11-20-2026 16:19
Εκπαίδευση
- Κατηγορία: Κέρκυρα
Η ΑΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΞΕΩΝ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ ΜΕ ΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
1. Η κλιματική αλλαγή ως νομική υποχρέωση των κρατών
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά ζήτημα πολιτικής επιλογής ή περιβαλλοντικής ευαισθησίας. Έχει εξελιχθεί σε πεδίο συγκεκριμένων και δεσμευτικών υποχρεώσεων των κρατών, οι οποίες απορρέουν από το διεθνές, το ευρωπαϊκό και το εθνικό δίκαιο.
Η Συμφωνία των Παρισίων του 2015 θέτει ως κεντρικό στόχο τον περιορισμό της αύξησης της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας αρκετά κάτω από τους 2°C και την προσπάθεια περιορισμού της στον 1,5°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα. Η επίτευξη αυτού του στόχου προϋποθέτει ταχεία και ουσιαστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και σταδιακή απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με τον Ευρωπαϊκό Κλιματικό Νόμο (Κανονισμός 2021/1119), έχει θεσπίσει δεσμευτικό στόχο κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 και ενδιάμεσους στόχους μείωσης των εκπομπών. Οι στόχοι αυτοί δεσμεύουν και την Ελλάδα.
Σε εθνικό επίπεδο, ο Ν. 4936/2022, ο Εθνικός Κλιματικός Νόμος, καθορίζει το πλαίσιο για την κλιματική ουδετερότητα και τη μείωση των εκπομπών. Οι προβλέψεις του πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με τις διεθνείς και ευρωπαϊκές δεσμεύσεις της χώρας.
Επομένως, κάθε νέα ενεργειακή δραστηριότητα, ιδίως όταν αφορά την έρευνα και την εξόρυξη νέων κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, οφείλει να εξετάζεται υπό το πρίσμα της συμβατότητάς της με τους κλιματικούς στόχους και τις υποχρεώσεις της χώρας.
2. Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου
Ιδιαίτερη σημασία έχει η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), η οποία συνδέει πλέον την προστασία του κλίματος με την προστασία θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η απόφαση KlimaSeniorinnen κατά Ελβετίας (9.4.2024)
Στην υπόθεση Verein KlimaSeniorinnen Schweiz and Others v. Switzerland, το ΕΔΔΑ αναγνώρισε ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, την ευημερία και την ποιότητα ζωής και ότι τα κράτη έχουν θετικές υποχρεώσεις βάσει του άρθρου 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι η Ελβετία παραβίασε το άρθρο 8, επειδή δεν είχε θεσπίσει ένα επαρκές και συνεκτικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και δεν είχε εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της ως προς τη μείωση των εκπομπών.
Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι καθιστά σαφές ότι η προστασία του κλίματος δεν είναι απλώς πολιτική επιδίωξη, αλλά συνδέεται με την υποχρέωση των κρατών να προστατεύουν αποτελεσματικά τους πολίτες από σοβαρούς περιβαλλοντικούς κινδύνους.
Η απόφαση Greenpeace Nordic και Others κατά Νορβηγίας (28.10.2025)
Στην υπόθεση Greenpeace Nordic and Others v. Norway, το ΕΔΔΑ εξέτασε την αδειοδότηση νέων δραστηριοτήτων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στη Νορβηγία.
Το Δικαστήριο δεν διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 8 της ΕΣΔΑ στις συγκεκριμένες περιστάσεις. Ωστόσο, υπογράμμισε τη σημασία της έγκαιρης, κατάλληλης και συνολικής εκτίμησης των περιβαλλοντικών και κλιματικών επιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένων των εκπομπών που θα προκύψουν από την καύση των υδρογονανθράκων μετά την εξόρυξή τους.
Η απόφαση δεν συνιστά γενική απαγόρευση των ερευνών και εξορύξεων. Αναδεικνύει, όμως, ότι η διαδικασία αδειοδότησης πρέπει να εξασφαλίζει ουσιαστική αξιολόγηση των κλιματικών επιπτώσεων και δυνατότητα αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου.
3. Η Συμβουλευτική Γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης (23.7.2025)
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η Συμβουλευτική Γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης για τις υποχρεώσεις των κρατών σχετικά με την κλιματική αλλαγή.
Το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι τα κράτη έχουν υποχρεώσεις βάσει του διεθνούς δικαίου να προστατεύουν το κλιματικό σύστημα και το περιβάλλον από τις ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Μεταξύ άλλων, επισήμανε ότι τα κράτη οφείλουν να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα για τη ρύθμιση των δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων που βρίσκονται υπό τη δικαιοδοσία τους, ώστε να αποτρέπονται οι σοβαρές κλιματικές επιπτώσεις.
Η γνώμη αυτή ενισχύει την υποχρέωση των κρατών να λαμβάνουν υπόψη την επιστημονική γνώση και τις συνέπειες των επιλογών τους ως προς την παραγωγή και χρήση ορυκτών καυσίμων.
Παρότι πρόκειται για Συμβουλευτική Γνώμη και όχι για απόφαση που επιλύει διαφορά μεταξύ δύο κρατών, η νομική της αιτιολογία έχει ιδιαίτερη σημασία για την ερμηνεία των διεθνών υποχρεώσεων και μπορεί να συνεκτιμηθεί από εθνικά και διεθνή δικαστήρια.
4. Οι εκπομπές Scope 1, Scope 2 και Scope 3 – Η υποχρέωση αξιολόγησης του συνολικού κλιματικού αποτυπώματος
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα στη σύγχρονη κλιματική νομολογία είναι η υποχρέωση να μην περιορίζεται η περιβαλλοντική αξιολόγηση μόνο στις άμεσες εκπομπές που προκαλούνται κατά την εκτέλεση ενός έργου.
Στην περίπτωση των υδρογονανθράκων πρέπει να εξετάζονται:
- Scope 1: Οι άμεσες εκπομπές από τις εγκαταστάσεις και τις δραστηριότητες εξόρυξης.
- Scope 2: Οι έμμεσες εκπομπές από την παραγωγή της ενέργειας που καταναλώνεται για τη λειτουργία του έργου.
- Scope 3: Οι λοιπές έμμεσες εκπομπές σε όλη την αλυσίδα αξίας, ιδίως εκείνες που προκύπτουν από τη μεταφορά, τη διάθεση και κυρίως την τελική καύση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Οι εκπομπές από την καύση των παραγόμενων υδρογονανθράκων αποτελούν το σημαντικότερο μέρος του συνολικού κλιματικού αποτυπώματος τέτοιων έργων. Εάν αυτές δεν υπολογίζονται, η περιβαλλοντική αξιολόγηση παρουσιάζει μια ελλιπή εικόνα των πραγματικών επιπτώσεων.
Η υποχρέωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τα νέα έργα έρευνας και εξόρυξης, καθώς η έγκρισή τους δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την παραγωγή και μελλοντική καύση πρόσθετων ποσοτήτων ορυκτών καυσίμων.
5. Η ευρωπαϊκή νομολογία για την αξιολόγηση των εκπομπών από την καύση υδρογονανθράκων
Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (EFTA Court), καθώς και των εθνικών δικαστηρίων ευρωπαϊκών κρατών.
Στην υπόθεση E-18/24, με γνωμοδότηση της 21ης Μαΐου 2025, το EFTA Court εξέτασε εάν οι εκπομπές που προκύπτουν από την καύση πετρελαίου και φυσικού αερίου, τα οποία εξορύσσονται και στη συνέχεια πωλούνται σε τρίτους, αποτελούν επιπτώσεις του ίδιου του έργου κατά την έννοια της Οδηγίας 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι εκπομπές αυτές πρέπει να αντιμετωπίζονται ως επιπτώσεις του έργου και να αξιολογούνται στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Η κρίση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, διότι αποσαφηνίζει ότι η ευθύνη της περιβαλλοντικής αξιολόγησης δεν μπορεί να σταματά στο σημείο της εξόρυξης ή της πώλησης του προϊόντος. Πρέπει να εξετάζεται και η προβλέψιμη επίπτωση που θα προκύψει από την τελική χρήση του.
Αντίστοιχη κατεύθυνση προκύπτει από τη νομολογία εθνικών δικαστηρίων, όπως η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου στην υπόθεση Finch v. Surrey County Council (2024), όπου κρίθηκε ότι οι εκπομπές από την καύση του πετρελαίου που θα παραχθεί σε ένα έργο πρέπει να περιλαμβάνονται στην εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Οι εξελίξεις αυτές καθιστούν σαφές ότι μια Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που παραλείπει τις εκπομπές από την τελική καύση των παραγόμενων υδρογονανθράκων δεν μπορεί να θεωρείται πλήρης.
6. Η ιστορική απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Νορβηγίας (13.11.2026)
Ιδιαίτερης σημασίας για το ζήτημα των νέων εξορύξεων είναι η πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Νορβηγίας, της 13ης Νοεμβρίου 2026, στην υπόθεση HR-2026-2428-S, ύστερα από προσφυγή της Greenpeace Nordic και της οργάνωσης Natur og Ungdom.
Η υπόθεση αφορούσε τις εγκρίσεις των σχεδίων ανάπτυξης και παραγωγής (Plans for Development and Operation – PDOs) για τρεις πετρελαϊκές περιοχές στη Βόρεια Θάλασσα: Breidablikk, Tyrving και Yggdrasil.
Το βασικό νομικό ζήτημα ήταν ότι οι προηγούμενες περιβαλλοντικές αξιολογήσεις είχαν εξετάσει τις εκπομπές που προκαλούνται κατά την παραγωγή, αλλά δεν είχαν συμπεριλάβει επαρκώς τις εκπομπές που θα προκύψουν από την καύση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου μετά την πώλησή τους.
Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ομόφωνα ότι, σύμφωνα με την Οδηγία 2011/92/ΕΕ, όπως έχει ενσωματωθεί στο νορβηγικό δίκαιο, οι εκπομπές από την καύση των εξορυσσόμενων υδρογονανθράκων πρέπει να αξιολογούνται πριν από την έγκριση των σχεδίων ανάπτυξης και παραγωγής. Η αναμενόμενη επίδρασή τους στην υπερθέρμανση του πλανήτη πρέπει να περιγράφεται και να αξιολογείται.
Επιπλέον, με πλειοψηφία 6 έναντι 5 δικαστών, έκρινε ότι η αξιολόγηση πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνο τις εκπομπές από την καύση των υδρογονανθράκων του συγκεκριμένου έργου, αλλά και τις σωρευτικές εκπομπές από άλλα υφιστάμενα και εγκεκριμένα πετρελαϊκά έργα στη νορβηγική υφαλοκρηπίδα.
Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ομόφωνα ότι οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να εξετάζουν τη συμβατότητα των έργων με τις εθνικές και διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας για τη λήψη αποτελεσματικών μέτρων πρόληψης των επιβλαβών κλιματικών επιπτώσεων.
Με την ίδια απόφαση, κατά πλειοψηφία 6 προς 5, διαπίστωσε ότι οι περιβαλλοντικές αξιολογήσεις και οι σχετικές διοικητικές κρίσεις ήταν ανεπαρκείς, επειδή δεν είχαν εξετάσει τις σωρευτικές εκπομπές των υφιστάμενων και εγκεκριμένων έργων. Για τον λόγο αυτό, οι εγκρίσεις των σχεδίων ανάπτυξης και παραγωγής κρίθηκαν νομικά άκυρες λόγω διαδικαστικών πλημμελειών.
Η απόφαση δεν διέταξε την αυτόματη διακοπή της ήδη εξελισσόμενης παραγωγής ούτε ακύρωσε αυτομάτως τις άδειες έναντι των εταιρειών που δεν ήταν διάδικοι στη συγκεκριμένη δίκη. Υποχρεώνει, όμως, τις αρμόδιες αρχές να επανεξετάσουν το ζήτημα με την προβλεπόμενη νόμιμη διαδικασία και με πλήρη αξιολόγηση των κλιματικών επιπτώσεων.
Επίσης, το Δικαστήριο δεν απαίτησε ειδικά να αξιολογούνται οι εκπομπές σε σχέση με τον εναπομένοντα ανθρακικό προϋπολογισμό. Αυτό δεν μειώνει, ωστόσο, τη σημασία της απόφασης ως προς την υποχρέωση να περιλαμβάνονται οι εκπομπές από την τελική καύση και οι σωρευτικές επιπτώσεις.
Η απόφαση αυτή αποτελεί εξαιρετικά σημαντικό νομολογιακό προηγούμενο. Επιβεβαιώνει ότι η περιβαλλοντική αδειοδότηση νέων έργων εξόρυξης δεν μπορεί να στηρίζεται σε αποσπασματικές αξιολογήσεις, αλλά πρέπει να εξετάζει το συνολικό κλιματικό αποτύπωμα, συμπεριλαμβανομένων των εκπομπών που θα προκύψουν μετά την εξόρυξη και της συνδυασμένης επίδρασης με άλλα έργα.
Για την Ελλάδα, η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία κατά την αξιολόγηση των νέων ερευνητικών και εξορυκτικών σχεδίων στο Ιόνιο και σε άλλες περιοχές της χώρας.
7. Η εφαρμογή των παραπάνω στην Ελλάδα και στις νέες έρευνες υδρογονανθράκων
Η Ελλάδα έχει αναλάβει συγκεκριμένες διεθνείς και ευρωπαϊκές υποχρεώσεις για τη μείωση των εκπομπών και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Οι υποχρεώσεις αυτές δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποκομμένα από τις αποφάσεις της για την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων εξόρυξης ορυκτών καυσίμων.
Η συνέχιση των ερευνών και η προοπτική νέων εξορύξεων πετρελαίου και φυσικού αερίου δημιουργούν ένα ουσιαστικό ζήτημα συμβατότητας με τους στόχους της κλιματικής ουδετερότητας.
Δεν αρκεί η επίκληση ότι το φυσικό αέριο αποτελεί μεταβατικό καύσιμο ή ότι η εγχώρια παραγωγή μπορεί να υποκαταστήσει εισαγωγές. Απαιτείται συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση των συνολικών εκπομπών που θα προκύψουν από την εξόρυξη, τη μεταφορά, τη διάθεση και την τελική καύση των υδρογονανθράκων.
Η αξιολόγηση πρέπει επίσης να εξετάζει τις σωρευτικές επιπτώσεις όλων των υφιστάμενων και σχεδιαζόμενων έργων, καθώς και τη συμβατότητά τους με τους εθνικούς και διεθνείς κλιματικούς στόχους.
Η έγκριση ενός έργου δεν μπορεί να θεωρείται νόμιμη μόνο επειδή έχουν εξεταστεί οι άμεσες περιβαλλοντικές επιπτώσεις του στην περιοχή εγκατάστασης. Η κλιματική διάσταση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της περιβαλλοντικής αξιολόγησης.
8. Ειδικότερα για το Ιόνιο και τη γεώτρηση «Ασωπός-1»
Τα παραπάνω αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για τις σχεδιαζόμενες έρευνες και εξορύξεις υδρογονανθράκων στο Ιόνιο, συμπεριλαμβανομένης της ερευνητικής γεώτρησης «Ασωπός-1» και των σχεδίων που αφορούν το Block 2.
Η περιβαλλοντική αξιολόγηση των συγκεκριμένων έργων οφείλει να περιλαμβάνει πλήρη εκτίμηση του συνολικού κλιματικού τους αποτυπώματος. Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί η καταγραφή των εκπομπών κατά τη διάρκεια των ερευνητικών εργασιών ή της μελλοντικής παραγωγής.
Πρέπει να υπολογιστούν και να αξιολογηθούν οι εκπομπές που θα προκύψουν από την καύση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που ενδεχομένως θα παραχθούν, καθώς και οι σωρευτικές επιπτώσεις τους σε συνδυασμό με άλλες υφιστάμενες και σχεδιαζόμενες εξορυκτικές δραστηριότητες.
Επιπλέον, πρέπει να εξεταστεί εάν η προώθηση νέων κοιτασμάτων ορυκτών καυσίμων είναι συμβατή με την πορεία μείωσης των εκπομπών που έχει αναλάβει η χώρα, με τους στόχους της Συμφωνίας των Παρισίων και με την υποχρέωση προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις σοβαρές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Η απουσία μιας τέτοιας συνολικής και τεκμηριωμένης αξιολόγησης δεν αποτελεί απλώς τεχνική αδυναμία της ΜΠΚΕ. Συνιστά ουσιώδη έλλειψη, η οποία μπορεί να επηρεάσει τη νομιμότητα της περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Η πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Νορβηγίας ενισχύει αποφασιστικά αυτό το επιχείρημα: οι εκπομπές από την τελική καύση και οι σωρευτικές επιπτώσεις δεν μπορούν να παραλείπονται από την αξιολόγηση των νέων εξορυκτικών έργων.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να επικαλείται τις διεθνείς και ευρωπαϊκές κλιματικές δεσμεύσεις της και ταυτόχρονα να εγκρίνει νέα έργα ορυκτών καυσίμων χωρίς να αποδεικνύει, με πλήρη και αξιόπιστα επιστημονικά στοιχεία, ότι αυτά είναι συμβατά με τις δεσμεύσεις αυτές.
9. Συμπέρασμα
Από το σύνολο των διεθνών, ευρωπαϊκών και εθνικών ρυθμίσεων και της εξελισσόμενης νομολογίας προκύπτει ότι η έρευνα και η εξόρυξη υδρογονανθράκων δεν μπορούν πλέον να αξιολογούνται με αποσπασματικά περιβαλλοντικά κριτήρια, περιορισμένα μόνο στις άμεσες επιπτώσεις της δραστηριότητας.
Η κλιματική διάσταση, οι εκπομπές από την τελική καύση των παραγόμενων υδρογονανθράκων και οι σωρευτικές επιπτώσεις των εξορυκτικών έργων αποτελούν αναγκαία στοιχεία μιας πλήρους και νόμιμης περιβαλλοντικής αξιολόγησης.
Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Νορβηγίας της 13ης Νοεμβρίου 2026 επιβεβαιώνει με ιδιαίτερη σαφήνεια ότι η παράλειψη αξιολόγησης των εκπομπών από την καύση και των σωρευτικών κλιματικών επιπτώσεων μπορεί να οδηγήσει στην ακύρωση των εγκρίσεων εξορυκτικών έργων.
Για τον λόγο αυτό, θεωρούμε ότι η συγκεκριμένη ΜΠΚΕ δεν περιλαμβάνει την αναγκαία ολοκληρωμένη αξιολόγηση των κλιματικών επιπτώσεων και της συμβατότητας του έργου με τις διεθνείς και ευρωπαϊκές υποχρεώσεις της Ελλάδας.
Η αρμόδια αρχή οφείλει να εξετάσει ουσιαστικά τις παραπάνω ελλείψεις και να μην εγκρίνει έργα έρευνας και εξόρυξης υδρογονανθράκων όταν δεν έχει προηγηθεί πλήρης, τεκμηριωμένη και συνολική αξιολόγηση των επιπτώσεών τους στο κλίμα.
Λένα Μαρτζούκου
Εκατοντάδες κενά στα σχολεία, ομηρία νεοδιόριστων και εκδικητικές πειθαρχικές διώξεις
Η Γ΄ φάση προσλήψεων κάλυψε μόλις 33 θέσεις στη Γενική Εκπαίδευση και καμία στην Ειδική – Παρέμβαση διαμαρτυρίας στη ΔΔΕ Δυτικής Θεσσαλονίκης. Η Ε΄ ΕΛΜΕ Θεσσαλονίκης καταγγέλλει την κυβερνητική πολιτική...
Συμφωνήθηκε μια νέα Γιάλτα; Τραμπ, Σι και Πούτιν μοιράζουν την ισχύ και επαναχαράζουν τη διεθνή τάξη
Δυτική Αττική: 120 κενά εκπαιδευτικών και χιλιάδες χαμένες διδακτικές ώρες – Παρέμβαση της ΕΛΜΕ στη ΔΔΕ την Παρασκευή 20/11