Μετά την πολύνεκρη εργατική τραγωδία στο εργοστάσιο της «Βιολάντα» στα Τρίκαλα, όλος ο κόσμος αναρωτιέται πώς κατάφερε μία βιομηχανία αυτού του μεγέθους να βρεθεί με τόσα τεχνικά προβλήματα και πιστοποιητικά εκτός συμμόρφωσης. Πώς ούτε μια τεχνική διεύθυνση ή κρατική ελεγκτική υπηρεσία που να μην έχει καταθέσει παρατηρήσεις και να έχει παρέμβει για τη λειτουργία της.

Η απάντηση μπορεί να αναζητηθεί στο θεσμικό πλαίσιο που οι κυβερνήσεις του τόπου, και πρώτα απ’ όλα η σημερινή, έχουν φροντίσει να νομοθετήσουν για την αδειοδότηση και τον έλεγχο λειτουργίας των βιομηχανιών. Με «επιχειρήματα» την αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας και την «απλούστευση διαδικασιών», για πιο «φιλικό επενδυτικό περιβάλλον» έχει φτιαχτεί μια νομοθεσία με τέτοιο τρόπο ώστε να μην απαιτείται ουσιαστικός έλεγχος για τη χορήγηση άδειας λειτουργίας. Αλλά ακόμα και μετά τη χορήγηση να μην απαιτείται και να μην γίνεται αυστηρός και συστηματικός έλεγχος κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της. Επιπλέον οι κρατικοί ελεγκτικοί μηχανισμοί για τους χώρους εργασίας έχουν πλήρως αποδυναμωθεί και σε εκτεταμένο βαθμό υποβαθμισθεί και απενεργοποιηθεί.

Αυτό το καθεστώς είναι προϊόν μιας σειράς νόμων. Το 2010, με τη νομοθέτηση της λεγόμενης «Υπηρεσίας Μίας Στάσης» για τη δημιουργία επιχειρήσεων, για να διευκολυνθούν και «να έρθουν επενδυτές», μειώθηκαν οι έλεγχοι για την έγκριση ίδρυσης και λειτουργίας επιχειρήσεων.

Το 2011 νομοθετούνται μέτρα (Ν.3982/2011) για λιγότερα πιστοποιητικά και ελέγχους για την αδειοδότηση τεχνικών, επαγγελματικών και μεταποιητικών δραστηριοτήτων και επιχειρηματικών πάρκων. Νομοθετείται η περιβαλλοντική αδειοδότηση βιομηχανικών, τουριστικών, ενεργειακών και άλλων εγκαταστάσεων να γίνεται πλέον με όρους «fast track», παρακάμπτοντας δηλαδή την όποια υπάρχουσα περιβαλλοντική νομοθεσία υπήρχε. Παράλληλα, μεταφέρονται από τις δημόσιες υπηρεσίες στους ιδιώτες μηχανικούς οι έλεγχοι των περιβαλλο­ντικών μελετών. Το κυριότερο όμως, είναι ότι η τήρηση των όρων ορθής λειτουργίας των εγκαταστάσεων, μεταφέρεται στους ίδιους τους επιχειρηματίες. Ταυτόχρονα η νομοθεσία απαλλάσσει έργα και δραστηριότητες που έχουν «τοπικές επιπτώσεις» στο περιβάλλον από τις μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Δηλαδή από ένα εργαλείο πρόβλεψης, εκτίμησης και αντιμετώπισης των επιδράσεων που μπορεί να έχει ένα προτεινόμενο έργο ή μια δραστηριότητα στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον. Επιδράσεις που μπορεί να γίνουν επικίνδυνες για τη ζωή εργαζομένων και κατοίκων, όπως έδειξε και η πρόσφατη φωτιά στα καζάνια του Περάματος αλλά και η εργατική τραγωδία που έγινε στο εργοστάσιο Βιολάντα. Στο Πέραμα οι συνθήκες ζωής στην περιοχή έχουν αλλοιωθεί από την παρουσία της εγκατάστασης αποθήκευσης υγρών καυσίμων και χημικών εντός του αστικού ιστού της πόλης. Σημειώνουμε ότι η περιοχή χαρακτηρίζεται ως βιομηχανική επιτρέποντας τη λειτουργία της εγκατάστασης.

Την περίοδο 2011 – 2012 θεσπίζεται νόμος για τη «Στρατηγική Επένδυση», που μειώνει έως και εξαφανίζει μια σειρά από δικαιολογητικά που όφειλαν να καταθέσουν μέχρι και την ψήφιση του νόμου οι επιχειρηματίες για να ξεκινήσει η λειτουργία μιας βιομηχανίας.

Το 2016 ψηφίζεται νέος «αναπτυξιακός» νόμος με τον οποίο θεσπίζεται η δυνατότητα των επιχειρήσεων πρώτα να ξεκινούν τη λειτουργία τους και ο όποιος έλεγχος των απαιτούμενων δικαιολογη­τικών να διενεργείται εκ των υστέρων! Μάλιστα σε τέτοιο βαθμό απελευθερώθηκε η διαδικασία αδειοδότησης όπου για τις βιομηχανικές δραστηριότητες η έναρξη ξεκινά με μια απλή «γνωστοποίηση» προς τις αρμόδιες υπηρεσίες. Ταυτόχρονα ο νόμος έδωσε τη δυνατότητα σε περιοχές που χαρακτηρίζονταν ως βιομηχανικές – βιοτεχνικές οι επιχειρήσεις που «εκσυγχρονίζονται ή επεκτείνονται» να ξεκινούν τη δραστηριότητά τους χωρίς καν να απαιτείται η έγκριση της εγκατάστασης.

Το 2019 η κυβέρνηση της ΝΔ, ένα από τα πρώτα νομοσχέδια που φέρνει, είναι το λεγόμενο «αναπτυξιακό πολυνομοσχέδιο», με το οποίο απλοποιούνται ακόμα περισσότερο οι διαδικασίες αδειοδότησης των επιχειρήσεων.

Το 2021 ψηφίζονται δύο ακόμα νόμοι που επιτρέπουν την παραπέρα απλούστευση των διαδικασιών για fast track επενδύσεις σε όλα τα επίπεδα.

Η πληθώρα νόμων που απαλλάσσουν τις επιχειρήσεις από τα απαιτούμενα δικαιολογητικά λειτουργίας πάει χέρι -χέρι με την υποστελέχωση μιας σειράς υπηρεσιών που θα έπρεπε να ελέγχουν τους όρους λειτουργίας των επιχειρήσεων. Έτσι υπηρεσίες όπως η Πολεοδομία, η Επιθεώρηση Εργασίας, η Διεύθυνση Ανάπτυξης, αλλά και η Πυροσβεστική, έχουν χάσει άλλες λίγο άλλες πολύ τον ρόλο που οφείλουν να παίξουν.

Παράδειγμα αποτελούν οι πολεοδομίες που αργά αλλά σταθερά καταργούνται. Και αυτό γιατί από τη μια οι αρμοδιότητές τους έχουν μεταφερθεί σε ιδιώτες μηχανικούς και από την άλλη δεν έχουν προσωπικό για να διεξάγουν ελέγχους. Αυτό οφείλεται στους μνημονιακούς νόμους, που ισχύουν μέχρι και σήμερα, όπου δεν προσλαμβάνεται νέο προσωπικό για να εκπαιδευτεί, την ώρα που οι παλιοί εργαζόμενοι βγαίνουν στη σύνταξη.

Σημαντικό είναι να αναφέρουμε και το διάτρητο νομοθετικό πλαίσιο σε ό,τι αφορά τα μέτρα υγιεινής και ασφάλειας στην εργασία. Κορωνίδα αποτελεί ο νέος νόμος Κεραμέως, όπου προβλέπει την κοινοποίηση, αλλά κυρίως την υλοποίηση των πορισμάτων των Τεχνικών Ασφαλείας κατόπιν της απαρέγκλιτα σύμφωνης γνώμης της εργοδοσίας. Πρακτικά εξασφαλίζοντας την πλήρη αποσιώπηση των κινδύνων στους χώρους δουλειάς που μπορούν να προκαλέσουν μέχρι και θανατηφόρα ατυχήματα.

Όσο για τους ελέγχους της Επιθεώρησης Εργασίας αυτοί έχουν καταστεί σχεδόν αδύνατοι, ειδικά μετά την ψήφιση του νόμου Χατζηδάκη και τη μετατροπή της σε ανεξάρτητη αρχή, ενώ η συστηματική υποστελέχωση έχει εξασφαλίσει την απόλυτη αδυναμία ελέγχων. Μάλιστα, όπως αναφέρει η Ομοσπονδία Συλλόγων Εργαζομένων Τεχνικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΟΣΕΤΕΕ) για την περιοχή της Καρδίτσας, στην υπηρεσία εργάζονται μόλις τρεις επιθεωρητές, ένας προϊστάμενος και ένας οδηγός, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τους ελέγχους σε επιχειρήσεις όχι μόνο στα Τρίκαλα, αλλά και σε όλο τον νομό που έχει εκατοντάδες επιχειρήσεις, βιομηχανικές μονάδες, αποθήκες, μεταποιητικές δραστηριότητες και χώρους αυξημένης επικινδυνότητας.

Έτσι, βιομηχανικές εγκαταστάσεις αδειοδοτούνται και λειτουργούν χωρίς καν να έχουν εξασφαλίσει τα απαραίτητα δικαιολογητικά ασφαλείας και χωρίς να γίνονται έλεγχοι πριν και μετά την έναρξη λειτουργίας. Αυτή η πραγματικότητα καθιστά τους χώρους δουλειάς επικίνδυνους όπου οι εργαζόμενοι δουλεύουν με μεροκάματο του τρόμου.

Αυτή είναι η άλλη όψη των «επιχειρήσεων – πρότυπο». Αυτή είναι η πολιτική της «εξωστρέφειας», της ανταγωνιστικότητας και των θετικών δεικτών για τα οποία καμαρώνει η κυβέρνηση. Αυτές είναι οι συνέπειες της πολιτικής στο όνομα της αντιμετώπισης της γραφειοκρατίας και της «απλούστευσης διαδικασιών», για πιο «φιλικό επενδυτικό περιβάλλον». Τελικά, αυτή είναι η πολιτική εξυπηρέτησης των επιχειρήσεων και πλήρους αδιαφορίας για την τύχη και τη ζωή των εργαζομένων.

Πηγή: Λαϊκός Δρόμος