Ο Federico Garcia Lorca δολοφονήθηκε εν ψυχρώ από τις φασιστικές ορδές της πέμπτης φάλαγγας, μόλις στα τριανταεφτά του χρόνια, στις 19 Αυγούστου 1936. Το πτώμα του δεν βρέθηκε ποτέ!

Όντας αγωνιστής από το χώρο του, ιδρυτικό μέλος των “Φίλων της Σοβιετικής Ένωσης” και έχοντας υπογράψει και συνυπογράψει πολλά κείμενα (π.χ. επί δικτατορίας Πρίμο ντε Ριβέρα, για το δικαίωμα χρήσης της καταλανικής γλώσσας, αργότερα, για την καταγγελία της δικτατορίας του Σαλαζάρ στην Πορτογαλία), αποτελούσε στόχο των φασιστών.

Τον Ιούλιο του 1936 ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος με την πραξικοπηματική δικτατορία του Φράνκο. Ο Λόρκα βρίσκεται στη Γρανάδα για να χαιρετήσει την οικογένειά του, παρά την επικινδυνότητα που αυτό εμπεριείχε. Μερικές μέρες αργότερα συλλαμβάνεται από τους Φαλαγγίτες στο σπίτι της φιλικής οικογένειας των Ροσάλες, στην οποία είχε ζητήσει καταφύγιο και τελικά τουφεκίζεται στο Βιθνάρ την αυγή της 19^ης Αυγούστου.

Ο Λόρκα συγκαταλέγεται στους Avan-garde καλλιτέχνες της εποχής του, ενώ το ύφος των έργων του είναι ρεαλιστικό, εμπλουτισμένο με πολλά υπερρεαλιστικά στοιχεία και πολλούς συμβολισμούς. Στοιχεία που αποτελούν έμπνευση για τον συγγραφέα είναι η φύση κι ο έρωτας, που σε πολλά έργα του αποτελεί την αφορμή για να αναδειχθούν κοινωνικά στερεότυπα της εποχής. Επίσης εμπνέεται από την τσιγγάνικη και λαϊκή ισπανική παράδοση, ενώ τα έργα του διαπνέονται από την κατανόηση της κατάστασης των φτωχών και την ανάδειξη των προβλημάτων τους, κάτι που του μετέδωσε η μητέρα του.

Ο Λόρκα είναι από τους πιο πολυμεταφρασμένους θεατρικούς συγγραφείς, ενώ τα ποιήματά του έχουν μελοποιηθεί και από πολλούς Έλληνες συνθέτες. Με αφορμή την παράσταση «Ματωμένος Γάμος», για πρώτη φορά το 1948 μελοποιούνται πέντε ποιήματά του, από τον Μάνο Χατζιδάκι σε μετάφραση του Νίκου Γκάτσου, έργο που εκδίδεται εν τέλει το 1965. Το 1967 ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποιεί το «Romancero Gitano» σε απόδοση Οδυσσέα Ελύτη, το οποίο όμως παρέμεινε ανέκδοτο λόγω της δικτατορίας. Τελικά κυκλοφόρησε το 1975 με ερμηνεύτρια τη Μαρία Φαραντούρη και το 1978 με την Αρλέτα. Ακόμα, με την μελοποίηση του Λόρκα ασχολήθηκε και ο Γιάννης Γλέζος με ερμηνευτές, τους Γιάννη Πουλόπουλο και Μαρία Δημητριάδη, όπως και ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Μάνος Λοΐζος, ο Χρήστος Λεοντής, ο Σταμάτης Κραουνάκης και πολλοί άλλοι.

Βέβαια αξίζει να αναφερθεί, ότι ο Λόρκα αποτέλεσε πηγή έμπνευσης και για τον ποιητή Νίκο Καββαδία, η οποία πήρε τη μορφή του ομώνυμου ποιήματός του (Federico Garcia Lorca), στο οποίο ο Καββαδίας συνδέει μ έναν εκπληκτικό τρόπο την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή από τους Γερμανούς (1/5/1944), την ομαδική σφαγή των κατοίκων του Διστόμου Βοιωτίας απ’ τους ναζιστές και ταγματασφαλίτες (10/6/1944) και τη δολοφονία του μεγάλου Ισπανού ποιητή Λόρκα από τους φρανκιστές (19/8/1936).

Ο Λόρκα κατέχει δικαίως μια θέση ανάμεσα στους καλλιτέχνες που με το έργο και τη στάση τους αντιτάχθηκαν στην αδικία και προασπίστηκαν τα δικαιώματα των λαϊκών τάξεων και των αγώνων τους, δίνοντάς έμπνευση στις επόμενες γενιές να συνεχίσουν αυτούς τους αγώνες.

Κασίντα (=Τραγούδι) Των Σκούρων Περιστεριών

Σύνθεση: Σταμάτης Κραουνάκης
Ποίηση: Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα
Μετάφραση: Ανδρέας Αγγελάκης
Τραγουδά ο Γιάννης Σιαμσιάρης
Η ηχογράφηση έγινε στο studio της ΕΡΤ 3, την εποχή που ήταν διευθυντής ο Μάνος Χατζιδάκις.

Μέσα απ’ τα κλαριά της δάφνης
είδα δυο γκρίζα περιστέρια,
το ‘να ήταν ο ήλιος
τ’ άλλο το φεγγάρι.

Γειτονάκια μου τους είπα
πού είναι ο τάφος μου.
Στην ουρά μου είπε ο ήλιος
στο λαρύγγι μου είπε το φεγγάρι.

Κι εγώ που περπατούσα
με τη γη στη ζώνη μου
είδα δυο μαρμάρινους αητούς
κι ένα γυμνό-γυμνό κορίτσι.

Το ‘να ήταν τ’ άλλο
και το κορίτσι ήταν κανένας.

Αητόπουλα τους είπα
πού είναι ο τάφος μου.
Στην ουρά μου είπε ο ήλιος
στο λαρύγγι μου είπε το φεγγάρι.

Μέσα απ’ τα κλαριά της δάφνης
δυο περιστέρια είδα γυμνά.
Το ‘να ήτανε τ’ άλλο
και τα δυο κανένα.