Χρήστος Κάτσικας

Η επικαιρότητα σε ομηρία: Πόση Βίσση και πόσο Καρβέλα χωρά η ενημέρωση;

Ηαδιάκοπη ανακύκλωση μιας προσωπικής και επαγγελματικής "αντιπαράθεσης" αποκαλύπτει έναν μηχανισμό ενημέρωσης που μεγεθύνει το θέαμα και μικραίνει την κοινωνική πραγματικότητα
Μια οικογένεια προσπαθεί να υπολογίσει αν θα πληρώσει πρώτα το ενοίκιο ή τον λογαριασμό του ρεύματος, ένας εργαζόμενος αναζητεί δεύτερη δουλειά, ένας εκπαιδευτικός περιμένει να καλυφθεί το κενό στο σχολείο του και ένας ασθενής προσπαθεί να εξασφαλίσει ένα ραντεβού, αλλά η δημόσια συζήτηση βρίσκει άφθονο χρόνο για να εξετάσει ποιος στενοχώρησε ποιον στη σχέση της Άννας Βίσση με τον Νίκο Καρβέλα.
Η αντιπαράθεση των δύο καλλιτεχνών έχει αποκτήσει διαδοχικά επεισόδια, ανακοινώσεις, τηλεοπτικές ερμηνείες, οικονομικά παρασκήνια και αναδρομές σε παλαιότερες κρίσεις της σχέσης τους. Ο Καρβέλας περιγράφει καλλιτεχνικές και οικονομικές διαφωνίες, ενώ η άλλη πλευρά και η εταιρεία παραγωγής προβάλλουν διαφορετικές θέσεις. 
Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αυτή η υπόθεση διογκώνεται, καταλαμβάνει κεντρικές θέσεις στην ενημέρωση και επιστρέφει επίμονα στις οθόνες μας, σαν να αποτελεί γεγονός από το οποίο εξαρτάται η ζωή της χώρας.

Πες μου ένα ψέμα να αποκοιμηθώ ...
Ο τίτλος «Team Βίσση ή Team Καρβέλας», που ήδη χρησιμοποιείται στη σχετική κάλυψη, αποτυπώνει εύγλωττα τη μετατροπή της ενημέρωσης σε πρόσκληση για οπαδική στράτευση. Ο αναγνώστης καλείται να διαλέξει πλευρά, να συγκινηθεί, να αγανακτήσει και να επιστρέψει για το επόμενο επεισόδιο. 
Κάθε δήλωση γίνεται αυτοτελές θέμα, κάθε απάντηση γεννά νέα συζήτηση και κάθε σχολιαστής προσθέτει μια ακόμη ερμηνεία, μέχρι το αρχικό γεγονός να χαθεί κάτω από τον όγκο της αναπαραγωγής του. Η κοινή γνώμη δέχεται ομοβροντίες πληροφοριών, σχολίων και υποτιθέμενων αποκαλύψεων, χωρίς ο αντίστοιχος όγκος να σημαίνει και περισσότερη γνώση.
Έτσι, μια διαφωνία μεταξύ δύο ανθρώπων με κοινή προσωπική και επαγγελματική ιστορία μεταφέρεται στο τραπέζι κάθε οικογένειας, απαιτώντας προσοχή από ανθρώπους που έχουν ελάχιστη σχέση με το αντικείμενό της και απολύτως διαφορετικές ανάγκες.

Οι δικοί τους λογαριασμοί και οι δικοί μας
Στην κάλυψη της αντιπαράθεσης κυκλοφορούν ποσά εκατοντάδων χιλιάδων και εκατομμυρίων ευρώ, με διαφορετικές εκδοχές για αμοιβές και απαιτήσεις. Το τηλεοπτικό θέαμα ζητά από τον άνθρωπο που μετρά τις ημέρες μέχρι τον επόμενο μισθό να παρακολουθήσει αυτές τις διεκδικήσεις σαν δική του οικογενειακή εκκρεμότητα, να συμμεριστεί τις πληγωμένες προσδοκίες των πρωταγωνιστών και να αφιερώσει χρόνο στην αποτίμηση των μεταξύ τους σχέσεων.

Αυτή η μεταφορά έχει κοινωνικό βάρος: οι οικονομικές διαφορές της βιομηχανίας του θεάματος αποκτούν πρόσωπο, διάρκεια και δραματουργία, ενώ οι οικονομικές δυσκολίες χιλιάδων οικογενειών κινδυνεύουν να εμφανίζονται ως ένα σύντομο θέμα, ένας αριθμός ή μια επαναλαμβανόμενη αναφορά στην ακρίβεια.

Η πραγματικότητα μπορεί να εξαφανιστεί μέσα στον θόρυβο
Για να παραμεριστεί ένα κοινωνικό πρόβλημα, αρκεί συχνά να περιβληθεί από αρκετό θόρυβο, ώστε να χάσει τη συνέχεια και το βάρος του. Η πληροφορία μπορεί να είναι διαθέσιμη, αλλά να βρίσκεται τόσο χαμηλά στην ιεράρχηση, ώστε να γίνεται σχεδόν αόρατη.
Η συνεχής διόγκωση μιας αντιπαράθεσης διασήμων λειτουργεί έτσι ως εκτροπή της προσοχής: καλύπτει την πραγματικότητα, διαστρέφει τις αναλογίες της και εκτοπίζει τα ζητήματα που καθορίζουν την καθημερινότητα. Αυτό είναι το αποτέλεσμα της συγκεκριμένης δημοσιογραφικής επιλογής, ακόμη και χωρίς να τεκμηριώνεται κάποιος ενιαίος, συντονισμένος σχεδιασμός απόκρυψης.
Η λογική είναι εμπορικά αποτελεσματική. Τα αναγνωρίσιμα πρόσωπα προσελκύουν βλέμματα, η σύγκρουση προσφέρει εύκολους τίτλους και η συναισθηματική εμπλοκή εξασφαλίζει επιστροφές. Σταδιακά, όμως, η δυνατότητα ενός θέματος να αποφέρει επισκεψιμότητα υποκαθιστά την αξιολόγηση της δημόσιας σημασίας του.
Ο πολίτης παρακολουθεί περισσότερο, αλλά καταλαβαίνει λιγότερα για όσα τον αφορούν.
Ωστόσο η κοινωνία έχει δικές της αγωνίες που αξίζουν πρωτοσέλιδο, συνέχεια και έρευνα. Το δικαίωμά της να τις βλέπει καθαρά είναι πολύ σημαντικό για να χάνεται ανάμεσα σε δύο ανακοινώσεις διασήμων.