Χρήστος Κάτσικας

Μόλις περίπου το 67% των νέων αποφοίτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα εργάζεται 1-3 χρόνια μετά την αποφοίτηση, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ φτάνει το 87% – Η απόσταση από την ευρωπαϊκή κορυφή αγγίζει τις 30 μονάδες

Ένα πτυχίο Πανεπιστημίου στην Ελλάδα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εφόδιο. Δεν αποτελεί, όμως, εγγύηση για γρήγορη είσοδο στην αγορά εργασίας.

Τα νεότερα στοιχεία της Eurostat για το 2025, τα οποία δημοσιοποιήθηκαν τον Ιούνιο του 2026, αποτυπώνουν μια εξαιρετικά δυσάρεστη πραγματικότητα: η Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην απασχόληση των νέων αποφοίτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, ηλικίας 20 έως 34 ετών, οι οποίοι ολοκλήρωσαν τις σπουδές τους πριν από ένα έως τρία χρόνια και δεν συνεχίζουν σε εκπαίδευση ή κατάρτιση.

Το ποσοστό απασχόλησης των νέων πτυχιούχων στην Ελλάδα κινείται περίπου στο 67%, έναντι 87% στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Με απλά λόγια, ενώ στην Ευρώπη σχεδόν 9 στους 10 νέους πτυχιούχους έχουν εργασία λίγα χρόνια μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους, στην Ελλάδα εργάζονται περίπου 2 στους 3.

Σχεδόν 30 μονάδες πίσω από την Εσθονία

Η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι αποκαλυπτική.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που απεικονίζονται στον πίνακα της Eurostat, η απασχόληση των πρόσφατων αποφοίτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης διαμορφώνεται περίπου ως εξής:

• Εσθονία: 96%

• Μάλτα: 94%

• Λιθουανία: 93%

• Ουγγαρία: 93%

• Ιρλανδία: 93%

• Γερμανία: 93%

• Λουξεμβούργο: 92%

• Πολωνία: 92%

• Λετονία: 92%

• Ολλανδία: 92%

• Σουηδία: 91%

• Σλοβενία: 91%

• Αυστρία: 91%

• Βουλγαρία: 90%

Η Eurostat επιβεβαιώνει ότι σε 14 χώρες της ΕΕ το ποσοστό απασχόλησης των πρόσφατων αποφοίτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης ήταν τουλάχιστον 90% το 2025. Στον αντίποδα, μόνο δύο χώρες –η Ελλάδα και η Ιταλία– βρίσκονται κάτω από το 80%.

Η απόσταση Ελλάδας και Εσθονίας προσεγγίζει έτσι τις 30 ποσοστιαίες μονάδες.

Δεν πρόκειται για μια μικρή απόκλιση. Πρόκειται ουσιαστικά για δύο εντελώς διαφορετικές πραγματικότητες μετά την αποφοίτηση.

Τι ακριβώς μετρά η Eurostat

Χρειάζεται, πάντως, μια σημαντική διευκρίνιση.

Το 67% δεν σημαίνει ότι το υπόλοιπο 33% είναι υποχρεωτικά καταγεγραμμένοι άνεργοι.

Η Eurostat μετρά το ποσοστό όσων εργάζονται μεταξύ των νέων 20-34 ετών που έχουν ολοκληρώσει το υψηλότερο επίπεδο σπουδών τους ένα έως τρία χρόνια πριν από την έρευνα και δεν βρίσκονται πλέον σε εκπαίδευση ή κατάρτιση.

Επομένως, στους μη απασχολούμενους μπορεί να περιλαμβάνονται τόσο άνεργοι που αναζητούν εργασία όσο και οικονομικά μη ενεργά άτομα.

Η σύγκριση μεταξύ των κρατών, ωστόσο, παραμένει απολύτως ενδεικτική, επειδή εφαρμόζεται η ίδια μεθοδολογία.

Ακόμη χειρότερη εικόνα αν μετρηθούν όλοι οι πρόσφατοι απόφοιτοι

Υπάρχει μάλιστα ένας δεύτερος αριθμός που κάνει την εικόνα ακόμη πιο ανησυχητική.

Όταν η Eurostat δεν εξετάζει αποκλειστικά τους πτυχιούχους Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, αλλά όλους τους πρόσφατους αποφοίτους τουλάχιστον ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, το ελληνικό ποσοστό πέφτει στο 62,4%.

Και πάλι, είναι το χαμηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος για αυτή την ευρύτερη ομάδα ήταν 83%, ενώ μετά την Ελλάδα ακολουθούσαν η Ιταλία με 71,8% και η Ρουμανία με 72,7%.

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η μεταβολή μέσα σε έναν χρόνο.

Το 2024, το αντίστοιχο συνολικό ποσοστό για την Ελλάδα ήταν 73,2%. Το 2025 υποχώρησε στο 62,4%.

Πρόκειται για πτώση 10,8 ποσοστιαίων μονάδων μέσα σε έναν χρόνο, την ώρα που ο μέσος όρος της ΕΕ κινήθηκε αντίθετα, από 82,3% σε 83%.

Το ελληνικό παράδοξο: Πτυχίο υπάρχει, κατάλληλη δουλειά όχι πάντα

Η δυσκολία δεν σταματά στο αν ένας πτυχιούχος θα βρει εργασία.

Υπάρχει και το ερώτημα τι εργασία θα βρει.

Σε προηγούμενα στοιχεία της Eurostat για το 2024, η Ελλάδα είχε το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό υπερπροσοντούχων εργαζομένων στην ΕΕ, με 33%, πίσω μόνο από την Ισπανία.

Υπερπροσοντούχος θεωρείται ένας εργαζόμενος με πτυχίο Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης ο οποίος απασχολείται σε θέση που δεν απαιτεί τόσο υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης.

Και κάπου εδώ εμφανίζεται το πραγματικό ελληνικό παράδοξο: ο νέος μπορεί να έχει σπουδάσει, να έχει αποκτήσει πτυχίο, μεταπτυχιακό, ξένες γλώσσες και ψηφιακές δεξιότητες, αλλά η αγορά εργασίας να μην μπορεί είτε να τον απορροφήσει είτε να αξιοποιήσει πλήρως τα προσόντα του.

Δεν φταίνε τα πτυχία – Το ερώτημα είναι τι συμβαίνει μετά το πτυχίο

Τα στοιχεία δεν πρέπει να χρησιμοποιηθούν για να οδηγήσουν στο εύκολο συμπέρασμα ότι «στην Ελλάδα έχουμε πολλούς πτυχιούχους».

Το γεγονός ότι η ίδια ευρωπαϊκή οικονομία μπορεί να απορροφά το 90% ή και το 95% των νέων της με ανώτατη εκπαίδευση δείχνει ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται κατ' ανάγκη στην ύπαρξη πολλών πτυχιούχων.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσες θέσεις υψηλής ειδίκευσης δημιουργεί μια οικονομία, πόσο γρήγορα συνδέεται η εκπαίδευση με την παραγωγή, ποιες είναι οι αμοιβές και οι εργασιακές προοπτικές που προσφέρονται και πόσο ελκυστικό είναι τελικά για έναν νέο να παραμείνει στη χώρα.

Τα ίδια τα στοιχεία της Eurostat δεν αποδίδουν την ελληνική επίδοση σε έναν συγκεκριμένο παράγοντα. Καταγράφουν όμως το αποτέλεσμα: η μετάβαση από τις σπουδές στην εργασία είναι στην Ελλάδα πολύ δυσκολότερη από ό,τι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

Και κάπως έτσι αρχίζει το brain drain

Ο νέος Έλληνας πτυχιούχος φτάνει συχνά στην αγορά εργασίας έχοντας πίσω του μια εκπαιδευτική διαδρομή 16 ή και περισσότερων ετών.

Και τότε ξεκινά μια δεύτερη δοκιμασία.

Να βρει δουλειά. Να βρει δουλειά σχετική με τις σπουδές του. Να μπορεί να ζήσει από αυτή. Να έχει προοπτική εξέλιξης.

Αν αυτά δεν υπάρχουν, η εναλλακτική του εξωτερικού γίνεται πολύ πιο ελκυστική.

Γι' αυτό και η τελευταία θέση της Ελλάδας δεν είναι απλώς ένας ακόμη αριθμός σε έναν ευρωπαϊκό πίνακα.

Είναι ένα μήνυμα για το πώς μια χώρα αξιοποιεί –ή δεν καταφέρνει να αξιοποιήσει– το ανθρώπινο κεφάλαιο στο οποίο οικογένειες, Πανεπιστήμια και οι ίδιοι οι νέοι έχουν επενδύσει επί χρόνια.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο πόσους πτυχιούχους παράγει η Ελλάδα.

Είναι κυρίως πόσους μπορεί να κρατήσει, να απασχολήσει και να αξιοποιήσει μετά την αποφοίτησή τους.