Χρήστος Κάτσικας

Στις 16 του Γενάρη, στην Τρίπολη, δεν θα ακουστούν μόνο ονόματα σε έναν κατάλογο πειθαρχικού.
Θα ακουστεί ο ήχος μιας εποχής που αλλάζει βίαια. Θα ακουστεί το τρίξιμο ενός δικαιώματος που κάποτε θεωρούσαμε αυτονόητο.

Εκεί, σε μια αίθουσα χωρίς παιδιά, χωρίς πίνακες και κιμωλίες, θα καθίσουν νεοδιόριστοι εκπαιδευτικοί. Άνθρωποι που μόλις πρόλαβαν να ονειρευτούν τη μονιμότητα όχι ως προνόμιο, αλλά ως ανάσα αξιοπρέπειας. Και απέναντί τους δεν θα βρίσκεται απλώς ένα υπηρεσιακό συμβούλιο, αλλά μια ολόκληρη πολιτική επιλογή: να μετατραπεί η αντίσταση σε παράπτωμα και η απεργία σε ενοχή.

Η κυβέρνηση και το Υπουργείο Παιδείας δεν κρύβουν την ελπίδα τους. Θέλουν ένα παράδειγμα. Ένα χτύπημα αρκετά δυνατό ώστε να περάσει το μήνυμα:
Σιωπήστε.
Προσαρμοστείτε.
Αξιολογηθείτε.

Όχι ως παιδαγωγοί, αλλά ως αριθμοί. Όχι ως άνθρωποι, αλλά ως μεταβλητές.

Όταν η αξιολόγηση γίνεται φόβος

Η αξιολόγηση δεν ήρθε σαν πρόσκληση για βελτίωση. Ήρθε σαν σκιά.
Σαν ένας μηχανισμός που μετρά, συγκρίνει, κατατάσσει – και στο τέλος, απειλεί.
Και όταν οι εκπαιδευτικοί ύψωσαν το ανάστημά τους, απάντησαν με απεργία, με συλλογικότητα, με το πιο βαθύ τους όπλο: τη συνείδηση, η απάντηση ήταν το πειθαρχικό.

Γιατί ο φόβος είναι πάντα πιο χρήσιμος από τον διάλογο.

Η μονιμότητα στο στόχαστρο

Δεν είναι τυχαίο.
Το πειθαρχικό της Τρίπολης κουμπώνει τέλεια πάνω σε μια άλλη συζήτηση, πιο μεγάλη και πιο σκοτεινή: τη συνταγματική αναθεώρηση, την κατάργηση της μονιμότητας, την ιδέα ότι το σχολείο μπορεί –και πρέπει– να λειτουργεί σαν επιχείρηση.

Σε αυτό το σχολείο:

• ο εκπαιδευτικός δεν έχει φωνή,

• η παιδαγωγική ελευθερία είναι πολυτέλεια,

• και η γνώση μετριέται σε δείκτες και «αποτελεσματικότητα».

Η εκπαίδευση παύει να είναι δημόσιο αγαθό και γίνεται προϊόν.
Κι ο εκπαιδευτικός, από λειτουργός της γνώσης, γίνεται αναλώσιμος.

Γιατί αυτό που συμβαίνει μας αφορά όλους

Στην Τρίπολη δεν κρίνονται μόνο κάποιοι νεοδιόριστοι.
Κρίνεται αν θα αποδεχτούμε ότι η απεργία είναι πειθαρχικό αδίκημα.
Κρίνεται αν θα μάθουμε στα παιδιά μας ότι η υπακοή αξίζει περισσότερο από την αξιοπρέπεια.
Κρίνεται αν το δημόσιο σχολείο θα έχει ψυχή ή μόνο κανονισμούς.

Γιατί ένα σχολείο που φοβάται, δεν μορφώνει.
Ένα σχολείο που σωπαίνει, δεν παιδαγωγεί.
Και μια κοινωνία που ποινικοποιεί την αντίσταση, ξεχνά πώς κατακτήθηκαν τα δικαιώματά της.

Ίσως γι’ αυτό η 16η Γενάρη να μην είναι απλώς μια ημερομηνία.
Ίσως να είναι μια γραμμή.
Από τη μια πλευρά, ο φόβος.
Από την άλλη, η μνήμη, η συλλογικότητα και η αντίσταση.

Και η ιστορία –όσο κι αν κάποιοι το ξεχνούν–
γράφεται πάντα από εκείνους που δεν έσκυψαν το κεφάλι.

Οι νεοδιόριστοι ως “πιλοτικό μήνυμα”

Στα σχολεία το ξέρουν όλοι: ο νεοδιόριστος εκπαιδευτικός δεν είναι απλώς «καινούργιος». Είναι εργαζόμενος με διαρκή αβεβαιότητα.

Δεν έχει μόνο να διδάξει. Έχει και να επιβιώσει:

• μετακινήσεις από νομό σε νομό,

• ενοίκια σε πόλεις που δεν επέλεξε,

• ένα κινητό που δεν χτυπά ποτέ για «μπράβο», αλλά χτυπά συχνά για «πρόσεχε».

Όταν πάνω σε αυτή την εύθραυστη αρχή προστίθεται το πειθαρχικό, τότε το σχολείο παύει να είναι χώρος δημιουργίας. Γίνεται χώρος επιφυλακής. «Ο νεοδιόριστος δεν σκέφτεται πια το μάθημα. Σκέφτεται το λάθος. Κι όταν ο εκπαιδευτικός φοβάται, η τάξη γίνεται φτωχότερη», λέει η εκπαιδευτικός Μαίρη Πρίμη

Η “ποινικοποίηση” της εργασιακής στάσης

Το πιο βαθύ τραύμα σε τέτοιες υποθέσεις δεν είναι η διαδικασία καθαυτή. Είναι ο συμβολισμός της.

Διότι ακόμη κι αν στο τέλος δεν υπάρξει βαριά ποινή, έχει ήδη επιτευχθεί κάτι άλλο:

Έχει περάσει το μήνυμα
ότι «η διαφωνία κοστίζει»,
ότι «η συλλογική αντίσταση μπορεί να γίνει ατομική τιμωρία»,
ότι «το σχολείο είναι χώρος συμμόρφωσης».

Η φράση που ακούγεται όλο και συχνότερα από εκπαιδευτικούς, ψιθυριστά, στους διαδρόμους, είναι μία: «Μην μπλέξεις…»

Αλλά ακριβώς αυτή η φράση είναι το πραγματικό τέλος της παιδαγωγικής.

Όταν η αξιολόγηση αποκαλύπτει το πραγματικό της πρόσωπο

Τώρα η αξιολόγηση αποκαλύπτει το πραγματικό της πρόσωπο ως:

• διοικητικός έλεγχος,

• καταγραφή για ιεραρχική χρήση,

• έμμεση πειθάρχηση,

• και, τελικά, απειλή.

Και αν αυτή η απειλή πάρει τη μορφή πειθαρχικού, τότε η αξιολόγηση μετατρέπεται στο αντίθετό της: όχι σε διαγνωστικό εργαλείο, αλλά σε όπλο.

Το ανθρώπινο κόστος: τρεις φάκελοι, εκατοντάδες “παγωμένα” σχολεία

Στην Τρίπολη δεν θα καθίσουν σε μια αίθουσα «παραβάσεις». Θα καθίσουν άνθρωποι.

Νεαρές εκπαιδευτικοί/εκπαιδευτικοί που:

• έχουν μαθητές που τις/τους αγαπούν,

• χτίζουν τα πρώτα χρόνια τους στην τάξη,

• παλεύουν να σταθούν σε μια κοινωνία που ζητά πολλά και δίνει λίγα.

Και ξαφνικά πρέπει να αποδείξουν ότι δεν είναι «ένοχοι» επειδή στάθηκαν στο πλευρό των συναδέλφων τους ή επέλεξαν συλλογική δράση. 

«Δεν είναι το χαρτί που σε σκοτώνει. Είναι το ότι γυρνάς σπίτι και νιώθεις πως σε αντιμετωπίζουν σαν πρόβλημα», λέει εκπαιδευτικός που έχει περάσει στο παρελθόν από αντίστοιχη διαδικασία.

Η αλληλεγγύη “σπάει” το σχέδιο

Κι εδώ έρχεται η άλλη εικόνα. Η αντίστροφη. Αυτή που δεν χωρά σε υπηρεσιακές εισηγήσεις.

Μόλις ανακοινώθηκε το πειθαρχικό, ξεκίνησε κύμα κινητοποιήσεων: στάσεις εργασίας, συγκεντρώσεις, στήριξη από σωματεία, φωνές συμπαράστασης, παρουσία συναδέλφων.

Αυτό είναι το στοιχείο που φοβίζει κάθε σύστημα πειθάρχησης: η συλλογικότητα. «Αν μείνεις μόνος, σε λυγίζουν. Αν είμαστε πολλοί, δεν μπορούν να μας κάνουν όλους παράδειγμα», λέει ο Πρόεδρος της ΕΛΜΕ Καλλιθέας Νέας Σμύρνης Μοσχάτου Γιώργος Γκρίλης

Όσο υπάρχουν άνθρωποι που ταξιδεύουν, αφήνουν τάξεις, στέκονται δίπλα σε συναδέλφους τους, το πειθαρχικό δεν είναι εύκολη υπόθεση. Είναι πολιτικό γεγονός.

Ξανά, ξανά, ξανά: Τι πραγματικά κρίνεται στις 16 Ιανουαρίου

Στην Τρίπολη δεν κρίνεται απλώς μια υπόθεση.

Κρίνεται:

• αν η απεργία θα παραμείνει δικαίωμα ή θα γίνει “πειθαρχικό ρίσκο”,

• αν ο νεοδιόριστος θα ξεκινά το επάγγελμα με ελπίδα ή με φόβο,

• αν το σχολείο θα είναι χώρος παιδαγωγικής ελευθερίας ή διοικητικής σιωπής.

Γιατί η πειθαρχική λογική δεν χτυπά μόνο μεμονωμένους εκπαιδευτικούς.

Χτυπά το ίδιο το σχολείο. Και το σχολείο δεν είναι υπηρεσία. Είναι κοινωνικός όρκος.

Αν οι εκπαιδευτικοί της Τρίπολης γίνουν «παράδειγμα προς αποφυγή», τότε το 2026 δεν θα θυμόμαστε απλώς μια ημερομηνία. Θα θυμόμαστε την αρχή μιας νέας εποχής φόβου.

Αν, όμως, η κοινωνία και ο κλάδος σταθούν δίπλα τους, θα θυμόμαστε κάτι άλλο: ότι υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που —μέσα στη φθορά— αρνούνται να σπάσουν.