Χρήστος Κάτσικας

Η είδηση από την Ηλιούπολη πάγωσε τη χώρα. Δύο κορίτσια, μόλις 17 ετών, βρέθηκαν στο κενό από ταράτσα πολυκατοικίας, σε ένα περιστατικό που συγκλονίζει όχι μόνο για τη δραματικότητά του, αλλά κυρίως για το ερώτημα που αφήνει πίσω του: πώς δύο παιδιά έφτασαν σε αυτό το σημείο;

Πίσω από κάθε τέτοια τραγωδία υπάρχει μια ιστορία που δεν γνωρίζουμε πλήρως. Και γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή. Δεν γνωρίζουμε όλες τις συνθήκες, δεν γνωρίζουμε τι προηγήθηκε, δεν γνωρίζουμε τις προσωπικές διαδρομές αυτών των παιδιών. Όμως γνωρίζουμε κάτι πολύ σημαντικό: κανένα παιδί δεν φτάνει σε ένα τόσο ακραίο σημείο μέσα σε μια στιγμή, χωρίς να έχει προηγηθεί ένας αόρατος εσωτερικός αγώνας.

Συγκλονιστικό είναι το γράμμα που άφησε πίσω της η μια από τις δυο κοπέλες, όπου περιγράφει το αδιέξοδο που ένιωθε, κάνοντας αναφορά στις πανελλήνιες και στην προοπτική μιας δουλειάς χωρίς προοπτική... «Αυτός ο κόσμος δεν είναι πια για μένα», έγραψε στην κατακλείδα της επιστολής της η μία από τις δύο 17χρονες.

Υπεύθυνο γι' αυτά τα αδιέξοδα είναι ένα σχολείο που εξοντώνει αντί να μορφώνει, μια αγορά εργασίας - συνώνυμο της άγριας εκμετάλλευσης και ένα σύστημα, όπου νόμος είναι το κέρδος και κανόνας «ο θάνατός σου η ζωή μου». «Αυτός ο κόσμος δεν είναι πια για μένα», έγραψε στην κατακλείδα της επιστολής της η μία από τις δύο 17χρονες.

Η εφηβεία που πολλές φορές φωνάζει σιωπηλά

Η εφηβεία είναι μια ηλικία εκρηκτική, εύθραυστη, αντιφατική. Είναι η περίοδος όπου όλα μοιάζουν απόλυτα: η χαρά, η απόρριψη, η αποτυχία, η μοναξιά, ο φόβος.

Για έναν ενήλικα, ένα γεγονός μπορεί να μοιάζει διαχειρίσιμο. Για έναν έφηβο όμως, μπορεί να βιώνεται σαν το τέλος του κόσμου.

Και αυτό δεν είναι υπερβολή. Είναι ψυχολογική πραγματικότητα.

Η ανάγκη αποδοχής, η πίεση για επιτυχία, η εικόνα σώματος, οι σχολικές επιδόσεις, οι οικογενειακές εντάσεις, οι ερωτικές απογοητεύσεις, η κοινωνική σύγκριση μέσα από τα social media, το bullying, η μοναξιά — όλα αυτά μπορούν να λειτουργήσουν αθροιστικά.

Κάποιες φορές, το παιδί που χαμογελά στην παρέα είναι το ίδιο που καταρρέει όταν κλείνει η πόρτα του δωματίου του.

Το αόρατο βάρος που δεν μετριέται

Ζούμε σε μια εποχή όπου οι έφηβοι πιέζονται περισσότερο από όσο συχνά αντιλαμβανόμαστε.

Να πετύχουν.
Να είναι όμορφοι.
Να είναι κοινωνικοί.
Να είναι «καλά».
Να μη δείχνουν αδυναμία.

Και μέσα σε όλα αυτά, πολλές φορές δεν έχουν τον χώρο να πουν το πιο απλό και πιο δύσκολο: «Δεν είμαι καλά.»

Το πρόβλημα είναι πως οι μεγάλοι πολλές φορές ακούμε, αλλά δεν αφουγκραζόμαστε.

Ένα «δεν πεινάω», ένα «αφήστε με ήσυχο», μια απότομη αλλαγή συμπεριφοράς, μια απομόνωση, μια έκρηξη θυμού, μια φαινομενική αδιαφορία — μπορεί να είναι σημάδια, όχι «εφηβικά καπρίτσια».

Το σχολείο, η οικογένεια, η κοινωνία

Σε τέτοιες στιγμές, η εύκολη αναζήτηση ενόχων δεν βοηθά.

Δεν είναι πάντα μία αιτία. Δεν είναι πάντα ένα γεγονός. Συνήθως είναι ένας συνδυασμός πραγμάτων που σωρεύονται αθόρυβα.

Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να αναρωτηθούμε.

Μήπως το σχολείο έχει μετατραπεί υπερβολικά σε χώρο επίδοσης και λιγότερο σε χώρο φροντίδας;

Μήπως οι γονείς, παγιδευμένοι στη δική τους πίεση επιβίωσης, δεν βλέπουν πάντα τα μικρά καμπανάκια;

Μήπως η κοινωνία έχει μάθει στα παιδιά να παρουσιάζουν μόνο την «τέλεια εκδοχή» του εαυτού τους;

Μήπως η ψυχική υγεία εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται σαν ταμπού;

Οι αριθμοί που δεν λένε όλη την ιστορία

Οι ειδικοί προειδοποιούν εδώ και χρόνια για την αυξημένη ψυχική επιβάρυνση των εφήβων, ειδικά μετά την πανδημία.

Άγχος, κρίσεις πανικού, κατάθλιψη, αυτοτραυματισμοί, συναισθηματική εξάντληση.

Πολλά παιδιά δεν ζητούν βοήθεια όχι επειδή δεν τη χρειάζονται, αλλά επειδή φοβούνται ότι δεν θα γίνουν κατανοητά.

Ή ότι θα χαρακτηριστούν «υπερβολικά».

Ή ότι «θα περάσει».

Το δύσκολο αλλά αναγκαίο ερώτημα

Η τραγωδία της Ηλιούπολης δεν είναι μια «είδηση που πέρασε».

Είναι ένας καθρέφτης.

Μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα ένα δυσάρεστο ερώτημα:

Ακούμε πραγματικά τα παιδιά μας;

Όχι όταν έχουν ήδη καταρρεύσει. Πριν.

Όταν αλλάζουν.

Όταν αποσύρονται.

Όταν θυμώνουν.

Όταν σωπαίνουν.