Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Το μήνυμα της κυβέρνησης είναι σαφές: η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής δεν καταργείται και η Τράπεζα Θεμάτων όχι μόνο παραμένει, αλλά ενισχύεται. Η δήλωση της υπουργού Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφίας Ζαχαράκη, στο πλαίσιο της έναρξης του «Εθνικού Διαλόγου» για το νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο, επιβεβαιώνει τη βασική κατεύθυνση της εκπαιδευτικής πολιτικής: περισσότερες εξετάσεις, περισσότερα φίλτρα, μεγαλύτεροι ταξικοί φραγμοί.

Η Τράπεζα Θεμάτων, που παρουσιάζεται από την πολιτική ηγεσία ως εργαλείο «αντικειμενικότητας» και «ποιότητας», αποτελεί στην πράξη το πιο δηλητηριώδες στοιχείο της οικοδόμησης του λεγόμενου «νέου σχολείου». Εδραιώνει ένα εξετασιοκεντρικό μοντέλο, όπου το σύνολο της εκπαιδευτικής διαδικασίας υποτάσσεται στην προετοιμασία για δοκιμασίες υψηλής πίεσης, οδηγώντας σε ένα συστηματικό «ξεκαθάρισμα» του μαθητικού πληθυσμού. Σε αυτό το περιβάλλον, το Λύκειο μετατρέπεται σταδιακά σε φτωχό αντίγραφο φροντιστηρίου. Η γνώση αποσπάται από το νόημά της και αντικαθίσταται από τεχνικές απομνημόνευσης, ενώ η ουσιαστική κατανόηση και η δημιουργική σκέψη υποχωρούν. «Καλό» σχολείο αναγορεύεται εκείνο που προσαρμόζεται καλύτερα στις απαιτήσεις των εξετάσεων, όχι εκείνο που μορφώνει ολόπλευρα.

Η ΕΒΕ ως ταξική λαιμητόμος

Η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, που εφαρμόζεται από το 2021, λειτούργησε ως ένας επιπλέον, σκληρός φραγμός πρόσβασης στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Πρόκειται για ένα μέτρο βαθιά ταξικό, που πλήττει κυρίως τους μαθητές από λαϊκά στρώματα και απομακρυσμένες περιοχές, εκείνους δηλαδή που δεν διαθέτουν τους οικονομικούς και κοινωνικούς πόρους για να αντεπεξέλθουν στον εντεινόμενο ανταγωνισμό. Τα αποτελέσματα είναι αποκαλυπτικά: την περίοδο 2021–2025 έμειναν περίπου 60.000 κενές θέσεις στα ΑΕΙ. Σε όρους δυναμικού φοιτητών, μιλάμε για μια «απώλεια» που αντιστοιχεί σε περισσότερα από τρία μεσαίου μεγέθους πανεπιστήμια. Μια εκπαιδευτική έρημος που δεν είναι τυχαία, αλλά προϊόν συνειδητής πολιτικής επιλογής.

Αξιολόγηση, κατηγοριοποίηση, πειθάρχηση

Η Τράπεζα Θεμάτων και τα αποτελέσματα των πανελλαδικών εξετάσεων αξιοποιούνται σταδιακά ως εργαλείο αξιολόγησης εκπαιδευτικών και σχολικών μονάδων. Η ευθύνη για τις επιδόσεις μετακυλίεται στους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι μετατρέπονται σε εύκολους «αποδιοπομπαίους τράγους», ενώ αποσιωπώνται οι κοινωνικές ανισότητες που καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη σχολική επιτυχία ή αποτυχία.

Η κατηγοριοποίηση σχολείων με βάση τις επιδόσεις των μαθητών –μέσω της «δημοσιοποίησης αποτελεσμάτων» και της υποτιθέμενης «διάχυσης καλών πρακτικών»– ανοίγει τον δρόμο για εντατικοποίηση, αυταρχικό έλεγχο και περαιτέρω υποβάθμιση των σχολείων που βρίσκονται σε κοινωνικά υποβαθμισμένες περιοχές.

Το «Εθνικό Απολυτήριο» και ο πολλαπλασιασμός των φραγμών

Η εισαγωγή του «Εθνικού Απολυτηρίου», με συνυπολογισμό βαθμών και εξετάσεις στις τρεις τάξεις του Λυκείου και με Τράπεζα Θεμάτων, σημαίνει στην πράξη γενίκευση των πανελλαδικού τύπου εξετάσεων. Το Λύκειο μετατρέπεται σε ένα μόνιμο εξεταστικό κάτεργο, με τους εφήβους να ζουν διαρκώς υπό καθεστώς άγχους και αξιολόγησης. Η συνέπεια είναι προδιαγεγραμμένη: περαιτέρω άνθηση των φροντιστηρίων και της ιδιωτικής ενισχυτικής διδασκαλίας. Όσο αυξάνονται οι εξεταστικοί φραγμοί, τόσο εντείνεται η ανισότητα ανάμεσα σε όσους μπορούν να πληρώσουν και σε όσους δεν μπορούν. Οι λαϊκές οικογένειες οδηγούνται σε οικονομική εξάντληση, χρέη και αδιέξοδα, για να συμμετάσχουν σε έναν άνισο αγώνα.

Ένα σχολείο για λίγους

Η νέα δευτεροβάθμια εκπαίδευση που διαμορφώνεται έχει ξεκάθαρα αριστοκρατικά χαρακτηριστικά. Προωθεί την ταξική επιλογή, τον μορφωτικό αποκλεισμό και τη μαζική έξωση μαθητών από το Λύκειο και την Ανώτατη Εκπαίδευση, ωθώντας τους προς την κατάρτιση, τη μαθητεία και την επισφαλή εργασία. Δεν είναι τυχαίο ότι η συζήτηση για το «Εθνικό Απολυτήριο» ανοίγει παράλληλα με τη συνολικότερη επίθεση στα εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα.

Απέναντι σε αυτή την πολιτική, η υπεράσπιση των μορφωτικών δικαιωμάτων όλων των παιδιών περνά μέσα από την ενίσχυση και τον ριζοσπαστικό προσανατολισμό του εκπαιδευτικού κινήματος. Για ένα σχολείο δημόσιο και δωρεάν, που να χωρά όλα τα παιδιά. Ενάντια στην ΕΒΕ, την Τράπεζα Θεμάτων, τις εξετάσεις τύπου PISA και την κατηγοριοποίηση σχολείων, μαθητών και εκπαιδευτικών.