Η ιστορική αναδρομή της παραγωγής ηλεκτρισμού στην Ελλάδα είναι στενά συνδεδεμένη με τη δημιουργία ιδιωτικών και, αργότερα, κρατικού μονοπωλίου. Η ανάγκη για εξηλεκτρισμό της χώρας και η καπιταλιστική ανάπτυξη οδήγησε στη δημιουργία -με το κόστος να βαραίνει τον λαό- της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ). Η συνέχεια είναι γνωστή: αφού παρείχε φτηνό ρεύμα στις ηλεκτροβόρες επιχειρήσεις, καταχρεώθηκε, συκοφαντήθηκε και τέλος έσπασε σε «κομμάτια» παραγωγής και διανομής και ιδιωτικοποιήθηκε-ξεπουλήθηκε από τη Νέα Δημοκρατία σε «φίλους» ξένους και ντόπιους μεγαλοκαπιταλιστές που νέμονται τεράστια κέρδη ληστεύοντας τον επενδεδυμένο πλούτο πολλών κρατικών προϋπολογισμών και τον κόπο των εργαζομένων. Πιο συγκεκριμένα, στον ΔΕΔΔΗΕ (Δίκτυο Διανομής) η Macquarie (Αυστραλία) κατέχει το 49% και η ΔΕΗ 51%, στον ΑΔΜΗΕ (Δίκτυο Μεταφοράς) κατέχει το 24% (+ 25% στο Χρηματιστήριο) η State Grid (Κίνα) και το Δημόσιο 51,12%, και τέλος στη ΔΕΗ Α.Ε. (Παραγωγή & Εμπορία) πουλήθηκε το 65,88% στη CVC Capital & Διεθνείς Επενδυτές, ενώ το δημόσιο κατέχει το 34,12%.

Όλα αυτά συντελούνται σε μια διεθνή ενεργειακή πραγματικότητα ανταγωνισμών και συγκρούσεων. Στις συνθήκες του ιμπεριαλισμού, οι ενεργειακές κρίσεις και αναταράξεις δεν αποτελούν τυχαία ή παροδικά φαινόμενα, αλλά νομοτελειακή πραγματικότητα (Ουκρανία, επίθεση στο Ιράν κλπ). Ενεργειακοί μονοπωλιακοί κολοσσοί και ιμπεριαλιστικά κράτη συγκρούονται για τον έλεγχο των πηγών, των ροών και των αγορών της ενέργειας. Το μοίρασμα των αγορών, το κυνήγι του κέρδους και η ανισόμετρη ανάπτυξη οδηγούν σε πολλές βίαιες ανατροπές της ισορροπίας προσφοράς και ζήτησης. Τα μονοπώλια χειραγωγούν την παραγωγή ενέργειας για να κρατούν τις τιμές σε υψηλά επίπεδα και να μεταφέρουν τα αποτελέσματα της κρίσης στις πλάτες των καταναλωτών. Ακόμη και η λεγόμενη «απεξάρτηση» από τα ορυκτά καύσιμα με Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) χρησιμοποιείται ως όχημα για νέα κερδοφορία, απαξιώνοντας υφιστάμενες υποδομές και εκτινάσσοντας το κόστος για τον καταναλωτή.

Σε αυτά τα πλαίσια λειτουργεί και η ελληνική αγορά ηλεκτρισμού. Είναι πλέον πασιφανές ότι η εκρηκτική άνοδος της τιμής του ρεύματος με τη δημιουργία υπερκερδών συνδέεται άμεσα με τη μονοπωλιακή παραγωγή ηλεκτρισμού. Η μετάβαση στο Ευρωπαϊκό Χρηματιστήριο Ενέργειας, σε συνδυασμό με την εξάρτηση από το φυσικό αέριο και την κυριαρχία των μονοπωλίων, επέτρεψαν την κατακόρυφη αύξηση των τιμών λιανικής. Στην περίοδο 2021-2026, παρότι αναδείχθηκε η ευπάθεια των ευρωπαϊκών και εθνικών αγορών ηλεκτρισμού στις ενεργειακές κρίσεις, η κρατική φιλομονοπωλιακή πολιτική έδωσε τη δυνατότητα σε καθετοποιημένους -και όχι μόνο- ομίλους ενέργειας να συσσωρεύσουν τεράστια ποσά μέσω της λειτουργίας του Χρηματιστηρίου.

Το Χρηματιστήριο Ενέργειας και η δομή της Αγοράς

Η απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα «πέρασε» στον λαό σαν μια διαδικασία που θα αποσκοπούσε στη μείωση της τιμής μέσω του ανταγωνισμού (τη γνωστή «καραμέλα» που επαναλαμβάνει και ο Γ. Σταθάκης-ΣΥΡΙΖΑ: «Ωφελημένοι οι καταναλωτές από το χρηματιστήριο ενέργειας»). Ωστόσο, η εφαρμογή και η ενεργοποίηση του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας λειτούργησαν διαφορετικά… δηλαδή σύμφωνα με την καπιταλιστική κερδοσκοπική πραγματικότητα. Στην Προημερήσια Αγορά, η τιμή εκκαθάρισης ανά kWh διαμορφώνεται με βάση την προσφορά και τη ζήτηση, με τη μέθοδο της οριακής τιμολόγησης. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η τελευταία μονάδα που απαιτείται για να καλυφθεί το φορτίο (η οποία παραδοσιακά είναι η πιο ακριβή, δηλαδή το φυσικό αέριο) καθορίζει την τιμή για όλες τις υπόλοιπες μονάδες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με πολύ χαμηλό κόστος παραγωγής, όπως τα αιολικά, τα φωτοβολταϊκά και τα μεγάλα υδροηλεκτρικά. Η οριακή τιμολόγηση καθόριζε την τελική τιμή της αγοράς στο Χρηματιστήριο και λόγω του ότι στην Ελλάδα ορισμένοι μονοπωλιακοί καθετοποιημένοι όμιλοι, που ελέγχουν σημαντικό ποσοστό της παραγωγής, αποκόμισαν υπεραποδόσεις δισεκατομμυρίων ευρώ σε αυτή την περίοδο. Ένα νομοθετημένο εργαλείο που μετέφερε το κόστος χονδρικής στον καταναλωτή ήταν η περίφημη «Ρήτρα Αναπροσαρμογής» (2021- 2022) που καταλήστευε τους καταναλωτές και οδήγησε χιλιάδες νοικοκυριά, αγρότες κ.ά. σε αδυναμία αποπληρωμής, αλλά τους ομίλους να βλέπουν τα περιθώρια κέρδους τους να πολλαπλασιάζονται.

Η εκρηκτική άνοδος των τιμών προκάλεσε λαϊκές αντιδράσεις με την κυβέρνηση να παίρνει τυπικά μερίδιο διαχείρισης των τιμών, αναστέλλοντας τη ρήτρα αναπροσαρμογής. Αφού κατάργησαν και άλλαξαν τις «δικές» τους ρυθμιστικές αρχές και αφού ευρωπαϊκοί φορείς εντόπισαν «στρεβλώσεις στον τρόπο προσδιορισμού του εύλογου κέρδους που επέτρεψε σημαντικές συσσωρεύσεις κεφαλαίων» άρχισαν να συσκοτίζουν την κερδοσκοπική επιχείρηση με την τιμή του ρεύματος. Σταδιακά, μετά το 2024, το κράτος προσπάθησε να ομορφύνει τη βιτρίνα με νέους κανόνες, όπως τα «χρωματιστά» τιμολόγια, η επιδότηση ρεύματος και η υποτιθέμενη φορολόγηση των υπερκερδών. Όλα αυτά είναι μια ακόμη κυβερνητική ασπίδα για να συνεχίζεται η «ληστεία», αφού τα εκατοντάδες εκατομμύρια κρατικής επιδότησης προς τα μονοπώλια αντλούνται από τους κρατικούς φοροληστρικούς προϋπολογισμούς και η φορολόγηση των εταιρειών, όταν έγινε, αντιπροσώπευε ένα ελάχιστο κλάσμα των υπερκερδών τους.

Το μερίδιο που κατείχε στη λιανική η ιδιωτικοποιημένη ΔΕΗ, τον Φεβρουάριο του 2026, διαμορφωνόταν στο 50,64%, παρουσιάζοντας ελαφρά πτωτική τάση. Το υπόλοιπο είχαν ιδιώτες, στρατηγικοί Εταίροι-Επενδυτές, ισχυρά funds και διεθνείς Όμιλοι. Τα τελευταία χρόνια η ενεργειακή κρίση μετατρέπεται με την απαιτούμενη πάντα κυβερνητική συμπαράσταση σε ευκαιρία, με την τιμή του ρεύματος να παρουσιάζει αυξητικές τάσεις. Τα κέρδη των παρόχων εκτοξεύτηκαν ιστορικά κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης (2021-2022), προτού σταθεροποιηθούν το 2024-2025 σε νέα επίπεδα βάσης, με τη στροφή στις ΑΠΕ να καθορίζει μακροπρόθεσμη κερδοφορία. Σύμφωνα με πόρισμα της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), τα μικτά υπερκέρδη των καθετοποιημένων παρόχων για την περίοδο Οκτωβρίου 2021 – Μαρτίου 2022 υπολογίστηκαν στα 927 εκατομμύρια ευρώ. Το 2025 αποτέλεσε έτος ιστορικών επιδόσεων και ανάκαμψης για τις ενεργειακές επιχειρήσεις, λόγω της μεγάλης στροφής στις ΑΠΕ, με τη ΔΕΗ να έχει καθαρά κέρδη 450 εκατ. ευρώ (έναντι 360 εκατ. ευρώ το 2024). Οι Metlen (Protergia), HELLENiQ ENERGY (Elpedison-Ιταλοί), ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ-Masdar-ΗΑΕ (ΗΡΩΝ), Zenith (Όμιλος Eni – κοινοπραξία με Macquarie) κ.ά. ξεπέρασαν το 1 δισ. ευρώ επενδύοντας ταυτόχρονα δισεκατομμύρια σε νέα έργα πράσινης ενέργειας και αποθήκευσης ενέργειας (νέα κέρδη).

Το αστικό πολιτικό σύστημα, τα αστικά και δήθεν αριστερά κόμματα -καθαρά ή με φιοριτούρες και ψέματα- στηρίζουν την κερδοφορία των μονοπωλίων της ενέργειας. Στηρίζουν τα ιστορικά υψηλά κέρδη των μεγαλοκαπιταλιστών, την ίδια στιγμή που τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν τον εφιάλτη του υψηλού κόστους διαβίωσης και την ενεργειακή ακρίβεια. Δεν υπάρχουν λεφτά για την υγεία, τα σχολεία ή τις συντάξεις, για μια καλύτερη ζωή στο βάρβαρο σύστημά τους.
Θέση μας είναι ότι η παραγωγή και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας δεν μπορούν να αποτελούν ακριβοπληρωμένο εμπόρευμα αλλά κοινωνικό αγαθό. Οι εργαζόμενοι πρέπει να δώσουν τη δική τους μάχη κόντρα στις ψεύτικες υποσχέσεις και τις νέες αυταπάτες.

Πηγή: Λαϊκός Δρόμος