Χρήστος Κάτσικας

Ο σημερινός εκπαιδευτικός δεν είναι μόνο δάσκαλος. Είναι διοικητικός υπάλληλος, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός, συχνά και τεχνικός υποστήριξης.

Κάποτε, το να γίνεις δάσκαλος ή καθηγητής ήταν επιλογή ζωής. Είχε κύρος, νόημα, μια βαθιά αίσθηση προσφοράς. Σήμερα, όλο και περισσότερο μοιάζει με ένα επάγγελμα που δοκιμάζεται στα όριά του — και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εγκαταλείπεται.

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με την UNESCO, μέχρι το 2030 θα χρειαστούν 4,8 εκατομμύρια νέοι εκπαιδευτικοί στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Όχι επειδή αυξάνονται οι μαθητές, αλλά επειδή οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί φεύγουν. Αποχωρούν, παραιτούνται, «σιωπούν».

Δεν πρόκειται για μια ξαφνική κρίση. Είναι η συσσώρευση πολλών μικρών, καθημερινών φθορών. Χαμηλοί μισθοί που δεν αντανακλούν το βάρος της ευθύνης. Συμβάσεις ορισμένου χρόνου που κρατούν τους ανθρώπους σε μόνιμη ανασφάλεια. Ένα σχολείο που πνίγεται στη γραφειοκρατία και στις συνεχείς αλλαγές, χωρίς χρόνο για προσαρμογή ή ουσιαστική στήριξη.

Και πάνω απ’ όλα, η εξουθένωση.

Ο σημερινός εκπαιδευτικός δεν είναι μόνο δάσκαλος. Είναι διοικητικός υπάλληλος, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός, συχνά και τεχνικός υποστήριξης. Μέσα σε λίγα χρόνια κλήθηκε να προσαρμοστεί σε νέους ρόλους, να διαχειριστεί κρίσεις, να ανταποκριθεί σε απαιτήσεις που ξεπερνούν κατά πολύ το αντικείμενό του. Και όλα αυτά, σε ένα περιβάλλον όπου η αξιολόγηση γίνεται εργαλείο πίεσης.

Δεν είναι τυχαίο ότι όλο και περισσότεροι εκπαιδευτικοί οδηγούνται στη λεγόμενη «σιωπηρή παραίτηση». Δεν φεύγουν απαραίτητα από το σχολείο — αλλά απομακρύνονται από το νόημα της δουλειάς τους. Μειώνουν την εμπλοκή τους, κάνουν τα απολύτως απαραίτητα, προστατεύοντας τον εαυτό τους από μια καθημερινότητα που τους εξαντλεί.

Στην Ελλάδα, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο. Το εκπαιδευτικό δυναμικό γερνάει, οι νέοι δεν προσελκύονται στο επάγγελμα και οι προσλήψεις δεν επαρκούν. Ταυτόχρονα, η εμπειρία της οικονομικής κρίσης έχει αφήσει βαθιά σημάδια: μειωμένες αποδοχές, αυξημένες απαιτήσεις και μια διάχυτη αίσθηση ότι η εργασία στο σχολείο χάνει σταδιακά το νόημά της.

Το πιο ανησυχητικό όμως δεν είναι οι αριθμοί. Είναι η απώλεια της χαράς της διδασκαλίας.

Όταν ένας εκπαιδευτικός αισθάνεται ότι η δουλειά του δεν αναγνωρίζεται, ότι δεν έχει χρόνο να ασχοληθεί ουσιαστικά με τους μαθητές του, ότι λειτουργεί περισσότερο ως εκτελεστής οδηγιών παρά ως παιδαγωγός, τότε κάτι βαθύτερο έχει ραγίσει. Και αυτό το ρήγμα δεν αφορά μόνο τον ίδιο — αφορά ολόκληρη την κοινωνία.

Γιατί το σχολείο δεν είναι μόνο ύλη, εξετάσεις και δείκτες απόδοσης. Είναι σχέση, έμπνευση, παρουσία. Είναι ο άνθρωπος απέναντι στον άνθρωπο.

Αν αυτοί οι άνθρωποι αρχίσουν να λιγοστεύουν —ή να «αδειάζουν» ψυχικά— τότε η κρίση δεν είναι απλώς επαγγελματική. Είναι βαθιά κοινωνική.

Η προειδοποίηση είναι ήδη εδώ. Το ερώτημα είναι αν θα την ακούσουμε έγκαιρα.