217 πολυεθνικές κερδίζουν από τη ρύπανση, τις φυσικές καταστροφές και την ανοικοδόμηση. Το πλουσιότερο 0,1% του πλανήτη εκπέμπει περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από το φτωχότερο 50% της ανθρωπότητας. Οι φτωχότεροι πληρώνουν με τη ζωή, τις περιουσίες και το εισόδημά τους την κλιματική κρίση.

Η κλιματική κρίση ως πεδίο κερδοφορίας των υπερπλούσιων

Οι τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες αποτυπώνονται με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο και στην κλιματική κρίση. Οι άνθρωποι που συμβάλλουν περισσότερο στην υπερθέρμανση του πλανήτη δεν είναι εκείνοι που υφίστανται τις βαρύτερες συνέπειες. Αντίθετα, οι υπερπλούσιοι όχι μόνο προστατεύονται από τις καταστροφές, αλλά μετατρέπουν ακόμη και τις συνέπειές τους σε μια νέα πηγή κερδοφορίας.

Αυτό αποκαλύπτει νέα έκθεση της διεθνούς ανθρωπιστικής οργάνωσης Oxfam, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα ενόψει της συνόδου του ΟΗΕ για το κλίμα (COP31) στην Τουρκία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της, το πλουσιότερο 0,1% του παγκόσμιου πληθυσμού, περίπου 8 εκατομμύρια άνθρωποι, παράγει περισσότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από το φτωχότερο 50% της ανθρωπότητας, δηλαδή 3,5 δισεκατομμύρια ανθρώπους.

Η ανισότητα αυτή δεν περιορίζεται στις εκπομπές. Επεκτείνεται και στις συνέπειες της κλιματικής κρίσης, καθώς οι φτωχότεροι πληθυσμοί βρίσκονται περισσότερο εκτεθειμένοι σε ακραίους καύσωνες, πλημμύρες, πυρκαγιές, ξηρασίες και επισιτιστικές κρίσεις, χωρίς να διαθέτουν τα οικονομικά μέσα για να προστατευθούν.

Οι πολυεθνικές κερδίζουν και από τις δύο πλευρές

Το ιδιαίτερα αποκαλυπτικό στοιχείο της έκθεσης είναι ότι η κλιματική καταστροφή έχει μετατραπεί σε μια εξαιρετικά επικερδή επιχειρηματική δραστηριότητα.

Η Oxfam εντοπίζει 217 πολυεθνικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται τόσο σε βιομηχανίες οι οποίες τροφοδοτούν την κλιματική κρίση όσο και στους τομείς της προσαρμογής, της αντιμετώπισης των καταστροφών και της ανοικοδόμησης. Πρόκειται για επιχειρήσεις που επωφελούνται από δραστηριότητες όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, τα τρόφιμα, οι ασφάλειες, τα δάνεια, ο αντιπλημμυρικός εξοπλισμός και οι υπηρεσίες αποκατάστασης.

Η παγκόσμια αγορά αποκατάστασης καταστροφών αναμένεται να αυξηθεί από 70 δισεκατομμύρια δολάρια σε 92 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως έως το 2029.

Το λεγόμενο «διπλό μέρισμα» των υπερπλούσιων προκύπτει από τη συμμετοχή τους τόσο στις ρυπογόνες δραστηριότητες όσο και στις επιχειρήσεις που κερδίζουν από την αντιμετώπιση των συνεπειών τους.

Ενδεικτικό είναι ότι οι επενδυτικοί κολοσσοί BlackRock και Vanguard έχουν επενδύσει στο 92% των εταιρειών που περιλαμβάνονται στον δείκτη της Oxfam, με συνολικές επενδύσεις που ξεπερνούν το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια.

Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι οι 217 εταιρείες του δείκτη είχαν κατά μέσο όρο κέρδη 1,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων η καθεμία και διένειμαν μερίσματα περίπου 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων στους μετόχους τους κατά το προηγούμενο έτος, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η σχετική δημοσιογραφική κάλυψη.

Οι φτωχότεροι πληρώνουν με τη ζωή τους

Οι επιπτώσεις της κλιματικής ανισότητας είναι δραματικές. Σύμφωνα με την Oxfam, το πλουσιότερο 1% ευθύνεται για το 20% της παγκόσμιας υπερθέρμανσης από το 1990 μέχρι σήμερα, ενώ οι ετήσιες εκπομπές του αναμένεται να προκαλέσουν περίπου 1,9 εκατομμύρια επιπλέον θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη.

Περισσότερο από το 78% αυτών των θανάτων αναμένεται να σημειωθεί σε χώρες χαμηλού και χαμηλότερου μεσαίου εισοδήματος, οι οποίες ευθύνονται μόλις για το 8% των παγκόσμιων εκπομπών.

Παράλληλα, οι εκπομπές του πλουσιότερου 1% εκτιμάται ότι θα προκαλέσουν οικονομικές ζημιές σχεδόν 53 τρισεκατομμυρίων δολαρίων έως το 2050.

Η αντίθεση είναι χαρακτηριστική: οι εύποροι μπορούν να εξασφαλίσουν ιδιωτική ασφάλιση, ασφαλέστερες κατοικίες, ιδιωτική υγειονομική περίθαλψη και μέσα έκτακτης εκκένωσης. Για τους υπόλοιπους, μια πλημμύρα ή μια πυρκαγιά μπορεί να σημαίνει την απώλεια του σπιτιού, της εργασίας, της σοδειάς και των αποταμιεύσεών τους.

Η Oxfam προειδοποιεί ότι έως το 2050 ενδέχεται να εκτοπιστούν εξαιτίας της κλιματικής κρίσης μέχρι και 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι, με τη συντριπτική πλειονότητα να προέρχεται από τον Παγκόσμιο Νότο.

Κερδοσκοπία ακόμη και από την ακρίβεια των τροφίμων

Η έκθεση αναδεικνύει και μια ακόμη πλευρά της κλιματικής ανισότητας: τον τρόπο με τον οποίο οι φυσικές καταστροφές επηρεάζουν τις τιμές των τροφίμων και ενισχύουν την κερδοφορία μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων.

Ξηρασίες, πλημμύρες και ακραία καιρικά φαινόμενα πλήττουν τις αγροτικές καλλιέργειες, προκαλώντας αυξήσεις στις τιμές των προϊόντων. Ωστόσο, τα οφέλη δεν κατανέμονται ισότιμα. Οι μεγάλες εταιρείες εμπορίας τροφίμων και οι επενδυτές τους μπορούν να αποκομίζουν δυσανάλογα κέρδη, ενώ οι μικροί παραγωγοί και οι καταναλωτές επιβαρύνονται από την ακρίβεια.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αύξηση κατά 231% στις τιμές του κακάου μετά τα ακραία καιρικά φαινόμενα στη Δυτική Αφρική το 2024, χωρίς οι τοπικοί παραγωγοί να αποκομίσουν αντίστοιχα οφέλη.

Σύμφωνα με την Oxfam, ο πλούτος των δισεκατομμυριούχων που δραστηριοποιούνται στις μεγάλες εταιρείες εμπορίας τροφίμων αυξήθηκε κατά 120 δισεκατομμύρια δολάρια από το 2020.

«Οι υπερπλούσιοι βάζουν φωτιά στον πλανήτη και χρεώνουν τους υπόλοιπους για τους πυροσβεστήρες»

Ο εκτελεστικός διευθυντής της Oxfam International, Αμιτάμπ Μπεχάρ, περιγράφει την κατάσταση ως «έγκλημα ακραίας ανισότητας», επισημαίνοντας ότι όσοι έχουν συμβάλει λιγότερο στην κλιματική κρίση χάνουν τα σπίτια, τις σοδειές και συχνά τη ζωή τους, ενώ οι υπερπλούσιοι μπορούν να εξαγοράζουν την προστασία τους και ταυτόχρονα να κερδίζουν από τις συνέπειες της ρύπανσης.

Χαρακτηριστική είναι η δήλωσή του:

«Οι υπερπλούσιοι βάζουν φωτιά στον πλανήτη και στη συνέχεια χρεώνουν τους υπόλοιπους από εμάς για τους πυροσβεστήρες».

Η Oxfam προειδοποιεί ακόμη ότι οι κλιματικές καταστροφές αξιοποιούνται για την προώθηση πολιτικών που διευρύνουν τις ανισότητες, όπως οι ιδιωτικοποιήσεις δημόσιων υπηρεσιών, η απορρύθμιση, η αρπαγή γης και οι φορολογικές ελαφρύνσεις για τους υπερπλούσιους.

Φορολόγηση των μεγάλων ρυπαντών – Δημόσια χρηματοδότηση για το κλίμα

Η οργάνωση καλεί τις κυβερνήσεις που θα συμμετάσχουν στη COP31 να αναλάβουν άμεσα μέτρα, απαιτώντας από τους μεγάλους ρυπαντές να πληρώσουν για τις συνέπειες της δραστηριότητάς τους.

Μεταξύ άλλων, ζητά:

• Μόνιμη φορολόγηση του μεγάλου πλούτου και των υψηλών εισοδημάτων, καθώς και των εταιρειών ορυκτών καυσίμων.
• Ειδικούς, αυξημένους φόρους σε είδη πολυτελείας με υψηλές εκπομπές ρύπων, όπως τα ιδιωτικά τζετ.
• Σημαντική αύξηση της δημόσιας κλιματικής χρηματοδότησης προς τις φτωχότερες χώρες, με επιχορηγήσεις αντί για δάνεια που διογκώνουν το χρέος τους.
• Ενίσχυση των δημόσιων υποδομών και υπηρεσιών, ώστε οι κοινωνίες να μπορούν να αντιμετωπίζουν τις κλιματικές καταστροφές.
• Περιορισμό της εταιρικής κερδοσκοπίας στους τομείς της αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών, της ανοικοδόμησης και της διατροφής.

Το κεντρικό μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί μια κοινή απειλή με κοινές ευθύνες και ίδιες συνέπειες για όλους. Οι ευθύνες είναι βαθιά άνισες, όπως άνισα κατανέμονται και τα κέρδη από την καταστροφή. Και όσο η αντιμετώπισή της παραμένει πεδίο επιχειρηματικής κερδοφορίας, οι κοινωνικές ανισότητες κινδυνεύουν να διευρυνθούν ακόμη περισσότερο.