο. Όπως και το άρθρο 101 παρ. 5 του Κανονισμού Χωροφυλακής (ν. 3365/1955) που επέτρεπε στους αστυνομικούς να οπλοφορούν και με την πολιτική τους περιβολή. Και οι δύο αυτές διατάξεις καταργήθηκαν με τον ν. 3169/2003.

Ο ν. 3169/2003 αποτέλεσε προϊόν μακροχρόνιας διαβούλευσης στην οποία συμμετείχε και ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, το Δ.Σ. του οποίου την περίοδο εκείνη  (2002 – 2003) είχε συστήσει σχετική επιτροπή επεξεργασίας του νομοσχεδίου, αποτελούμενη από τα τότε μέλη του Μιχάλη Ζαφειρόπουλο, Γιάννη Χαρακτινιώτη, Δημήτρη Φίλη και Κώστα Παπαδάκη.

Οι βασικές του ρυθμίσεις αποτέλεσαν κατάκτηση και δεν είναι υπερβολή αν πούμε ότι κάποιες από τις διατυπώσεις του γράφτηκαν κυριολεκτικά από τα χέρια μας και συχνά με προτάσεις μου, που είχαν γίνει ομόφωνα δεκτές στην επιτροπή του Δ.Σ.Α.

Στόχος μας ήταν να πετύχουμε την επιβολή προϋποθέσεων, όρων και οριοθετήσεων για την έως τότε αλόγιστη και ανέλεγκτη χρήση των υπηρεσιακών όπλων των αστυνομικών.

Αυτό που δεν μπορέσαμε να πετύχουμε ήταν να επιβάλλει ο νομοθέτης στους αστυνομικούς να αφήνουν τον ατομικό τους οπλισμό στην υπηρεσία τους στο την ώρα που σχολάνε και να μην το παίρνουν μαζί τους.  Η ρύθμιση που επικράτησε ήταν ότι κατά κανόνα ο  αστυνομικός μπορεί και όχι ότι υποχρεούται να το αφήνει. 

Ο επικαλούμενος κίνδυνος ότι ο αστυνομικός αντιμετωπίζει κινδύνους και έχει ανάγκη αυξημένης ασφάλειας εκτός υπηρεσίας δεν επαληθεύτηκε. Αντίθετα υπήρξαν δεκάδες περιπτώσεις αστυνομικών που έλυσαν προσωπικές τους διαφορές με τη χρήση των υπηρεσιακών τους όπλων και ιδίως προέβησαν σε γυναικοκτονίες. Η μετέπειτα διεύρυνση των εξαιρέσεων δεν έχει μεταβάλει ακόμα τον κανόνα της ρύθμισης.

Εκείνο όμως που καθιερώθηκε με επιτυχία ήταν η συνδρομή προϋποθέσεων για τη δυνατότητα κατοχής όπλου από αστυνομικό και συγκεκριμένα η εκπαίδευση αλλά και η τακτική εξέταση από Υγειονομικές Επιτροπές για τη διαπίστωση της σωματικής και ψυχικής του καταλληλότητας.

Κυρίως όμως η οριοθέτηση των πυροβολισμών σε :

πυροβολισμούς εκφοβισμού, δηλαδή στον αέρα,

πυροβολισμούς ακινητοποίησης δηλαδή στα κάτω άκρα ή στα λάστιχα όταν πρόκειται για όχημα και

πυροβολισμούς εξουδετέρωσης δηλαδή στο κέντρο του σώματος.

Οι τελευταίοι επιτρέπονται μόνο σε οριακές περιπτώσεις, δηλαδή όταν ο «επιτιθέμενος» όχι απλά είναι ένοπλος, αλλά και από τη συμπεριφορά του να απειλείται η ζωή του αστυνομικού ή τρίτων.

Τόσο οι πυροβολισμοί εξουδετέρωσης, όσο και οι πυροβολισμοί ακινητοποίησης απαγορεύονται ρητά εναντίον προσώπου που τρέπεται σε φυγή, όταν καλείται να υποστεί νόμιμο έλεγχο.

Ακόμα, η παραβίαση εκ μέρους των αστυνομικών των όρων για τη χρήση του όπλου τους συνιστά αυτοτελές ποινικό αδίκημα (άρθρο 6 – πλημμέλημα με απειλούμενη ποινή 6 μήνες έως 5 χρόνια φυλάκιση) πρόσθετα με την ανθρωποκτονία, απόπειρα ανθρωποκτονίας ή σωματική βλάβη την οποία θα τελέσουν. Δεν είμαι βέβαιος ότι έχει απαγγελθεί στις ελάχιστες περιπτώσεις αστυνομικών δραστών που παραπέμφθηκαν.

Και φυσικά συνιστά και πειθαρχικό παράπτωμα. Αλλά είναι γνωστό ότι η πειθαρχική διαδικασία των αστυνομικών (και άλλων υπαλλήλων που αυθαιρετούν) δεν διέπεται από όρους διαφάνειας με κυριότερο σημείο την απαγόρευση πρόσβασης και παρέμβασης στα θύματα της αστυνομικής βίας.

Είναι αναμφισβήτητο ότι  στη συγκεκριμένη περίπτωση ο ν. 3169/2003 δεν τηρήθηκε και δεν είναι η πρώτη φορά που δεν τηρείται. Αντίθετα αποσιωπάται συστηματικά από τους συστημικούς, παρότι υπογράφεται μεταξύ άλλων και από τον Γ. Φλωρίδη, τότε υπουργό Δημόσιας Τάξης, αλλά και δεν αναδεικνύεται ανάλογα από την υπερασπιστική δικηγορία και δημοσιογραφία. 

Αποτέλεσμα είναι η αποθράσυνση των αστυνομικών που οπλοφορούν, δολοφονίες όπως η πρόσφατη και η εσφαλμένη εντύπωση πολλών ότι η χρήση των αστυνομικών όπλων είναι νομικά ανεξέλεγκτη.

*Ο Κώστας Παπαδάκης είναι δικηγόρος, ανένταχτος της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς, μέλος του Δ.Σ. του Δ.Σ.Α και πρώην μέλους του Δημοτικού Συμβουλίου Αθήνας. - Το κείμενο από την προσωπική του σελίδα στο FACEBOOK