Χρήστος Κάτσικας

Από τη «Νέα Ομιλία» στην εκπαιδευτική νεογλώσσα: Όταν η πραγματικότητα καμουφλάρεται

Τα τελευταία 30 χρόνια, η ελληνική εκπαίδευση επαναλαμβάνει τον ίδιο μονότονο διάλογο. Παρόμοιες λέξεις, κοινά «οράματα», τα ίδια διαρκώς «εθνικά σχέδια ανασυγκρότησης», χωρίς θετικό αντίκρισμα στις σχολικές τάξη.

Χρονολόγιο εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων (1994-2024):

1996: Αναλυτικά προγράμματα Γ. Αρσένη

2009-2012: «Νέο Σχολείο» Άννας Διαμαντοπούλου

2023: Ψηφιακά προγράμματα σπουδών με πολλαπλό βιβλίο (Κ. Πιερρακάκης)

Η καινοτομία ως νέο «ιερό δόγμα» – αλλά με λειτουργικούς αναλφάβητους

Παρά την είσοδο των ψηφιακών τεχνολογιών και την προβολή όρων όπως «ψηφιακό σχολείο», «δεξιότητες» και «πολλαπλό βιβλίο», η ελληνική εκπαίδευση βιώνει κρίση ουσίας.

Ποια είναι τα συμπτώματα:

• Μαθητές «άριστοι» στις εξετάσεις αδυνατούν να εκφράσουν συντεταγμένη σκέψη

• Τεράστια ποσοστά λειτουργικού αναλφαβητισμού (Η αδυναμία να χρησιμοποιήσει κανείς βασικές γνώσεις για την κατανόηση και επίλυση καθημερινών προβλημάτων. Δεν πρόκειται για απλή άγνοια, αλλά για δομική αδυναμία σκέψης και κρίσης.)

• Πανεπιστημιακοί καθηγητές μιλούν για «μαθητές με προσόντα αλλά χωρίς κατανόηση»

Η διανοητική ερήμωση των σχολείων και οι νέες γενιές «κατακερματισμένων» ανθρώπων

Εκπαιδευτικοί σε σχολεία και πανεπιστήμια μιλούν για απελπισία. Οι μαθητές, ακόμη και οι «καλοί», δυσκολεύονται να σκεφτούν, να διατυπώσουν κρίσεις, να συνδέσουν έννοιες. Ο Βένιος Αγγελόπουλος, καθηγητής του ΕΜΠ, περιέγραφε με συγκλονιστικό τρόπο τη σταδιακή κατάρρευση της μαθηματικής σκέψης και την εσωτερίκευση της αποστήθισης ως μοναδικής οδού επιτυχίας.

Πού οδηγεί αυτή η πορεία;

Η παιδεία μετατρέπεται σε μηχανισμό παραγωγής συμμορφωμένων υπηκόων, ικανών να υπηρετήσουν το εμπορευματικό μοντέλο, αλλά ανίκανων να το αμφισβητήσουν. Το σχολείο χάνει τον ρόλο του ως φορέας πολιτισμού και κοινωνικής αλλαγής και γίνεται εργαλείο εργαλειακής γνώσης και προσαρμογής.

Συμπέρασμα: Από την «αμάθεια με τίτλους» στη μορφωτική ανάταξη

Η κρίση της ελληνικής εκπαίδευσης είναι πολιτισμική και συστημική. Η απάντηση δεν είναι περισσότερη αξιολόγηση, περισσότερες δεξιότητες ή ψηφιακή τεχνολογία, αλλά επιστροφή στην ουσία της μόρφωσης: την καλλιέργεια της σκέψης, της κρίσης, του συλλογικού και του ανθρώπινου.