Πλατφόρμες αξιολόγησης απειλούν την εκπαίδευση

Χρήστος Κάτσικας
Στόχος του υπουργείου Παιδείας, η δημιουργία διευθυντών-μάνατζερ με υπέρμετρες αρμοδιότητες, αλλά και η αξιολόγηση δασκάλων, καθηγητών, μαθητών και σχολείων μέσω διαδικτύου από τους γονείς, ακόμα και από ανώνυμους «αξιολογητές»-καταδότες.
Oι πολιτικές του υπουργείου Παιδείας για την εκπαίδευση, τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές αντιγράφουν το νεοφιλελεύθερο αγγλοσαξονικό μοντέλο. Ενα από τα βασικά χαρακτηριστικά του είναι οι φαραωνικές αρμοδιότητες του διευθυντή του σχολείου που δεν περιορίζονται στον συντονισμό του συλλόγου διδασκόντων, αλλά επεκτείνονται στο μάνατζμεντ και ιδίως στον πανοπτισμό, την αξιολόγηση και τη χειραγώγηση του εκπαιδευτικού.

Οπως μπορεί να καταλάβει όποιος έχει μάτια να δει και την τιμιότητα να πιστέψει στα μάτια του, ο στόχος είναι η «κατασκευή» του «superhead» που δεν έχει μόνο την ευθύνη της λειτουργίας του σχολείου, αλλά και της οικονομικής διαχείρισης, της επιλογής προσωπικού και των μαθητών (ελεύθερη επιλογή σχολείου), της συνεργασίας με επιχειρήσεις που αναλαμβάνουν την καθαριότητα, την εστίαση, τη φύλαξη και βέβαια, της αξιολόγησης-πειθάρχησης του εκπαιδευτικού προσωπικού.

Ιδιαίτερα στον τομέα της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών η κυβέρνηση έχει εκδηλώσει σε διάφορες φάσεις τις προθέσεις της. Σε συνέντευξη που είχε παραχωρήσει παλιότερα στο Sport24 Radio 103,3 και στην εκπομπή «Drive and Travel», ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και αντιπρόεδρος της Ν.Δ. Κωστής Χατζηδάκης μεταξύ άλλων αναφέρθηκε και σε θέματα Παιδείας και συγκεκριμένα στην αξιολόγηση σχολικών μονάδων.

Με αστεράκια
Στη συνέντευξη αυτή ο κ. Χατζηδάκης δήλωσε: «Πιστεύουμε στην αξιολόγηση σε όλα τα επίπεδα… Θα υπάρχει ιστοσελίδα στο υπουργείο που θα είναι οργανωμένη και στην πρώτη φάση η αξιολόγηση θα γίνεται από τους ενδιαφερόμενους, δηλαδή τους γονείς. Με αυτόν τον τρόπο θα παίρνουμε αίσθηση των γονιών για το πώς τους φαίνεται το σχολείο των παιδιών τους. Είναι έντιμο και διαφανές. Δεν είναι δική μας πατέντα, γίνεται και στο εξωτερικό».

Πριν από κάμποσο καιρό, μεγάλη δημοσιότητα πήρε η προσπάθεια του ακροδεξιού κόμματος της Γερμανίας, ΑfD, να ξεκινήσει μια πλατφόρμα στην οποία να μπορούν γονείς και μαθητές, ακόμα και ανώνυμα, να αναφέρουν με καταστάσεις και πρόσωπα τα όσα γίνονται και λέγονται μέσα στα σχολεία. Ουσιαστικά επρόκειτο για ένα είδος «πλατφόρμας-καταδότη» και μάλιστα στο όνομα της δημοκρατίας, αφού με βάση τους σχεδιαστές δεν είναι τίποτε άλλο από μια πλατφόρμα δημοκρατίας με στόχο την εγγύηση της αντικειμενικότητας και της αμεροληψίας στα σχολεία.

Παράλληλα, περίπου την ίδια περίοδο είχε εμφανιστεί και είχε μπει σε λειτουργία (από άγνωστο προς το παρόν ιδιωτικό φορέα), η πρώτη ψηφιακή πλατφόρμα αξιολόγησης σχολικών μονάδων. Η βαθμολογία με αστεράκια παρέπεμπε σε αντίστοιχες βαθμολογίες κινηματογραφικών ταινιών, airbnb διαμερισμάτων και ξενοδοχείων.

Σύμφωνα με αναλυτικό άρθρο της Σοφίας Χατζοπούλου στο εκπαιδευτικό περιοδικό «Σελιδοδείκτης», το διαδίκτυο φαίνεται να δημιουργεί ένα ιδεατό περιβάλλον συμμετοχικότητας, διαφάνειας, λογοδοσίας κι αλήθειας προκαλώντας την ψευδαίσθηση μιας κοινωνίας πολιτών πολλές φορές με αμεσοδημοκρατικά χαρακτηριστικά.

Ωστόσο, είναι γνωστό ότι, καθώς βρίσκεται σε άρρηκτη σχέση με τον καπιταλισμό και τον πολιτικό εκφραστή του, τον νεοφιλελευθερισμό, διαχωρίζει τους πολίτες σε κάθε κοινωνία σε δύο κατηγορίες, στους παρακολουθούντες (που είναι αόρατοι, άγνωστοι και μη λογοδοτούντες) και στους παρακολουθούμενους, και πριμοδοτεί μια νέα μορφή ελέγχου και κυριαρχίας.

Η ακτινογραφία
Για να το καταλάβουμε καλύτερα θα συμβουλευτούμε έναν από τους πρώτους διδάξαντες στις πλατφόρμες αξιολόγησης σχολικών μονάδων, και μάλιστα με το κύρος που του δίνει η λειτουργία του ως αποκλειστικού και επίσημου φορέα αξιολόγησης στην Αγγλία, τον Ofsted (ακρωνύμιο για Office for Standards in Education, in Children’s Services and Skills).

Εργο του Ofsted είναι η συλλογή δεδομένων με τη μορφή μετρήσεων και πινάκων για τη σύνταξη τακτικών αναφορών επίδοσης και απόδοσης των σχολικών μονάδων, οι οποίες επισυνάπτονται στο διαδίκτυο, στην επίσημη ιστοσελίδα κάθε σχολείου προς ενημέρωση του κοινού.

Ετσι έχουμε μια λεπτομερή ακτινογραφία του σχολείου, η οποία, κατά τον φορέα αξιολόγησης, θα βοηθήσει στη βελτίωση της παρεχόμενης εκπαίδευσης για όλα τα παιδιά. Μέσα στις εκθέσεις του ΟΟΣΑ έχει πολλάκις διατυπωθεί η ανάγκη ελεύθερης επιλογής σχολείου από τον γονιό, θέση που έχει υιοθετηθεί στην Ελλάδα από τη Ν.Δ., με την τελευταία να το θέτει σε απόλυτη προτεραιότητα στις προγραμματικές της δηλώσεις.

Στη λογική αυτή ο γονιός πρέπει να έχει κάθε πληροφορία που χρειάζεται για αυτή την επιλογή του, πράγμα που θεωρητικά του το παρέχουν η αξιολόγηση και η παρουσίαση των αποτελεσμάτων της στο διαδίκτυο. Εδώ προκύπτει η πρώτη αντίφαση όμως. Πώς μπορεί κάποιος να αξιολογήσει και να συγκρίνει με εγκυρότητα έννοιες όπως την παιδαγωγική σχέση, την παιδαγωγική μέθοδο και τη διαμόρφωση της προσωπικότητας;

Παραμορφώσεις
Για να το κάνει αυτό πρέπει πρώτα να τις αντικειμενοποιήσει και να τις ποσοτικοποιήσει σε μεγέθη που να μπορούν να μετρηθούν, και ουσιαστικά να κρίνει εκ του αποτελέσματος, στην προκειμένη περίπτωση, από την απόδοση του μαθητή σε τυποποιημένα τεστ. Είναι όμως αυτό επαρκές κριτήριο των περίπλοκων σχέσεων, διαδικασιών και διεργασιών που αναπτύσσονται στο περιβάλλον ενός σχολείου;

Κάθε άλλο. Ισα ίσα που μπορεί να λειτουργήσει παραμορφωτικά στην κατανόηση των παιδαγωγικών προβλημάτων και δυσκολιών και να επιβαρύνει με επιπλέον πίεση ένα ήδη κουρασμένο και επιβαρυμένο κομμάτι του πληθυσμού, καθώς αυτό το ποσοτικό σχήμα δεν υπολογίζει καθόλου τους οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες μέσα στους οποίους λειτουργεί ένα σχολείο και οι οποίοι επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την παιδαγωγική σχέση και τα προβλήματα που προκύπτουν.

Είναι προφανές ότι τα συστήματα ελεύθερης πρόσβασης και οι αξιολογικές πλατφόρμες σχολείων έχουν οδηγήσει σε κοινωνικό διαχωρισμό και κατηγοριοποίηση σχολεία και μαθητές, με βάση κοινωνικοοικονομικά και πολιτισμικά κριτήρια.