Χρήστος Κάτσικας

Λίγες ώρες, μεγάλες διακοπές, σίγουρος μισθός: η εικόνα του «βολεμένου» εκπαιδευτικού επιστρέφει κάθε τόσο στη δημόσια συζήτηση. Μόνο που πίσω από αυτήν κρύβεται μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα.

Υπάρχει ένας εκπαιδευτικός που εμφανίζεται συχνά στις δημόσιες συζητήσεις, αλλά δύσκολα συναντά κανείς στα πραγματικά σχολεία.

Είναι ο εκπαιδευτικός που «δουλεύει λίγες ώρες», έχει «τρεις μήνες διακοπές», σχολάει νωρίς, απολαμβάνει εργασιακή ασφάλεια και ζει –υποτίθεται– σε μια μικρή «εύφορη κοιλάδα» προνομίων.

Η εικόνα είναι βολική. Έχει μόνο ένα πρόβλημα: απέχει πολύ από την καθημερινότητα της τάξης.

Γιατί η δουλειά του εκπαιδευτικού δεν είναι μόνο οι ώρες που βρίσκεται μπροστά στον πίνακα. Και η πραγματικότητα του δημόσιου σχολείου δεν χωράει εύκολα σε έναν αριθμό, έναν μέσο όρο ή ένα Excel.

Οι ώρες που φαίνονται και οι ώρες που δεν φαίνονται

Το πρώτο λάθος γίνεται όταν το διδακτικό ωράριο παρουσιάζεται ως συνολικό ωράριο εργασίας.

Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να διδάσκει 20, 21 ή 23 ώρες την εβδομάδα. Αυτό, όμως, είναι μόνο το ορατό κομμάτι της δουλειάς.

Πριν μπει στην τάξη πρέπει να προετοιμάσει το μάθημα. Μετά το μάθημα θα έρθουν διορθώσεις, διαγωνίσματα, εργασίες, βαθμολογίες, επικοινωνία με γονείς, συνεδριάσεις, γραφειοκρατία, εκπαιδευτικές δράσεις, εκδρομές και επιμορφώσεις.

Ένας φιλόλογος μπορεί να περάσει ένα ολόκληρο Σαββατοκύριακο διορθώνοντας εκθέσεις. Ένας μαθηματικός να ετοιμάζει ασκήσεις μέχρι αργά το βράδυ. Ένας δάσκαλος να προσπαθεί να δημιουργήσει διαφορετικό υλικό για ένα παιδί που δυσκολεύεται.

Όλα αυτά είναι εργασία.

Απλώς δεν καταγράφονται στο ωρολόγιο πρόγραμμα.

Οι αριθμοί μπορούν και να παραπλανήσουν

Τα τελευταία χρόνια συχνά χρησιμοποιούνται διεθνείς συγκρίσεις για να αποδειχθεί ότι η Ελλάδα διαθέτει πολλούς εκπαιδευτικούς ή ότι αυτοί διδάσκουν λιγότερο από τους συναδέλφους τους στην Ευρώπη.

Οι αριθμοί, όμως, χωρίς πλαίσιο μπορούν να οδηγήσουν σε λάθος συμπεράσματα.

Η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα με ομοιόμορφη γεωγραφία. Έχει εκατοντάδες νησιά, ορεινές περιοχές και μικρές απομακρυσμένες σχολικές μονάδες. Ένα σχολείο σε μικρό νησί μπορεί να έχει λίγους μαθητές, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι εκπαιδευτικοί «περισσεύουν».

Το σχολείο πρέπει να λειτουργήσει.

Το παιδί στο ακριτικό νησί δικαιούται την ίδια εκπαίδευση με το παιδί στην Αθήνα.

Από την άλλη πλευρά, στα μεγάλα αστικά κέντρα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική: τμήματα 25 και 27 μαθητών, εκπαιδευτικοί που περνούν από δύο ή τρία σχολεία και χιλιάδες κενά κάθε Σεπτέμβριο.

Ένας γενικός μέσος όρος μπορεί να τα κρύψει όλα αυτά.

Η γραφειοκρατία τρώει την παιδαγωγική δουλειά

Ένα ακόμη κομμάτι της καθημερινότητας που σπάνια συζητείται είναι η διαρκώς αυξανόμενη γραφειοκρατία.

Ο εκπαιδευτικός σήμερα δεν καλείται μόνο να διδάξει.

Πρέπει να συμπληρώνει πλατφόρμες, πρακτικά, αναφορές και αποτιμήσεις, να συμμετέχει σε ομάδες, προγράμματα και διαδικασίες που πολλές φορές καταναλώνουν χρόνο χωρίς να βελτιώνουν ουσιαστικά το μάθημα.

Και εδώ βρίσκεται ένα παράδοξο.

Όσο περισσότερο χρόνο απορροφά η γραφειοκρατία μέσα στο σχολείο, τόσο περισσότερο η πραγματική παιδαγωγική εργασία μεταφέρεται στο σπίτι.

Η προετοιμασία γίνεται το απόγευμα.

Οι διορθώσεις το βράδυ.

Τα διαγωνίσματα το Σαββατοκύριακο.

Και οι «τρεις μήνες διακοπών»;

Πρόκειται ίσως για τον πιο ανθεκτικό μύθο.

Η λήξη των μαθημάτων δεν σημαίνει λήξη των υποχρεώσεων.

Στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ακολουθούν εξετάσεις, επιτηρήσεις, βαθμολογήσεις, αποτελέσματα, Πανελλαδικές, βαθμολογικά κέντρα και διοικητικές διαδικασίες.

Οι εκπαιδευτικοί επιστρέφουν στα σχολεία από την 1η Σεπτεμβρίου, πριν από τους μαθητές, για να οργανώσουν τη νέα χρονιά.

Και για τους αναπληρωτές η εικόνα είναι ακόμη πιο σκληρή.

Κάθε καλοκαίρι δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι δεν γνωρίζουν αν θα εργαστούν ξανά, πού θα τοποθετηθούν, αν θα βρουν σπίτι και πόσα χιλιόμετρα θα απέχουν από την οικογένειά τους.

Αυτό δύσκολα περιγράφεται ως «προνόμιο».

Ο αναπληρωτής που κάθε χρόνο ξεκινά από την αρχή

Η θεσμοποιημένη προσωρινότητα αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις του ελληνικού σχολείου.

Χιλιάδες αναπληρωτές καλύπτουν ανάγκες που μόνο προσωρινές δεν είναι.

Κάθε Σεπτέμβριο μπορεί να βρίσκονται σε διαφορετική πόλη. Κάθε χρόνο ξαναψάχνουν σπίτι, ξαναφτιάχνουν τη ζωή τους, ξαναμπαίνουν σε ένα άγνωστο σχολείο.

Και συχνά όλα αυτά με αποδοχές που μετά βίας επαρκούν για ενοίκιο και βασικά έξοδα, ιδιαίτερα σε τουριστικές περιοχές.

Η εικόνα του «βολεμένου» εκπαιδευτικού γίνεται εδώ σχεδόν ειρωνική.

Δεν χρειάζεται αγιοποίηση – χρειάζεται δικαιοσύνη

Φυσικά οι εκπαιδευτικοί δεν είναι όλοι ίδιοι.

Υπάρχουν εξαιρετικοί, υπάρχουν μέτριοι, υπάρχουν και εκείνοι που κάνουν μόνο τα απολύτως απαραίτητα. Όπως σε κάθε επαγγελματικό χώρο.

Η υπεράσπιση ενός κλάδου απέναντι στα στερεότυπα δεν σημαίνει αγιοποίηση.

Σημαίνει όμως ότι η κριτική πρέπει να βασίζεται στην πραγματικότητα και όχι σε βολικές καρικατούρες.

Γιατί η κοινωνία απαιτεί από τον εκπαιδευτικό πολλά: να γνωρίζει καλά το αντικείμενό του, να εμπνέει, να διαχειρίζεται συγκρούσεις, να στηρίζει παιδιά με δυσκολίες, να συνεργάζεται με γονείς, να χρησιμοποιεί νέες τεχνολογίες, να επιμορφώνεται συνεχώς.

Και ταυτόχρονα συχνά του λέει ότι «δουλεύει λίγο».

Η εύφορη κοιλάδα δεν υπάρχει

Η πραγματική συζήτηση δεν πρέπει να είναι αν ο εκπαιδευτικός εργάζεται μία ώρα περισσότερο ή λιγότερο από κάποιον άλλο εργαζόμενο.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό:

Μπορούμε να ζητάμε καλύτερο δημόσιο σχολείο, όταν αντιμετωπίζουμε εκείνους που το κρατούν όρθιο ως προνομιούχους που πρέπει διαρκώς να απολογούνται;

Ο εκπαιδευτικός της «εύφορης κοιλάδας» είναι ένας βολικός μύθος.

Ο πραγματικός εκπαιδευτικός είναι εκείνος που μπαίνει κάθε πρωί σε μια τάξη γεμάτη διαφορετικά παιδιά, κουβαλά τη δουλειά στο σπίτι, καλύπτει ελλείψεις, παλεύει με τη γραφειοκρατία και πολλές φορές προσπαθεί να λύσει προβλήματα που ξεπερνούν κατά πολύ τον ρόλο του.

Και ίσως εκεί πρέπει να αρχίσει η σοβαρή συζήτηση για την Παιδεία.

Όχι από το πόσα «προνόμια» έχει ο δάσκαλος.

Αλλά από το τι σχολείο θέλουμε – και τι συνθήκες είμαστε διατεθειμένοι να εξασφαλίσουμε στους ανθρώπους που καλούνται να το δημιουργήσουν καθημερινά.