Χρήστος Κάτσικας

Όταν κλείνουν τα σχολεία τον Ιούνιο και οι μαθητές αποχαιρετούν τις αίθουσες για το καλοκαίρι, πολλοί θεωρούν ότι μαζί τους τελειώνει και η παρουσία των εκπαιδευτικών στα σχολικά κτίρια. Η πραγματικότητα, όμως, είναι διαφορετική.

Πίσω από τις κλειστές πόρτες των σχολείων συνεχίζεται μια λιγότερο γνωστή αλλά απολύτως απαραίτητη λειτουργία: οι θερινές εφημερίες. Εκπαιδευτικοί παραμένουν σε υπηρεσία για να εξυπηρετούν διοικητικές ανάγκες, να παραλαμβάνουν και να παραδίδουν έγγραφα, να εξυπηρετούν γονείς και μαθητές, να διεκπεραιώνουν διαδικασίες που δεν σταματούν με τη λήξη των μαθημάτων.

Μόνο που τα τελευταία χρόνια οι θερινές εφημερίες έχουν αρχίσει να μετατρέπονται σε έναν μικρό καθρέφτη των μεγάλων προβλημάτων της δημόσιας εκπαίδευσης.

Όλο και λιγότεροι μόνιμοι εκπαιδευτικοί

Η εικόνα των σχολείων έχει αλλάξει σημαντικά.

Σε πολλές σχολικές μονάδες, ιδιαίτερα στην περιφέρεια αλλά και στα μεγάλα αστικά κέντρα, οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί αποτελούν πλέον μεγάλο μέρος ή ακόμη και την πλειοψηφία του διδακτικού προσωπικού. Με τη λήξη όμως του σχολικού έτους οι συμβάσεις των αναπληρωτών ολοκληρώνονται και οι θερινές υπηρεσίες παραμένουν στους μόνιμους εκπαιδευτικούς.

Έτσι, δεν είναι σπάνιο ένα σχολείο που λειτούργησε όλη τη χρονιά με δεκαπέντε ή είκοσι εκπαιδευτικούς να διαθέτει το καλοκαίρι μόλις τέσσερις ή πέντε οργανικά ανήκοντες καθηγητές για να καλύψουν όλες τις υποχρεώσεις.

Το αποτέλεσμα είναι προφανές: οι ίδιοι άνθρωποι καλούνται να εφημερεύσουν δύο, τρεις ή ακόμη περισσότερες φορές μέσα στον Ιούλιο και τον Αύγουστο.

Το κόστος που δεν φαίνεται

Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση, λιγότερο ορατή.

Για πολλούς εκπαιδευτικούς η θερινή εφημερία δεν σημαίνει απλώς μερικές ώρες παρουσίας στο σχολείο. Σημαίνει μετακινήσεις δεκάδων χιλιομέτρων, καύσιμα, διόδια, χαμένο χρόνο και προσωπική επιβάρυνση.

Στη νησιωτική Ελλάδα, στα ορεινά χωριά αλλά και σε αρκετές περιοχές της ηπειρωτικής χώρας, οι εκπαιδευτικοί έχουν ήδη περάσει μια ολόκληρη χρονιά μακριά από τον τόπο κατοικίας τους. Όταν ολοκληρώνονται τα μαθήματα, αρκετοί επιστρέφουν προσωρινά στις οικογένειές τους. Λίγες ημέρες αργότερα καλούνται να διανύσουν ξανά μεγάλες αποστάσεις για να καλύψουν μία εφημερία λίγων ωρών.

Για ορισμένους το κόστος της μετακίνησης είναι μεγαλύτερο από όσο φαντάζεται κανείς. Και όμως, η συζήτηση αυτή σπάνια φτάνει στη δημόσια σφαίρα.

Η καθημερινότητα πίσω από τις αποφάσεις

Οι υπηρεσιακές οδηγίες συχνά αντιμετωπίζουν τα σχολεία ως μονάδες με επαρκές προσωπικό και ενιαία χαρακτηριστικά.

Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ διαφορετική.

Άλλο είναι ένα μεγάλο σχολικό συγκρότημα στο κέντρο μιας πόλης και άλλο ένα μικρό σχολείο που λειτουργεί οριακά χάρη στην προσπάθεια λίγων εκπαιδευτικών.

Όταν ζητείται η παρουσία δύο εφημερευόντων σε κάθε θερινή υπηρεσία, το μέτρο μπορεί να φαίνεται λογικό στα χαρτιά. Στην πράξη όμως δημιουργεί σοβαρές δυσκολίες σε σχολικές μονάδες που διαθέτουν ελάχιστους μόνιμους εκπαιδευτικούς.

Και τότε προκύπτει το εύλογο ερώτημα: πόσες φορές μπορεί να επιβαρυνθεί ο ίδιος άνθρωπος για να καλύψει τις ανάγκες ενός υποστελεχωμένου σχολείου;

Ένα σύμπτωμα ενός μεγαλύτερου προβλήματος

Οι θερινές εφημερίες δεν είναι το πρόβλημα. Είναι το σύμπτωμα.

Το πραγματικό ζήτημα βρίσκεται στη χρόνια υποστελέχωση των σχολείων, στις χιλιάδες οργανικές θέσεις που παραμένουν κενές, στη διαρκή εξάρτηση του εκπαιδευτικού συστήματος από τους αναπληρωτές και στην αδυναμία ουσιαστικού προγραμματισμού του ανθρώπινου δυναμικού.

Όταν ένα σχολείο δεν διαθέτει επαρκές μόνιμο προσωπικό ούτε για να καλύψει τις βασικές καλοκαιρινές του ανάγκες, τότε το ζήτημα δεν είναι διοικητικό. Είναι βαθιά εκπαιδευτικό.

Το σχολείο δεν κλείνει ποτέ πραγματικά

Η κοινωνία συχνά βλέπει μόνο την τελευταία ημέρα μαθημάτων. Βλέπει τις άδειες αίθουσες και θεωρεί ότι το σχολείο σταματά να λειτουργεί.

Στην πραγματικότητα, το σχολείο συνεχίζει να υπάρχει και το καλοκαίρι. Συνεχίζει να εξυπηρετεί οικογένειες, αποφοίτους, μαθητές και διοικητικές διαδικασίες. Και πίσω από αυτή τη λειτουργία βρίσκονται εκπαιδευτικοί που εξακολουθούν να κρατούν ανοιχτή την πόρτα του δημόσιου σχολείου.

Ίσως γι' αυτό οι θερινές εφημερίες αξίζουν μεγαλύτερη προσοχή. Όχι επειδή αποτελούν μια μεγάλη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, αλλά επειδή αποκαλύπτουν με τον πιο απλό τρόπο μια πραγματικότητα που συχνά μένει αθέατη: ότι το δημόσιο σχολείο λειτουργεί χάρη στην καθημερινή προσπάθεια ανθρώπων που καλούνται διαρκώς να καλύψουν κενά, ελλείψεις και ανάγκες πέρα από τα όρια των τυπικών τους υποχρεώσεων.