Χρήστος Κάτσικας

Για τον περισσότερο κόσμο, η δουλειά του εκπαιδευτικού μοιάζει να έχει ένα σαφές ωράριο: αρχίζει το πρωί με το κουδούνι και τελειώνει το μεσημέρι, όταν οι μαθητές φεύγουν από το σχολείο. Είναι μια εικόνα απλή, σχεδόν καθησυχαστική. Μόνο που απέχει πολύ από την πραγματικότητα.

Γιατί για τον εκπαιδευτικό, η εργασία δεν τελειώνει όταν κλείνει η πόρτα της τάξης. Τότε, στην πραγματικότητα, αρχίζει η «δεύτερη βάρδια». Μια βάρδια αθέατη, απλήρωτη και συχνά εξαντλητική.

Το σχολείο που συνεχίζεται στο σπίτι

Το απόγευμα, το σπίτι μετατρέπεται σε προέκταση του σχολείου. Στο τραπέζι της κουζίνας ή μπροστά σε έναν υπολογιστή, ο εκπαιδευτικός ξαναμπαίνει στον ρόλο του.

Ετοιμάζει το μάθημα της επόμενης ημέρας, αναζητά υλικό, προσπαθεί να προσαρμόσει τη διδασκαλία του στις ανάγκες των μαθητών του. Σχεδιάζει δραστηριότητες, επιλέγει παραδείγματα, σκέφτεται πώς θα εξηγήσει καλύτερα μια δύσκολη έννοια.

Η διδασκαλία δεν είναι αυτοματισμός. Είναι δημιουργική διαδικασία. Και αυτή η δημιουργία απαιτεί χρόνο.

Οι ώρες που «χάνονται» στη διόρθωση

Ένα από τα πιο απαιτητικά κομμάτια της δουλειάς είναι η διόρθωση γραπτών. Διαγωνίσματα, εργασίες, τετράδια.

Ώρες ολόκληρες περνούν με κόκκινο στυλό στο χέρι ή μπροστά σε μια οθόνη. Δεν είναι μόνο η βαθμολόγηση. Είναι η προσπάθεια να κατανοήσει ο εκπαιδευτικός πού δυσκολεύτηκε κάθε μαθητής, τι δεν κατάλαβε, πώς μπορεί να βελτιωθεί.

Κάθε γραπτό είναι μια μικρή ιστορία. Και ο εκπαιδευτικός προσπαθεί να τη διαβάσει με προσοχή.

Οι συναντήσεις που δεν φαίνονται

Η εργασία του εκπαιδευτικού δεν περιορίζεται στη σχέση με τους μαθητές. Περιλαμβάνει και τη διαρκή επικοινωνία με τους γονείς.

Απογευματινές ενημερώσεις, συναντήσεις, τηλεφωνήματα. Συζητήσεις για την πρόοδο, τις δυσκολίες, τη συμπεριφορά των παιδιών.

Πολλές φορές αυτές οι συναντήσεις δεν είναι εύκολες. Χρειάζονται ψυχραιμία, ενσυναίσθηση και ισορροπία. Ο εκπαιδευτικός καλείται να γίνει και σύμβουλος, να εξηγήσει, να καθησυχάσει, να στηρίξει.

Η διαρκής επιμόρφωση

Στη σύγχρονη εκπαίδευση, τίποτα δεν μένει στάσιμο. Νέα προγράμματα, νέες μέθοδοι, νέες απαιτήσεις. Ο εκπαιδευτικός καλείται να ενημερώνεται συνεχώς.

Απογευματινά επιμορφωτικά προγράμματα, διαδικτυακά σεμινάρια, ημερίδες. Πολλές φορές εκτός ωραρίου, χωρίς ουσιαστική στήριξη, με προσωπικό κόστος.

Η επιμόρφωση δεν είναι επιλογή. Είναι ανάγκη. Αλλά αυτή η ανάγκη βαραίνει σχεδόν αποκλειστικά τον ίδιο τον εκπαιδευτικό.

Οι πλατφόρμες και η νέα πραγματικότητα

Τα τελευταία χρόνια, στην καθημερινότητα προστέθηκε και κάτι ακόμη: οι ψηφιακές πλατφόρμες.

Ο εκπαιδευτικός καλείται να μάθει να χρησιμοποιεί νέα συστήματα, να καταχωρεί στοιχεία, να ενημερώνει δεδομένα, να παρακολουθεί προθεσμίες. Συχνά χωρίς επαρκή εκπαίδευση, χωρίς τεχνική υποστήριξη.

Η τεχνολογία, που υποτίθεται ότι θα διευκόλυνε τη δουλειά, πολλές φορές προσθέτει ένα ακόμη βάρος στη «δεύτερη βάρδια».

Η αθέατη κόπωση

Όλα αυτά συνθέτουν μια καθημερινότητα που δεν φαίνεται. Δεν αποτυπώνεται σε ωράρια. Δεν μετριέται σε ώρες παρουσίας στο σχολείο.

Είναι η αθέατη εργασία του εκπαιδευτικού. Μια εργασία που απαιτεί χρόνο, ενέργεια και ψυχική αντοχή.

Και είναι αυτή η αθέατη πλευρά που οδηγεί πολλούς εκπαιδευτικούς σε μια μορφή σιωπηλής εξουθένωσης. Όχι απαραίτητα θεαματικής, αλλά σταδιακής. Μιας κόπωσης που συσσωρεύεται.

Η αξία που δεν μετριέται

Παρά τις δυσκολίες, οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί συνεχίζουν. Γιατί γνωρίζουν ότι η δουλειά τους έχει νόημα.

Ότι πίσω από κάθε μάθημα, κάθε διόρθωση, κάθε συζήτηση, υπάρχει ένας μαθητής που προσπαθεί να μάθει, να καταλάβει, να προχωρήσει.

Αυτή η αίσθηση ευθύνης είναι που κρατά ζωντανή την εκπαίδευση.

Ένα ερώτημα που πρέπει να τεθεί

Ίσως ήρθε η στιγμή να δούμε πιο καθαρά αυτή την πραγματικότητα. Να αναγνωρίσουμε ότι η εργασία του εκπαιδευτικού δεν περιορίζεται στις ώρες μέσα στην τάξη.

Να αναρωτηθούμε αν είναι δίκαιο ένα τόσο μεγάλο μέρος αυτής της δουλειάς να παραμένει αόρατο και απλήρωτο.

Γιατί το σχολείο δεν λειτουργεί μόνο τις ώρες που είναι ανοιχτό. Λειτουργεί και τις ώρες που οι εκπαιδευτικοί δουλεύουν αθόρυβα, μακριά από τα βλέμματα.

Και ίσως εκεί, σε αυτή τη σιωπηλή εργασία, βρίσκεται η πραγματική καρδιά της εκπαίδευσης.