Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Με βερμπαλισμούς και θριαμβολογίες το Υπουργείο Παιδείας παρουσιάζει τις αλλαγές στο σχολικό δίκτυο ως «στοχευμένες μεταβολές», που δήθεν αποσκοπούν στην καλύτερη αξιοποίηση των εκπαιδευτικών πόρων, στην ενίσχυση της Ειδικής Αγωγής και στην προσαρμογή στις σύγχρονες δημογραφικές ανάγκες. Η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, κάνει λόγο για έναν σχολικό χάρτη που ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών και εγγυάται σε κάθε μαθητή πρόσβαση σε ένα σύγχρονο και ποιοτικό εκπαιδευτικό περιβάλλον.

Πίσω, όμως, από τις διακηρύξεις, κρύβεται μια διαφορετική πραγματικότητα. Σε μια είδηση που πέρασε σχεδόν απαρατήρητη ανακοινώθηκε ότι καταργούνται 43 νηπιαγωγεία και 32 δημοτικά σχολεία, τα περισσότερα από τα οποία βρίσκονταν ήδη σε αναστολή λειτουργίας λόγω ελάχιστου ή μηδενικού μαθητικού δυναμικού.

Το ίδιο έργο επαναλαμβάνεται κάθε καλοκαίρι. Δεκάδες σχολικές μονάδες, κυρίως δημοτικά και νηπιαγωγεία της περιφέρειας, βάζουν λουκέτο. Το σχολικό δίκτυο συρρικνώνεται σταθερά την τελευταία δεκαπενταετία, ενώ οι πολιτικές ηγεσίες επιχειρούν να καλύψουν τις ευθύνες τους με επικοινωνιακές εξαγγελίες.

Η εικόνα είναι ιδιαίτερα ανησυχητική στα ορεινά χωριά, στις ακριτικές περιοχές και στα μικρά νησιά, όπου η υπογεννητικότητα, η αστυφιλία και η οικονομική μετανάστευση έχουν οδηγήσει σε δραματική μείωση του πληθυσμού και, κατ’ επέκταση, των μαθητών. Το κλείσιμο ενός σχολείου δεν είναι μόνο εκπαιδευτικό ζήτημα. Είναι ζήτημα κοινωνικής συνοχής και επιβίωσης της υπαίθρου. Συχνά το σχολείο αποτελεί τον τελευταίο «πνεύμονα ζωής» ενός χωριού. Όταν κλείνει, ακολουθεί η ερήμωση.

Η αναστολή λειτουργίας σχολείων στις απομακρυσμένες περιοχές αποτελεί ουσιαστικά μια σιωπηλή καταδίκη για την εκπαιδευτική και κοινωνική τους υποδομή, ενώ θέτει σοβαρά ερωτήματα για το πώς θα διασφαλιστεί η πρόσβαση των επόμενων γενεών στη δημόσια εκπαίδευση.

Η συρρίκνωση του σχολικού δικτύου αποδίδεται συνήθως στο δημογραφικό πρόβλημα. Ωστόσο, η μείωση των γεννήσεων και η ερήμωση της υπαίθρου δεν προέκυψαν τυχαία. Συνδέονται άμεσα με τις πολιτικές που εφαρμόστηκαν από το 2010 και μετά, με τις οικονομικές αναδιαρθρώσεις, τη μετανάστευση των νέων και τη γενικευμένη κοινωνική ανασφάλεια. Το δημογραφικό είναι πραγματικότητα, αλλά θα μπορούσε να αποτελέσει ευκαιρία για τη βελτίωση της δημόσιας εκπαίδευσης και όχι αφορμή για το κλείσιμο σχολικών μονάδων.

Αν υπήρχε πραγματική βούληση στήριξης του δημόσιου σχολείου, η μείωση του μαθητικού πληθυσμού θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για μικρότερα τμήματα και καλύτερες συνθήκες μάθησης. Ωστόσο, σύμφωνα με έρευνα του ΚΕΜΕΤΕ/ΟΛΜΕ, το 63% των μαθητών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης φοιτά σε τμήματα 22 έως 27 μαθητών, ενώ στην Αττική το ποσοστό φτάνει το 67%. Παράλληλα, σχεδόν ένας στους τέσσερις μαθητές πανελλαδικά βρίσκεται σε τμήματα 25 έως 27 μαθητών.

Οι κυβερνήσεις, αντί να μειώσουν τον αριθμό των μαθητών ανά τάξη, αύξησαν τα όρια, θέσπισαν κατώτατα όρια μαθητικού δυναμικού για τη λειτουργία τμημάτων και προχώρησαν σε πολιτικές «εξοικονόμησης» πόρων, με λιγότερους εκπαιδευτικούς και περιορισμένες προσλήψεις αναπληρωτών.

Η πολιτική αυτή δεν είναι καινούργια. Ήδη από το 2011 είχαν πραγματοποιηθεί συγχωνεύσεις 1.933 σχολείων, οι οποίες οδήγησαν στη δημιουργία 877 νέων σχολικών μονάδων και σε σημαντική μείωση των θέσεων εκπαιδευτικών.

Η συνεχής συρρίκνωση του δημόσιου σχολικού δικτύου δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική αναδιάρθρωση. Συνδέεται άμεσα με τη δημογραφική κρίση, εντείνει τις ανισότητες και διευρύνει το κοινωνικό χάσμα, ιδιαίτερα στις πιο απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.