Λίγοι άνθρωποι χαίρουν τόσο μεγάλου κύρους στο χώρο του πανεπιστημίου όσο ο Γιάννης Μαΐστρος. Η μακρόχρονη θητεία του στη διοίκηση της ΠΟΣΔΕΠ της οποίας διατέλεσε αντιπρόεδρος, ο πρωταγωνιστικός του ρόλος στους αγώνες για την υπεράσπιση του δημόσιου πανεπιστημίου, με αποκορύφωμα τον μεγάλο αγώνα στη διετία 2006-2007 ενάντια στην αναθεώρηση του άρθρου 16 και τη νομιμοποίηση των ιδιωτικών πανεπιστημίων, η αίγλη που προσέδωσε, μαζί με τον τότε πρόεδρο της ΠΟΣΔΕΠ Λάζαρο Απέκη, στην ομοσπονδία των πανεπιστημιακών, η συμβολή στη διαμόρφωση ενός ιδιαίτερα πλατιού μετώπου που περιλάμβανε τους φοιτητές, τους πανεπιστημιακούς δασκάλους, τους εκπαιδευτικούς της δημόσιας εκπαίδευσης αλλά και ένα πλατύ φάσμα τοπικών πρωτοβουλιών, όλα αυτά συνέβαλαν σε αυτό το κύρος. Και όλα αυτά την ώρα που ο Γιάννης Μαΐστρος ήταν από τους πρωτοπόρους στην υπολογιστική γλωσσολογία στη χώρα, ενώ συνέχισε να διδάσκει αμισθί ακόμη και όταν αφυπηρέτησε.

Ο Γιάννης Μαΐστρος παρέμεινε ενεργός στο πανεπιστημιακό κίνημα και μετά από τη συνταξιοδότησή του. Γι’ αυτό τον λόγο όταν τον περασμένο Οκτώβριο φοιτητές συνελήφθησαν στο Πολυτεχνείο επειδή υλοποιούσαν απόφαση του φοιτητικού τους συλλόγου για κατάληψη, δεν μπορούσε να μην αντιδράσει. Ιδίως όταν συνελήφθησαν ύστερα από σχετική αναφορά των Πρυτανικών Αρχών του Ιδρύματος, κάτι που σχολιάστηκε ιδιαίτερα τότε, καθώς θεωρήθηκε ότι ισοδυναμούσε με προσπάθεια ποινικοποίησης του φοιτητικού συνδικαλισμού.

Μια από τις αντιδράσεις σε αυτό το γεγονός ήταν και η διακίνηση ενός κειμένου υπογραφών – που αργότερα δημοσιεύτηκε – από αποφοίτους του ΕΜΠ και άλλων Πανεπιστημίων. Πολλές και πολλοί από αυτούς είναι αγωνιστές του αντιδικτατορικού κινήματος με συμμετοχή στην κατάληψη του Πολυτεχνείου του 1973, πανεπιστημιακοί, συνδικαλιστές, πρώην βουλευτές. Το κείμενο αυτό ασκούσε δριμεία κριτική στις Πρυτανικές Αρχές επειδή ζήτησαν την παρέμβαση της αστυνομίας ενάντια σε μια φοιτητική κινητοποίηση, θεωρώντας ότι αυτό είναι μια αντιδημοκρατική πρακτική.

Ο Μαΐστρος θεώρησε υποχρέωσή του να προωθήσει αυτό το κείμενο σε μέλη ΔΕΠ και ΕΔΙΠ του ΕΜΠ. Στο ηλεκτρονικό μήνυμα που έστειλε σημείωνε μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

«Αν επιτρέψουμε να περισταλούν ή έστω να περιοριστούν οι ακαδημαϊκές ελευθερίες στα Πανεπιστήμια, όχι μόνο η αριστεία δεν θα ευδοκιμεί πλέον (όπως ορισμένοι ευαγγελίζονται) αλλά δεν θα βρίσκουμε ούτε το αναγκαίο οξυγόνο για την απρόσκοπτη συμμετοχή μας στην παραγωγή νέας γνώσης και τη δημιουργικότητα, τις οποίες αυτοδεσμευτήκαμε να θεραπεύουμε.  Αυτή ακριβώς η δραστηριότητα, μαζί με τη διδασκαλία, είναι σύμφυτη προς τον πυρήνα του ρόλου μας ως Δημόσιων Λειτουργών.

Αντίθετα, η ποινικοποίηση της κοινωνικής αντίδρασης στην αστυνόμευση των Πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και στην απολυταρχική διοίκησή τους, ιδίως με μονοπρόσωπα όργανα που δήθεν εκπροσωπούν την σιωπηλή ή άφωνη «πλειοψηφία», μόνο το αντίθετο αποτέλεσμα θα προκαλέσουν, καθώς αφίστανται της ακαδημαϊκής ελευθερίας.

Δεν ξεχνάμε τα άριστα ακαδημαϊκά αποτελέσματα, χρόνια τώρα, όπου δεν επικρατούσε η αλαζονεία και ο ατομισμός, αλλά ο σεβασμός του άλλου και η συνέργεια, το ήθος και ο αλτρουϊσμός, ο συν-αγωνισμός και όχι ο αντ-αγωνισμός!  Οι φοιτητές ήσαν πάντα στην πρωτοπορία, εκφράζοντας τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς της κοινωνίας και μέσα στα ιδρύματα.  Αυτό άλλωστε αποτελεί εγγύηση για μια ζωντανή και αρμονική πανεπιστημιακή ζωή, χωρίς αποστειρώσεις και αυταρχική διαχείριση.»

Για το γεγονός ότι ο Μαΐστρος προώθησε το κείμενο υπογραφών, ο Πρύτανης του ΕΜΠ υπέβαλε έγκληση σε βάρος, θεωρώντας ότι αυτό αποτελούσε εξύβριση και συκοφαντική δυσφήμιση.

Μόνο που αυτό σημαίνει ότι ο Γιάννης Μαΐστρος κατηγορείται επειδή διακίνησε ένα κείμενο επικριτικό για μια επιλογή Πρυτανικών Αρχών, στην οποία ασκήθηκε δριμεία κριτική στη δημόσια σφαίρα εκείνες τις ημέρες.

Αναρωτιέται κανείς τι σημαίνει για το Πανεπιστήμιο, τον κατεξοχήν χώρο που συνδέθηκε ιστορικά με την ελευθερία του λόγου, την ελευθερία της έρευνας, την ελεύθερη διακίνηση ιδεών, τον χώρο που στη χώρα συνδέθηκε με τους μεγάλους αγώνες για τη δημοκρατία, να εγκαλείται ένας πανεπιστημιακός δάσκαλος γιατί υπερασπίστηκε το δικαίωμα στην κριτική, να εγκαλείται γιατί τίμησε ουσιαστικά τον ρόλο και την ευθύνη του πανεπιστημιακού δασκάλου, να εγκαλείται γιατί στάθηκε στο πλευρών των φοιτητών.

Ο Μαΐστρος ανήκει σε μια μακρά ιστορία πανεπιστημιακών που στάθηκαν στο πλευρό των φοιτητριών και των φοιτητών και ύψωσαν ανάστημα σε αυταρχικές εξουσίες, υπερασπιζόμενοι τη δημοκρατία και τις ακαδημαϊκές ελευθερίες. Η έγκληση σε βάρος του το επιβεβαιώνει και στην πραγματικότητα αποτελεί τίτλο τιμής.

Τα πανεπιστήμια αποτέλεσαν τα εργαστήρια σκέψης των νεωτερικών κοινωνιών. Δεν είναι απλά εκπαιδευτήρια. Δεν παράγουν μόνο γνώση, αλλά και ιδέες και πολιτικά οράματα και ιδέες. Οι αγώνες και τα κινήματα δεν είναι «παρέκκλιση» από την αποστολή τους, είναι τμήμα του ρόλου και της αποστολής τους. Πανεπιστήμιο χωρίς κινήματα, χωρίς συνελεύσεις και κινητοποιήσεις, χωρίς καταλήψεις και απεργίες, είναι ένα πανεπιστήμιο που δεν μπορεί τελικά να επιτελέσει τον ρόλο του. Σε τελική ανάλυση τις τελευταίες δεκαετίες οι κινητοποιήσεις, οι συνελεύσεις, οι καταλήψεις δεν τα εμπόδισαν να παράγουν έρευνα και καινοτομία, να καταρτίσουν επιστήμονες που διαπρέπουν, να συμβάλουν στην οικονομική ανάπτυξη και τη δημοκρατία. Και όποιος δεν το καταλαβαίνει αυτό, απλώς δεν καταλαβαίνει τελικά τι είναι ένα πανεπιστήμιο.

Και επειδή τα πράγματα έχουν πάντα και μια προσωπική διάσταση. Στη συναναστροφή μου, χρόνια τώρα, με τον Γιάννη Μαΐστρο, όπως και με ορισμένες και άλλους που συναντηθήκαμε στο πανεπιστημιακό κίνημα, χρωστάω τα όποια μαθήματα έχω πάρει για αυτό που θα λέγαμε πανεπιστημακό ήθος. Χρέος διαρκές προς ένα δάσκαλο, αλλά και ευθύνη απέναντι στις φοιτήτριες και τους φοιτητές, επιβάλλει τώρα την αμέριστη και απροϋπόθετη αλληλεγγύη.