Χρήστος Κάτσικας

Η πιο παράδοξη επαγγελματική κανονικότητα: Οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί που κάθε Ιούνιο γίνονται ξανά «προσωρινοί» στη ζωή τους

Κάθε χρόνο, μόλις κλείνουν τα σχολεία και η κοινωνία μπαίνει σε καλοκαιρινούς ρυθμούς, περίπου 50.000 αναπληρωτές εκπαιδευτικοί βρίσκονται αντιμέτωποι με μια σκληρή πραγματικότητα που παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατη.

Για τους περισσότερους πολίτες το καλοκαίρι συνδέεται με ξεκούραση, διακοπές και οικογενειακές στιγμές. Για χιλιάδες όμως αναπληρωτές εκπαιδευτικούς σηματοδοτεί την απόλυση, τη διακοπή του εισοδήματος και την έναρξη μιας περιόδου αβεβαιότητας που μπορεί να διαρκέσει μέχρι και τρεις μήνες.

Ο Ιούνιος είναι για τους περισσότερους ο τελευταίος μήνας κανονικής μισθοδοσίας. Από εκεί και πέρα ξεκινά ένας μακρύς κύκλος αναμονής, οικονομικής πίεσης και ψυχολογικής φθοράς.

Η μοναδική επαγγελματική κατηγορία που απολύεται κάθε καλοκαίρι

Οι αναπληρωτές αποτελούν πλέον τον βασικό πυλώνα λειτουργίας του δημόσιου σχολείου. Καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες της εκπαίδευσης, διδάσκουν σε σχολεία όλης της χώρας, στηρίζουν ειδικές δομές, τμήματα ένταξης, παράλληλη στήριξη, νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια.

Κι όμως, παρά το γεγονός ότι καλύπτουν διαρκείς ανάγκες, κάθε καλοκαίρι απολύονται.

Η εργασιακή τους σχέση διακόπτεται με τη λήξη της σχολικής χρονιάς και η επαναπρόσληψή τους δεν θεωρείται δεδομένη. Ακόμη και όσοι έχουν εργαστεί επί δέκα ή δεκαπέντε συνεχόμενα χρόνια στην εκπαίδευση αντιμετωπίζουν κάθε καλοκαίρι το ίδιο ερώτημα: Θα ξαναδουλέψω τον Σεπτέμβριο;

Πίσω από τους αριθμούς κρύβονται ανθρώπινες ιστορίες. Χιλιάδες αναπληρωτές υπηρετούν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι τους. Πληρώνουν ενοίκιο σε τουριστικές περιοχές, ακτοπλοϊκά εισιτήρια, μετακινήσεις, λογαριασμούς και καθημερινά έξοδα διαβίωσης σε περιοχές όπου το κόστος ζωής συχνά ξεπερνά κατά πολύ τις οικονομικές τους δυνατότητες.

Πολλοί μοιράζονται διαμερίσματα, νοικιάζουν δωμάτια, φιλοξενούνται σε συγγενείς ή αναγκάζονται να μετακινούνται καθημερινά δεκάδες χιλιόμετρα για να μπορέσουν να ανταποκριθούν οικονομικά.

Η εικόνα ενός νέου εκπαιδευτικού με δύο βαλίτσες, που κάθε Σεπτέμβριο αναζητά σπίτι σε κάποιο νησί ή απομακρυσμένη περιοχή της χώρας, αποτελεί πλέον μια συνηθισμένη σκηνή του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.

Το καλοκαίρι της ανασφάλειας

Για τους περισσότερους αναπληρωτές, η περίοδος από τον Ιούνιο μέχρι τον Αύγουστο δεν έχει τίποτα κοινό με την έννοια των διακοπών. Είναι μια περίοδος ανασφάλειας.

Δεν γνωρίζουν:

- αν θα προσληφθούν ξανά,

- σε ποια περιοχή της χώρας θα εργαστούν,

- αν θα χρειαστεί να μετακομίσουν,

- αν θα μπορέσουν να βρουν κατοικία,

- αν θα αντέξουν οικονομικά το επόμενο σχολικό έτος.

Οι πίνακες, οι προσλήψεις, οι φάσεις πρόσληψης, τα κενά, οι υπηρεσιακές αποφάσεις και οι δημοσιονομικοί σχεδιασμοί καθορίζουν την προσωπική τους ζωή.

Η αβεβαιότητα δεν αφορά μόνο την εργασία. Αφορά τον τόπο κατοικίας, τις προσωπικές σχέσεις, τον οικογενειακό προγραμματισμό, ακόμη και απλές καθημερινές αποφάσεις.

Πώς να σχεδιάσει κάποιος τη ζωή του όταν δεν γνωρίζει σε ποιο μέρος της Ελλάδας θα βρίσκεται σε δύο μήνες;

Όταν η φτώχεια γίνεται μόνιμη συνθήκη

Τα τελευταία χρόνια η εκτόξευση των ενοικίων και η αύξηση του κόστους ζωής έχουν επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Ένας σημαντικός αριθμός αναπληρωτών ζει στα όρια της οικονομικής επιβίωσης.

Μετά την πληρωμή ενοικίου, λογαριασμών, μετακινήσεων και βασικών αναγκών, το διαθέσιμο εισόδημα συχνά εξανεμίζεται.

Πολλοί επιστρέφουν το καλοκαίρι στο πατρικό τους σπίτι, όχι από επιλογή αλλά από ανάγκη.

Άλλοι στηρίζονται οικονομικά από τους γονείς τους, παρά το γεγονός ότι έχουν περάσει τα 30 ή τα 40 χρόνια της ηλικίας τους.

Υπάρχουν εκπαιδευτικοί με μεταπτυχιακά, διδακτορικά, πολυετή προϋπηρεσία και σημαντική επιστημονική κατάρτιση που δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες διαβίωσης.

Τα συναισθήματα που δεν φαίνονται στους αριθμούς

Οι πίνακες προσλήψεων και τα στατιστικά στοιχεία δεν μπορούν να αποτυπώσουν τα συναισθήματα που συνοδεύουν αυτή την κατάσταση. Η αγωνία είναι ίσως το πιο κυρίαρχο συναίσθημα. Ακολουθούν η ανασφάλεια, η απογοήτευση, η κόπωση και πολλές φορές η αίσθηση αδικίας.

Υπάρχουν αναπληρωτές που κάθε χρόνο βιώνουν τον ίδιο κύκλο ελπίδας και απογοήτευσης.

Υπάρχουν νέοι άνθρωποι που αναβάλλουν τη δημιουργία οικογένειας επειδή δεν γνωρίζουν πού θα βρίσκονται τον επόμενο χρόνο. Υπάρχουν ζευγάρια που ζουν σε διαφορετικές πόλεις για χρόνια.

Υπάρχουν γονείς που αναγκάζονται να αφήνουν τα παιδιά τους πίσω για να υπηρετήσουν σε κάποια άλλη περιοχή της χώρας.

Και υπάρχουν χιλιάδες εκπαιδευτικοί που, παρά την αγάπη τους για το σχολείο και τους μαθητές τους, νιώθουν ότι η Πολιτεία εξακολουθεί να τους αντιμετωπίζει ως προσωρινή λύση σε ένα μόνιμο πρόβλημα.

Ένα εκπαιδευτικό σύστημα που στηρίζεται στην αβεβαιότητα

Το παράδοξο είναι προφανές. Το δημόσιο σχολείο δεν μπορεί πλέον να λειτουργήσει χωρίς τους αναπληρωτές. Κάθε Σεπτέμβριο χιλιάδες κενά καλύπτονται χάρη σε αυτούς.

Και όμως, το ίδιο αυτό σύστημα εξακολουθεί να τους υποχρεώνει να ζουν σε καθεστώς διαρκούς επισφάλειας.

Η ελληνική εκπαίδευση στηρίζεται σε ανθρώπους που κάθε καλοκαίρι χάνουν τη δουλειά τους, σταματούν να πληρώνονται και περιμένουν μια νέα πρόσληψη για να μπορέσουν να συνεχίσουν τη ζωή τους.

Το αόρατο καλοκαίρι των εκπαιδευτικών

Πίσω από τις εικόνες των κλειστών σχολείων και των άδειων αιθουσών υπάρχει μια άλλη πραγματικότητα που σπάνια συζητείται δημόσια.

Για περίπου 50.000 αναπληρωτές εκπαιδευτικούς το καλοκαίρι δεν είναι περίοδος ανεμελιάς.

Είναι η εποχή της αναμονής. Η εποχή των υπολογισμών για το αν θα φτάσουν τα χρήματα μέχρι τον Σεπτέμβριο. Η εποχή της αγωνίας για το επόμενο μήνυμα πρόσληψης.

Η εποχή που η βαλίτσα μένει μισογεμάτη, γιατί κανείς δεν γνωρίζει ακόμη ποιος θα είναι ο επόμενος σταθμός.

Και όσο αυτή η πραγματικότητα παραμένει αμετάβλητη, χιλιάδες άνθρωποι που κρατούν όρθιο το δημόσιο σχολείο θα συνεχίσουν να ζουν κάθε καλοκαίρι όχι ως περίοδο ξεκούρασης, αλλά ως μια περίοδο αβεβαιότητας, φτώχειας και σιωπηλού προσωπικού αγώνα.