ΠΗΓΗ: topontiki.gr 

Υπάρχουν πολιτικές τοποθετήσεις που προκαλούν διαφωνία, άλλες που προκαλούν αντιπαράθεση και ορισμένες που σε υποχρεώνουν αρχικά να αναρωτηθείς εάν άκουσες σωστά. Η παρέμβαση της Ελεονώρας Μελέτη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανήκει μάλλον στην τελευταία κατηγορία.

Η ευρωβουλευτής της ΝΔ κατάφερε, σε μία συζήτηση για την ψυχική υγεία και τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους στην εργασία, να εισαγάγει μία πολιτική θεωρία που διεκδικεί, αν μη τι άλλο, σημαντικές αξιώσεις πρωτοτυπίας: ότι πρέπει επιτέλους να μιλήσουμε και για «τα δικαιώματα των εργοδοτών», επειδή υπάρχουν εργοδότες που «εκβιάζονται από αντιεπαγγελματίες εργαζόμενους».

Η φωνή της έσκισε τον αέρα σαν… σπαραγμός! Για μία στιγμή, ακόμα και οι πλέον ανυποψίαστοι αιφνιδιάστηκαν και μπορεί να έδειξαν συμπόνοια σε αυτόν τον… δοκιμαζόμενο από τους… απαράδεκτους, κατά τη γνώμη της Μελέτη, εργαζόμενους – από τα παλιόπαιδα, που θα έλεγε κι ο Τσιφόρος – οι οποίοι ταλαιπωρούν ψυχικά τη δύσμοιρη τάξη των εργοδοτών.

Η δεύτερη σκέψη των περισσότερων πιθανόν να ήταν ότι διάβασε λάθος ομιλία, ότι της έγραψαν κάτι από το… AI και δεν το κατάλαβε κανένας. Αλλά αυτή είχε εκείνο το αγέρωχο και εν πολλοίς υποκριτικό ύφος της απύθμενης και ανεξήγητης σιγουριάς ότι πράγματι ήξερε τι έλεγε. Και το πήγε μέχρι τέλους, έτσι, χωρίς να την αναγκάζει κανείς, εξοντώνοντας κάθε κύτταρο λογικής που υπήρχε εντός της αιθούσης, ακόμη και ευρωβουλευτών της δεξιάς πτέρυγας. Αυτά οι δεξιοί (ενίοτε όχι μόνο αυτοί) τα λένε στις παρέες τους, στα ακριβά ρεστοράν, μεταξύ πούρων, πανάκριβων ποτών και βουτώντας το μαχαίρι στο αίμα του medioum rear μοσχαρίσιου φιλέτου εξ Αργεντινής. Τι την έπιασε την Μελέτη και τα ξεφουρνίζει από το βήμα της ευρωβουλής, θα σκέφτηκαν πολύ λογικά οι παραβρισκόμενοι, αριστεροί, δεξιοί και κεντρώοι. Κι όμως, αυτό που άκουγαν ήταν… κανονική ομιλία.

Ας επιστρέψουμε όμως στη σοβαρή προσέγγιση: Επί αιώνες, οι κοινωνικές συγκρούσεις γύρω από την εργασία είχαν μία μάλλον διαφορετική αφετηρία. Από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά, εργατικά κινήματα, συνδικάτα και πολιτικά κόμματα συγκρούστηκαν για το οκτάωρο, τις συλλογικές συμβάσεις, την ασφάλεια στην εργασία, την κοινωνική ασφάλιση, τις άδειες, την προστασία από αυθαίρετες απολύσεις.

Όχι επειδή κάποιος αποφάσισε αυθαίρετα ότι ο εργοδότης είναι εξ ορισμού «κακός», αλλά επειδή η εργασιακή σχέση είναι εκ φύσεως άνιση ως προς την οικονομική και διαπραγματευτική ισχύ των δύο πλευρών. Ο εργοδότης προσλαμβάνει, καθορίζει τους όρους μέσα στα όρια του νόμου, οργανώνει την εργασία και μπορεί να λύσει την εργασιακή σχέση. Ο εργαζόμενος εξαρτά κατά κανόνα το εισόδημα και τη διαβίωσή του από αυτήν. Γι’ αυτό δημιουργήθηκε το εργατικό δίκαιο: για να θέσει κανόνες και αντισταθμίσματα σε αυτή την ανισορροπία.

Η Ελεονώρα Μελέτη κατάφερε να κοιτάξει αυτή την ιστορική διαδρομή από την ανάποδη πλευρά του τηλεσκοπίου.

Διευκρίνιση: Η φωτογραφία αυτή είναι προϊόν τεχνητής παρέμβασης και δεν απεικονίζει πραγματικά γεγονότα και καταστάσεις, παρά σκοπό έχει να επικρίνει την πολιτική στάση της κυρίας Μελέτη, που έχει προκαλέσει αντιδράσεις και γενική κατάπληξη.

Οι εργοδότες ως… αδύναμο μέρος

Για να είμαστε δίκαιοι απέναντί της, η ευρωβουλευτής της ΝΔ δεν αγνόησε τους εργαζομένους. Ξεκίνησε επισημαίνοντας ότι σε μία εργασιακή ζωή 40 ετών περνάμε περίπου 77.000 ώρες στη δουλειά και μίλησε για εργαζομένους που υφίστανται παρενόχληση, εκφοβισμό, λεκτική βία και απαξίωση.

Και κάπου εκεί ήρθε η μεγάλη στροφή: «Να μιλήσουμε και για τα δικαιώματα των εργοδοτών, γιατί και εκείνοι αντιμετωπίζουν προκλήσεις. Ξέρετε πόσοι εργοδότες εκβιάζονται από αντιεπαγγελματίες εργαζόμενους;», είπε, για να προσθέσει ότι ειδικά οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν πιέσεις στη διαχείριση των ομάδων τους και ότι «και οι εργοδότες είναι θύματα των ψυχοκοινωνικών παραγόντων, όχι μόνο οι εργαζόμενοι».

Προφανώς, ένας εργαζόμενος μπορεί να είναι αντιεπαγγελματίας. Μπορεί να είναι ασυνεπής, ανεπαρκής ή ακόμη και καταχρηστικός στη συμπεριφορά του. Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν θα ισχυριστεί ότι η ιδιότητα του εργαζομένου συνοδεύεται από κάποιο πιστοποιητικό ηθικής τελειότητας.

Το ερώτημα όμως είναι ποιος διαθέτει τα μέσα απέναντι σε ποιον. Ένας εργοδότης διαθέτει συγκεκριμένα διοικητικά και νομικά εργαλεία απέναντι σε έναν εργαζόμενο που παραβιάζει τις υποχρεώσεις του. Και, σε τελική ανάλυση, μπορεί υπό τις προϋποθέσεις που θέτει η εργατική νομοθεσία να διακόψει τη συνεργασία μαζί του.

Ο εργαζόμενος που υφίσταται εκφοβισμό, παρενόχληση ή συστηματική πίεση από τον εργοδότη του βρίσκεται σε μία εντελώς διαφορετική σχέση ισχύος, ακριβώς επειδή απέναντί του βρίσκεται εκείνος από τον οποίο εξαρτάται η εργασία και ο μισθός του.

Η εξίσωση αυτών των δύο καταστάσεων δεν αποτελεί «ισορροπημένη προσέγγιση». Παραβλέπει τον ίδιο τον λόγο για τον οποίο υπάρχουν προστατευτικοί κανόνες στο εργατικό δίκαιο.

Και κάπως έτσι φτάσαμε σε μία μάλλον εντυπωσιακή πολιτική καινοτομία. Για δεκαετίες ένα σημαντικό τμήμα της ευρωπαϊκής Δεξιάς υποστήριζε ότι η παλιά ταξική αντιπαράθεση έχει ξεπεραστεί και ότι εργοδότες και εργαζόμενοι πρέπει να αντιμετωπίζονται ως συνεργάτες με κοινό συμφέρον.

Η Ελεονώρα Μελέτη δεν περιορίστηκε στην κατάργηση της ταξικής πάλης. Κατάφερε σχεδόν να την αντιστρέψει: ο εργοδότης εμφανίζεται πλέον ως πιθανό θύμα του εργαζομένου και χρειάζεται να ανοίξει συζήτηση για τα δικαιώματά του απέναντι στον «αντιεπαγγελματία» που τον εκβιάζει.

Παγκόσμια πρωτιά δεν μπορούμε ασφαλώς να της αποδώσουμε χωρίς ιστορική έρευνα. Για πολιτική πρωτοτυπία, πάντως, μπορεί να διεκδικήσει υψηλή θέση.

«Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση Βιομηχάνων»

Δεν είναι περίεργο ότι η παρέμβαση προκάλεσε αντιδράσεις μέσα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η ευρωβουλευτής της Πλεύσης Ελευθερίας Μαρία Ζαχαριά επανέφερε τη συζήτηση στην ανάγκη για δεσμευτικούς ευρωπαϊκούς κανόνες προστασίας των εργαζομένων και ισχυρότερες Επιθεωρήσεις Εργασίας.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η αντίδραση του ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ Κώστα Αρβανίτη, ο οποίος σχολίασε ότι «ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση Βιομηχάνων» δεν θα έθετε με αυτόν τον τρόπο το ζήτημα της ψυχικής υγείας των εργοδοτών, χαρακτηρίζοντας την τοποθέτηση «υπέρβαση».

Η ίδια η Μελέτη ολοκλήρωσε την παρέμβασή της σε σαφώς διαφορετικό τόνο, μιλώντας για την ανάγκη υγιών εργασιακών σχέσεων και συνεργασίας μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων. Αυτό, βεβαίως, είναι μία απολύτως θεμιτή και λογική θέση.

Μόνο που δεν απαντά στο πρόβλημα που δημιούργησε η προηγούμενη διατύπωσή της. Γιατί η συζήτηση στο Ευρωκοινοβούλιο δεν αφορούσε το εάν ένας επιχειρηματίας μπορεί να έχει άγχος, προβλήματα ή ψυχολογική πίεση. Προφανώς μπορεί. Αφορούσε τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους που παράγονται μέσα στο εργασιακό περιβάλλον και τους μηχανισμούς προστασίας απέναντί τους.

Και εκεί η προσπάθεια να παρουσιαστούν εργοδότης και εργαζόμενος σαν δύο απολύτως ισοδύναμα μέρη που χρειάζονται συμμετρική προστασία οδηγεί σε ένα πολιτικά παράδοξο αποτέλεσμα: η πλευρά που διαθέτει την οικονομική και διοικητική εξουσία στη σχέση εργασίας παρουσιάζεται ταυτόχρονα ως το πιθανό θύμα εκείνου που εξαρτάται από αυτήν.

Υπάρχει, μάλιστα, μία ενδιαφέρουσα αντίφαση με άλλες δημόσιες παρεμβάσεις της ίδιας της Ελεονώρας Μελέτη. Όταν είχε τοποθετηθεί για τις αμβλώσεις, είχε επικαλεστεί τους «αιματηρούς αγώνες» των γυναικών για την κατάκτηση δικαιωμάτων, επιμένοντας ότι κεκτημένα που αποκτήθηκαν μέσα από μακρόχρονους κοινωνικούς αγώνες δεν μπορούν να τίθενται ελαφρά τη καρδία υπό αμφισβήτηση.

Η συλλογιστική αυτή είναι απολύτως κατανοητή. Μόνο που οι εργαζόμενοι απέκτησαν τα δικά τους δικαιώματα με ακριβώς την ίδια ιστορική διαδικασία: μέσα από κοινωνικούς αγώνες απέναντι σε μία σχέση εξουσίας που ήταν άνιση.

Γι’ αυτό το πραγματικά ενδιαφέρον ερώτημα μετά τη χθεσινή παρέμβαση δεν είναι εάν υπάρχουν κακοί εργαζόμενοι. Φυσικά και υπάρχουν. Το ερώτημα είναι άλλο: θεωρεί πράγματι η ευρωβουλευτής της ΝΔ ότι στην Ευρώπη του 2026 υπάρχει θεσμικό έλλειμμα προστασίας των εργοδοτών απέναντι στους εργαζομένους τους;

Και, κυρίως, εάν αυτή είναι απλώς μία προσωπική πολιτική σύλληψη της Ελεονώρας Μελέτη ή εάν εκφράζει μία ευρύτερη αντίληψη για τις εργασιακές σχέσεις μέσα στη Νέα Δημοκρατία. Γιατί εάν ισχύει το δεύτερο, τότε δεν έχουμε απλώς μία άστοχη φράση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Έχουμε πράγματι την ταξική πάλη από την ανάποδη.