Γιατί ο ΕΛΑΣ δεν ήταν think tank. Δεν ήταν επι­κοι­νω­νιακό project. Δεν ήταν φόρουμ «κεντρο­α­ρι­στε­ρής ανα­σύνθε­σης». Ήταν ο στρα­τός ενός λαού.

Βασιλική Λάζου - documentonews.gr

Τζάμπα χαρήκατε όσοι θεω­ρήσατε ότι το όνομα του νέου κόμ­μα­τος του Αλέξη Τσίπρα μπο­ρεί να έχει οποια­δήποτε σχέση με τον ηρω­ικό ΕΛΑΣ. Δεν μπο­ρεί να είναι δυνατό. Όχι απλώς πολι­τικά, αλλά σχε­δόν… βιο­λο­γικά.

Γιατί κάθε τέτοιος συνειρ­μός είναι ασύμ­βα­τος με την παρου­σία του Νίκου Μαραν­τζίδη στο στενό επι­τε­λείο του Αλ. Τσίπρα – του ανθρώ­που που εδώ και χρόνια έχει αφιε­ρώ­σει σημα­ντικό μέρος της δημόσιας και συγ­γρα­φι­κής του δρα­στη­ριότη­τας στην απο­δόμηση του ΕΑΜι­κού κινήμα­τος, στη σχε­τι­κο­ποίηση της Εθνι­κής Αντίστα­σης και στο ξέπλυμα των Ταγ­μάτων Ασφα­λείας μέσω της γνω­στής ανα­θε­ω­ρη­τι­κής σχο­λής για τη δεκα­ε­τία του ’40.

Ας σοβα­ρευ­τούμε λοι­πόν. Ο συνειρ­μός είναι δια­στρο­φι­κός. Διότι ο πολι­τι­κός εγκέφα­λος που επέλεξε ο Αλ. Τσίπρας για συνο­δοι­πόρο δεν είναι κάποιος που αντι­με­τω­πίζει με σεβα­σμό ή έστω ιστο­ρική ουδε­τε­ρότητα την ΕΑΜική παράδοση.

Ο Ν. Μαραν­τζίδης δεν είναι ένας ψύχραι­μος ιστο­ρι­κός που «ενο­χλεί επειδή λέει αλήθειες». Είναι ο βασι­κός εκπρόσω­πος μιας ιστο­ριο­γρα­φι­κής σχο­λής που αντι­με­τω­πίζει τον ΕΛΑΣ ως εξίσου –αν όχι περισ­σότερο– επι­κίν­δυνο με τους συνερ­γάτες των ναζί.

Ο ίδιος έχει δηλώ­σει ότι «οι περισ­σότε­ροι ωθούνταν προς τους Γερ­μα­νούς επειδή θεω­ρούσαν ότι προ­στα­τεύο­νταν από τις επι­θέσεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ». Αυτή η φράση δεν είναι απλώς προ­κλη­τική. Είναι ο πυρήνας όλης της ανα­θε­ω­ρη­τι­κής αφήγη­σης: οι δωσίλο­γοι δεν παρου­σιάζο­νται ως συνερ­γάτες του κατα­κτητή αλλά περίπου ως φοβι­σμένοι «αντι­κομ­μου­νι­στές πολίτες» που εξα­να­γκάστη­καν να δια­λέξουν πλευρά.

Οι πολι­τι­κές και ηθι­κές δια­χω­ρι­στι­κές γραμ­μές της Κατο­χής θολώ­νουν επι­κίν­δυνα. Ο κατα­κτη­τής εξα­φα­νίζε­ται από το κάδρο και στο επίκε­ντρο μπαίνει σχε­δόν απο­κλει­στικά η σύγκρουση με το ΕΑΜ.

Ακόμη πιο απο­κα­λυ­πτική είναι η προ­σέγ­γισή του για τα ίδια τα Τάγ­ματα Ασφα­λείας. Σε χαρα­κτη­ρι­στικό απόσπα­σμα ανα­φέρει ότι η κυβέρ­νηση Ράλλη προ­χώ­ρησε στη συγκρότησή τους γιατί «η δια­σφάλιση της δημόσιας τάξης» και «η προ­στα­σία του κοι­νω­νι­κού καθε­στώ­τος απο­τέλεσε τη στιγμή εκείνη την υπ’ αρι­θμό ένα έγνοια της».

Προ­σέξτε τη γλώσσα. Σαν να μιλά για κάποια διοι­κη­τική μεταρ­ρύθμιση και όχι για ένο­πλα σώματα που ορκίζο­νταν πίστη στον Χίτλερ και πολε­μούσαν δίπλα στα SS τον ελλη­νικό λαό και τον ΕΛΑΣ. Οι ταγ­μα­τα­σφα­λίτες δεν εμφα­νίζο­νται ως συνερ­γάτες των ναζί, αλλά περίπου ως ανήσυ­χοι θεμα­το­φύλα­κες της «κοι­νω­νι­κής τάξης».

Ο δωσι­λο­γι­σμός βαφτίζε­ται «αντι­κομ­μου­νι­στική αγω­νία». Η συνερ­γα­σία με τον κατα­κτητή παρου­σιάζε­ται σαν ατυ­χής αλλά κατα­νοητή επι­λογή απένα­ντι στον «κίν­δυνο» του ΕΑΜ.

Ενδει­κτική είναι ακόμη μια φράση του: «Πολ­λοί Ελλη­νες προ­σχώ­ρη­σαν στο ΕΑΜ γιατί απλούστατα δεν είχαν άλλη επι­λογή». Ούτε λίγο ούτε πολύ, το μαζι­κότερο αντι­στα­σιακό κίνημα της κατε­χόμε­νης Ελλάδας παρου­σιάζε­ται σαν μηχα­νι­σμός εξα­να­γκα­σμού. Εκα­το­ντάδες χιλιάδες άνθρω­ποι που μπήκαν στο ΕΑΜ, που πολέμη­σαν, βασα­νίστη­καν και εκτε­λέστη­καν μετα­τρέπο­νται σε περίπου φοβι­σμένους υπη­κόους ενός «κόκ­κι­νου ολο­κλη­ρω­τι­σμού».

Αυτή ακρι­βώς η πολι­τική και ιδε­ο­λο­γική γραμμή είναι που καθι­στά αδια­νό­ητο οποιον­δήποτε συνειρμό ανάμεσα στον Αλ. Τσίπρα, τον Ν. Μαραν­τζίδη και τον πραγ­μα­τικό ΕΛΑΣ.

Γιατί ο ΕΛΑΣ δεν ήταν think tank. Δεν ήταν επι­κοι­νω­νιακό project. Δεν ήταν φόρουμ «κεντρο­α­ρι­στε­ρής ανα­σύνθε­σης». Ήταν ο στρα­τός ενός λαού που πολέμησε τον κατα­κτητή, όταν πολ­λοί από αυτούς που σήμερα ξεπλένο­νται «επι­στη­μο­νικά» υπη­ρε­τούσαν τη Βέρ­μαχτ φορώ­ντας κου­κούλα.

Κι εδώ ακρι­βώς απο­κτούν σημα­σία όσα είχε γράψει ο Αγγε­λος Ελε­φάντης για τον ιστο­ρικό ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό. Ο Αγγ. Ελε­φάντης προ­ει­δο­ποιούσε ότι ο ανα­θε­ω­ρη­τι­σμός δεν επι­δι­ώ­κει απλώς «μια άλλη ανάγνωση» της Ιστο­ρίας, αλλά «την πολι­τική απο­νο­μι­μο­ποίηση της Αρι­στε­ράς μέσα από την απο­δόμηση της μνήμης της».

Είχε επίσης μιλήσει για την προ­σπάθεια «εξίσω­σης θύτη και θύμα­τος», ώστε να χαθεί η ιστο­ρική και η ηθική δια­φορά ανάμεσα στην Αντίσταση και τη συνερ­γα­σία με τον κατα­κτητή.

Η ειρω­νεία είναι ιστο­ρική: ο πολι­τι­κός χώρος που κάποτε επι­κα­λούνταν την Αντίσταση σήμερα πλαι­σι­ώ­νε­ται από ανθρώ­πους που αντι­με­τω­πίζουν τον ΕΛΑΣ ως ιστο­ρικό πρόβλημα το οποίο αισθάνο­νται υπο­χρε­ω­μένοι να απο­δο­μήσουν. Γι’ αυτό και όσοι έσπευ­σαν να συγκι­νη­θούν με το ακρω­νύμιο «ΕΛΑΣ» μάλ­λον βιάστη­καν υπερ­βο­λικά.

Ο πραγ­μα­τι­κός ΕΛΑΣ δεν χωρά σε πολι­τικά rebranding, σε επι­κοι­νω­νια­κές ασκήσεις ή σε αρχη­γικά σχέδια επι­στρο­φής. Πολύ περισ­σότερο δεν χωρά δίπλα σε ανθρώ­πους που έχουν περάσει χρόνια επι­χει­ρώ­ντας να τον μετα­τρέψουν από σύμ­βολο λαϊκής αντίστα­σης σε αντι­κείμενο απόρ­ρι­ψης και ενο­χο­ποίη­σης.

Η Ιστο­ρία άλλω­στε έχει μνήμη. Και η μνήμη δεν δια­γράφε­ται ούτε με τεχνάσματα ούτε με και­νούρ­για λογότυπα.

*Η Βασιλική Λάζου είναι ιστορικός, διδάσκουσα τμήματος Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ, Μέλος της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.