Iassonas Chandrinos από το fb

Από την Ελλάδα την περίοδο της Κατοχής πέρασαν εκατοντάδες χιλιάδες Γερμανοί στρατιώτες. Φρουρές, στρατεύματα κατοχής, περαστικοί για τα διάφορα μέτωπα, ασθενείς σε ανάρρωση, πεζικάριοι, Ες-Ες, ναύτες, αεροπόροι. Πολλοί είχαν μαζί τους φωτογραφικές μηχανές και απαθανάτιζαν με συστηματικό τρόπο την καθημερινότητα της θητείας και μαζί τα άγνωστα για αυτούς μέρη και πρόσωπα της κατεχόμενης χώρας, καθώς ο τουρισμός είναι ένα αρχαιότατο ένστικτο στον άνθρωπο. Εκατομμύρια φωτογραφίες από τον Πόλεμο βγαίνουν εδώ και πάρα πολλά χρόνια από σεντούκια και ντουλάπες στη Γερμανία και πωλούνται σε δημοπρασίες ανά τον κόσμο. Σήμερα ένας πωλητής από το Βέλγιο έβαλε για δημοπρασία στο ebay οκτώ μικρές φωτογραφίες-αναμνηστικά ενός Γερμανού στρατιωτικού (δεν γνωρίζουμε ποιου ούτε γιατί τις τράβηξε) και ο συναγερμός στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ έχει δικαίως χτυπήσει. Είναι λήψεις από την Πρωτομαγιά του 1944 και την εκτέλεση των 200 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Είμαι συγκλονισμένος. Είναι τα μοναδικά οπτικά τεκμήρια για το γεγονός 80 χρόνια μετά, και όχι μόνο δεν είναι αφηρημένες λήψεις, αλλά κάδρα γεμάτα ευκρινείς μικρές λεπτομέρειες. Καλοντυμένοι και κουρεμένοι γουλί φτάνουν με φορτηγά από το Χαϊδάρι. Ένας Ιταλός βοηθητικός της Βέρμαχτ με τσιγάρο μπροστά σε ένα φορτηγό. Τα πρόσωπα των μελλοθανάτων. φαίνονται καθαρά. Έξω από την είσοδο του Σκοπευτηρίου, κάτι πεταμένα ρούχα (αυτών που προηγήθηκαν). Παράστημα στητό. Βλέμμα σταθερό. Μισάνοιχτα στόματα κατά το βάδισμα -κάτι τραγουδούν. Ένας σηκώνει το χέρι σε γροθιά. Ένας αστυνομικός στην πύλη του Σκοπευτηρίου χαμογελάει. Είναι επειδή χαιρετά τους φίλους τους τους Γερμανούς ή κάποιος από τους μελλοθάνατους του λέει χαρούμενος “πάμε για καθαρό αέρα” ή κάτι τέτοιο; Ο ψυχρός φακός του κατακτητή συναντά το αγέρωχο βλέμμα των κομμουνιστών αγωνιστών, όπως οδηγούνται σε ομάδες για να τουφεκιστούν. Λέξεις όπως “ηρωισμός” που μέχρι τώρα ήταν επενδύσεις νοήματος και επικοί τόνοι πάνω στην ιστορική ανάμνηση, τώρα γίνονται εικόνα αδιάψευστη. Και μια από τις πιο εμβληματικές στιγμές της Κατοχής και της Αντίστασης, μια σελίδα της εθνικής ιστορίας, αποκτά ήχο, παλμό, σχεδόν χρώμα. Δεν ξέρω ποιος ήταν ο Γερμανός που απαθανάτισε τους δεσμώτες της Ακροναυπλίας -κάποιοι μετρούσαν 8 χρόνια στα σίδερα- που πάνε περήφανοι να στηθούν μπροστά στη μάντρα που ο Βάρναλης αποκάλεσε “το σύνορο του κόσμου” και τι είχε στο μυαλό του. Εκτελούσε υπηρεσία προπαγανδιστικής τεκμηρίωσης; Ήθελε να τις δείχνει στα παιδιά του μετά τον Πόλεμο και να λέει “να πώς μοιάζουν οι Έλληνες εγκληματίες”; Να τις βλέπει και να αναπολεί τη θητεία του στην Ελλάδα; Ή τον παρακίνησε κάποιος μικρός κρυφός θαυμασμός για τους εχθρούς που αντίκρισαν κατάματα και αλύγιστοι τον θάνατο;

Κι απ’ τα Ιερά τους Κόκκαλα Πρώτη του Μάη και πάλι
Θα ξεπηδήσει η Λευτεριά κι ο Καθαρμός του Κόσμου
Κώστας Βάρναλης

Για τη δημοπρασία φωτογραφιών της εκτέλεσης των 200 της Καισαριανής

Το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού και η πλατφόρμα ιστορικής μνήμης mnemonikon.gr εκφράζουν έντονο προβληματισμό για την πληροφορία ότι φωτογραφικό υλικό που φέρεται να αποτυπώνει την πορεία προς την εκτέλεση των 200 κρατουμένων του Στρατοπέδου Χαϊδαρίου την 1η Μαΐου 1944, διατίθεται προς πώληση σε διαδικτυακή δημοπρασία.

Εφόσον επιβεβαιωθεί η γνησιότητα του υλικού, πρόκειται για τεκμήρια άμεσης ιστορικής και ηθικής βαρύτητας. Δεν πρόκειται για απλά συλλεκτικά αντικείμενα, αλλά για φωτογραφίες-ντοκουμέντα ανθρώπων που οδηγούνται προς εκτέλεση από το ναζιστικό καθεστώς. Η εμπορική τους διακίνηση ως αντικείμενα πλειστηριασμού εγείρει σοβαρό ζήτημα σεβασμού προς τα θύματα και τη συλλογική μνήμη.

Η διαχείριση τέτοιου υλικού δεν μπορεί να αφεθεί αποκλειστικά στη λογική της αγοράς. Αφορά θεσμικούς φορείς, αρχεία, μουσεία και δημόσιες υπηρεσίες. Αφορά επίσης τις οικογένειες των εκτελεσθέντων και το σύνολο της κοινωνίας, που οφείλει να προστατεύει τα τεκμήρια της ιστορίας της.

Η ευθύνη αυτή αφορά και τους πολιτικούς φορείς που συνδέονται ιστορικά με τους 200 της Καισαριανής, συμπεριλαμβανομένου του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, του οποίου μέλη υπήρξαν οι περισσότεροι εκτελεσθέντες, καθώς και τις ευρύτερες δυνάμεις της Αριστεράς, που διαχρονικά τιμούν και επικαλούνται τη μνήμη τους. Η ιστορική αυτή σχέση συνιστά και θεσμική ευαισθησία απέναντι στη διαχείριση των σχετικών τεκμηρίων.

Καλούμε όσους έχουν θεσμική, πολιτική ή ηθική σχέση με τους 200 εκτελεσθέντες της Καισαριανής να εξετάσουν άμεσα τρόπους διασφάλισης του υλικού σε δημόσιο ή αρχειακό πλαίσιο, ώστε να καταστεί προσβάσιμο για επιστημονική έρευνα και τεκμηριωμένη παρουσίαση, και όχι αντικείμενο ιδιωτικής και εμπορικής εκμετάλλευσης.

Τα τεκμήρια μιας εκτέλεσης δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ουδέτερα εμπορεύσιμα αντικείμενα. Η διαχείρισή τους οφείλει να διέπεται από ιστορική ευθύνη και θεσμικό σεβασμό.

Το πρόγραμμα θα παρακολουθεί τις εξελίξεις και θα επανέλθει, εφόσον υπάρξουν νεότερα στοιχεία για την αυθεντικότητα και τη διαδρομή του υλικού.