Αναφορές για λάθη και αστοχίες στα θέματα των Αρχαίων Ελληνικών στις Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026, με φιλολόγους να εκφράζουν ανησυχία για πιθανές επιπτώσεις στη βαθμολόγηση των υποψηφίων.

Το ζήτημα έλαβε μεγαλύτερες διαστάσεις μετά τη δημόσια παρέμβαση του φιλολόγου Βασίλη Μπετσάκου, μεταφραστή του συγκεκριμένου αποσπάσματος και συγγραφέα του Φακέλου Υλικού του μαθήματος, ο οποίος έκανε λόγο για συγκεκριμένες αστοχίες στο εξεταστικό υλικό που δόθηκε στους μαθητές.

Σύμφωνα με όσα επισημαίνονται, στο εξεταζόμενο κείμενο φέρεται να υπάρχουν λάθη που αφορούν τόσο τη διατύπωση όσο και τον τονισμό, γεγονός που θα μπορούσε να δημιουργήσει σύγχυση στους υποψηφίους κατά τη διάρκεια της εξέτασης.

Πέρα από τα τεχνικά ζητήματα, ο κ. Μπετσάκος άσκησε ευρύτερη κριτική στη φιλοσοφία των θεμάτων, υποστηρίζοντας ότι η προσέγγιση που ακολουθείται τα τελευταία χρόνια περιορίζει τη φιλοσοφική διάσταση των αρχαίων κειμένων και ενισχύει περισσότερο τη λογική της αποστήθισης και της τυποποιημένης εξέτασης.

Κατά την άποψή του, το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών οφείλει να αναδεικνύει το περιεχόμενο και τη σκέψη των κειμένων και όχι να εξαντλείται σε γραμματικοσυντακτικές ασκήσεις και τυποποιημένες απαντήσεις.

Ακολουθεί η ανάρτηση του Βασίλη Μπετσάκου:

Η ανάρτηση

«Θέματα Αρχαίων Ελληνικών στις Πανελλαδικές. Θέμα Α1.β

Οὕτω δὴ καὶ ἐπί τῶν ἀρετῶν ἔχει· πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι, πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί. Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς· οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ’ ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι, οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί.

Μετάφραση: Βασίλειος Μπετσάκος
https://aristotelistes.cti.gr/

Το ίδιο, λοιπόν, συμβαίνει και στην περίπτωση των αρετών· δηλαδή, με τις ενέργειες στις μεταξύ μας συναλλαγές, γινόμαστε άλλοι δίκαιοι, άλλοι άδικοι· με τις ενέργειές μας σε όσα προκαλούν φόβο, και με τη σταδιακή συνήθεια είτε να φοβόμαστε είτε να έχουμε θάρρος, γινόμαστε άλλοι ανδρείοι, άλλοι δειλοί. Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με τις επιθυμίες, κάτι τέτοιο και με τις περιπτώσεις οργής· άλλοι γίνονται σώφρονες και πράοι, άλλοι όμως ακόλαστοι και οργίλοι· οι πρώτοι με το να συμπεριφέρονται με τον ένα τρόπο σε αυτές τις καταστάσεις, οι άλλοι με τον άλλο.

Το "ἐν αὐτοῖς" είναι προφανώς ουδετέρου γένους και αναφέρεται αποκλειστικά στις επιθυμίες και τις οργές (και όχι στα συναλλάγματα και τα δεινά της προηγούμενης περιόδου) για πολλούς λόγους:

Α) Έχει προηγηθεί ισχυρή στίξη, η οποία διαχωρίζει σαφώς τα νοήματα. Στην προηγούμενη περίοδο ο λόγος είναι για τα συναλλάγματα και τα δεινά. Στην περίοδο στην οποία εντάσσεται το επαναληπτικό "ἐν αὐτοῖς" ο λόγος είναι για τις επιθυμίες και τις οργές. Αν ο εκδότης έκρινε ότι το "ἐν αὐτοῖς" λειτουργεί επαναληπτικά και για τα προηγούμενα, θα χρησιμοποιούσε άνω τελεία και όχι ισχυρή στίξη.

Β) Το "ἐν αὐτοῖς" συνδέεται με το "οὑτωσί", το οποίο με τη συγκεκριμένη εμφατική κατάληξη (-ί) έχει άμεση δεικτικότητα σε κάτι πολύ κοντινό.

Γ) Στην προηγούμενη περίοδο αναφέρθηκαν με σχήμα χιαστί οι συμπεριφορές που συνιστούν αρετές ή κακίες (ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί). Στη συγκεκριμένο παράγραφο είναι λεξιλογικά πιο δύσκολες οι συγκεκριμένες αναφορές (κάτι σαν ἐθιζόμενοι σωφρονεῑν ἤ πραύνεσθαι(;)), και ο μη λεπτολόγος στη γραφή του Αριστοτέλης προτιμά την αντιστοιχία που του προσφέρει το "οὕτως". Για τα προηγούμενα μίλησε, εδώ του αρκεί μια αντιστοιχία (οὕτως).

Δ) Η ευθεία αντιστοιχία οἳ μὲν… οἳ δ’ / οἳ μὲν… οἳ δὲ επιβάλλει και την αντιστοιχία ἐπιθυμίες και ὀργές / ἐν αὐτοῖς.

Φυσικά η φιλοσοφική ιδέα που τεκμηριώνει ο Αριστοτέλης στην ευρύτερη ενότητα είναι ο εμπράγματος χαρακτήρας της ηθικής, η άμεση σύνδεση των αρετών και των κακιών με παγιωμένες συμπεριφορές και πράξεις (ἕξεις). Με το δεδομένο αυτό, ένας μαθητής που συνέδεσε το "ἐν αὐτοῖς" και με τα τέσσερα πεδία αναφοράς (συναλλάγματα, δεινά, επιθυμίες, οργές) δεν σφάλλει φιλοσοφικά, παρά μόνο μορφολογικά. Ίσως γι’ αυτό και το παλιό βιβλίο του καθηγητή (σελ. 142) συνδέει το "ἐν αὐτοῖς" και με τα τέσσερα.

Κατά τη γνώμη μου, την πλήρη βαθμολογία πρέπει να πάρουν τόσο οι μαθητές που συνέδεσαν το "ἐν αὐτοῖς" με τα δύο πεδία της περιόδου (επιθυμίες και οργές), όσο και οι μαθητές που το συνέδεσαν και με τα τέσσερα. Σίγουρα δεν πρέπει στους πρώτους (τους ολόσωστους!) να κοπούν βαθμοί».