Αντίφωνο Κωστής Παπαϊωάννου

Δεκατρία Πειραματικά σχολεία αρχίζουν να λειτουργούν φέτος και του χρόνου σε διάφορες περιοχές της χώρας. Γιατί έχουν ξεσηκωθεί όμως αντιδράσεις από κάτι που φαινομενικά αποτελεί αναβάθμιση της εκπαίδευσης; Είναι χαζοί εκπαιδευτικοί και γονείς ή κάτι άλλο συμβαίνει;

Μύθος 1: δημιουργούνται νέα σχολεία.

Όχι. Υπάρχοντα σχολεία χαρακτηρίζονται Πειραματικά. Όταν όμως ένα σχολείο γίνεται Πειραματικό, μειώνονται οι διαθέσιμες θέσεις για τους κατοίκους της περιοχής και καταργούνται οι θέσεις των δασκάλων. Το παλιό σχολείο της γειτονιάς «ξηλώνεται».

Τα παιδιά που φοιτούσαν εκεί μπαίνουν στην κληρωτίδα, ακόμα κι αν το σπίτι τους είναι απέναντι από την αυλή του σχολείου. Το αυτονόητο δικαίωμα να φοιτούν στο σχολείο της γειτονιάς τους γίνεται θέμα τύχης. Όσα ευνοηθούν από την κλήρωση μένουν. Τα υπόλοιπα φεύγουν. Τη θέση τους θα πάρουν παιδιά από άλλες περιοχές που ήταν τυχερά στην κλήρωση. Τα «άτυχα» θα αναζητήσουν θρανίο σε σχολείο όμορης περιοχής.

Η δημιουργία Πειραματικών προκαλεί καραμπόλα: παλιοί μαθητές πάνε σε άλλα σχολεία, τα άλλα σχολεία σωρεύουν περισσότερους μαθητές στα ήδη γεμάτα τμήματά τους.

Ποια είναι η απάντηση των αρμοδίων στις αντιδράσεις; Επιβεβαιώνουν την καραμπόλα ως πολιτική επιλογή: «θα έχουν την ευκαιρία οι γονείς να επιλέξουν σχολείο και τα παιδιά τους να λάβουν καλύτερων ευκαιριών, αφού δε μπορούν όλα τα σχολεία να έχουν την ίδια φροντίδα». Το είπε Διευθυντής Εκπαίδευσης. Τι ντροπιαστική δήλωση από στέλεχος της εκπαίδευσης!

Στον περίπτωση του Ταύρου, όπου θα λειτουργήσει Πειραματικό νηπιαγωγείο και Πειραματικό δημοτικό, δικαιολογία είναι πως «η περιοχή φθίνει πληθυσμιακά και έχει υψηλά ποσοστά ευπαθών ομάδων». Άρα φταίει η υπογεννητικότητα και οι ευπαθείς ομάδες που το νήπιο δε θα έχει πια νηπιαγωγείο στη γειτονιά γιατί έχασε στην κλήρωση! Το ίδιο ισχύει και για τα αδέλφια που δεν έχουν πια εγγυημένη φοίτηση στο ίδιο σχολείο. Λάστιχο οι οικογένειες.

Μύθος 2: τα Πειραματικά σημαίνουν συνολική αναβάθμιση της εκπαίδευσης.

Όχι, σημαίνουν κατηγοριοποίηση σχολείων, κατάταξη με κλήρωση, υποβάθμιση και υπερπληθυσμό άλλων σχολικών μονάδων. Η κυβερνητική επιλογή είναι τα σχολεία δύο ταχυτήτων. Τα Πειραματικά είναι το επικοινωνιακό αμπαλάζ με «ολίγη από αριστεία».

Στα μέσα της χρονιάς, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση και συζήτηση ανακοινώθηκαν οι αλλαγές. Ενώ οι ελλείψεις στα σχολεία παραμένουν, με κλειστά δεκάδες Τμήματα Ένταξης, με λίγες Παράλληλες Στηρίξεις, το Υπουργείο ανακοινώνει glamorous Πρότυπα και Πειραματικά. Αφήνει τα σχολεία να διαλύονται από την υποχρηματοδότηση, την υποστελέχωση, την αδιοριστία και σπρώχνει γονείς και παιδιά να κυνηγάνε το «καλό σχολείο», με εξετάσεις στα Ωνάσεια και Πρότυπα, με κλήρωση στα Πειραματικά.

Οι κήρυκες της κανονικότητας διαλύουν ό,τι κανονικό έχει απομείνει στην εκπαίδευση: δε θα έχουμε κανονικό αριθμό παιδιών ανά τάξη, δε θα έχουμε κανονική χρηματοδότηση, δε θα έχουμε κανονική κάλυψη των εκπαιδευτικών αναγκών με μόνιμο προσωπικό. Θα έχουμε νησίδες «καλών σχολείων» σε έναν ωκεανό υπολειτουργίας.

Μύθος 3: το σχολείο της γειτονιάς βελτιώνεται.

Όχι, η γειτονιά χάνει το σχολείο της, το σχολείο αποκόπτεται από τη γειτονιά, γίνεται «Shop and go». Όταν καταργούνται τα γεωγραφικά όρια, χάνεται ο δεσμός του σχολείου με τη γειτονιά.

Δεν καταλαβαίνουν οι επιτελικοί οδοστρωτήρες πως σχολείο δεν είναι απλώς ένα μέρος που πάνε τα παιδιά να μάθουν γράμματα. Είναι πόλος συνοχής, είναι βραχίονας συμπερίληψης αδύναμων ομάδων, ειδικά σε περιοχές με ζητήματα υποβάθμισης και φτώχειας. Για να λειτουργεί όμως έτσι η εκπαίδευση, προϋποθέτει σταθερό σχολείο και εκπαιδευτικούς που δεν περιφέρονται σαν πλασιέδες κάθε χρόνο σε διαφορετικά σχολεία. Ποια παιδιά πλήττονται περισσότερο από το ασταθές παιδαγωγικό πλαίσιο; Τα πιο αδύναμα φυσικά. Οι δυσκολίες πολλαπλασιάζονται για τα παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Μύθος 4: ο πειραματικός χαρακτήρας των σχολείων είναι δοκιμασμένος στο χρόνο.

Πότε ανακοινώθηκε το αντικείμενο του παιδαγωγικού πειραματισμού στα πειραματικά σχολεία; Με ποιες διαδικασίες επιστημονικές σχεδιάστηκε, σε ποια δεδομένα και τεκμηρίωση βασίστηκε; Και κυρίως, ποια είναι η διαδικασία διάχυσης της γνώσης, της εμπειρίας και των αποτελεσμάτων στο σύνολο των σχολείων της χώρας; Οι σύλλογοι των εκπαιδευτικών βεβαιώνουν πως δεν έχει δημοσιευθεί ποτέ, ούτε από το υπουργείο Παιδείας ούτε από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, μια ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη έκθεση, που να παρουσιάζει τα αποτελέσματα του θεσμού, τα οφέλη για τη δημόσια εκπαίδευση, την παιδαγωγική τεκμηρίωση των παρεμβάσεων που υλοποιούνται.

Εάν το Υπουργείο Παιδείας ήταν ειλικρινές θα εξέταζε τη σύνδεση Πειραματικών σχολείων με τα Πανεπιστημιακά ιδρύματα. Έτσι θα μπορούσαν να εφαρμοστούν καινοτόμα προγράμματα, προσδιορισμένα χρονικά, σε τυχαίο και αντιπροσωπευτικό δείγμα μαθητών. Αυτό σημαίνει Πειραματικό. Επίσης θα εξέταζε τη δημιουργία νέων σχολείων που δε θα προκαλούσαν μετακινήσεις από τα παλιά και υπερπληθυσμό στα όμορα σχολεία.

Μύθος 5: όσοι αντιδρούν στέκονται εναντίον της καινοτομίας και δεν έχουν αντιπρόταση.

Η εκπαιδευτική καινοτομία δεν επιβάλλεται διοικητικά, δεν ανακοινώνεται μονομερώς χωρίς την οικοδόμηση στοιχειώδους συναίνεσης της εκπαιδευτικής κοινότητας, δεν προχωράει χωρίς ενημέρωση και διάλογο με τις οικογένειες και τις τοπικές κοινωνίες. Δεν γεννιέται καινοτομία από την αποδόμηση σταθερών παιδαγωγικών ή εργασιακών σχέσεων. Η καινοτομία θέλει συμμετοχή.

Το Υπουργείο Παιδείας είναι μικρός Όργουελ: παίρνει έννοιες με θετικό πρόσημο και τις αδειάζει από κάθε περιεχόμενο για να τις κάνει εργαλεία πειθάρχησης. Κραδαίνει αξιολόγηση, αριστεία, καινοτομία, πειραματικό χαρακτήρα για να ευθυγραμμιστούν όλοι στην πολιτική διεύρυνσης των εκπαιδευτικών ανισοτήτων.

Η νέα εκπαιδευτική αρχιτεκτονική περιλαμβάνει την αναζήτηση εσωτερικών εχθρών και τη διάχυση του φόβου. Να γιατί η πολιτεία αφήνει ακάλυπτους τους εκπαιδευτικούς και απέναντι σε επιθέσεις και κακοποιητικές συμπεριφορές γονέων. Και μάλιστα, όποιος και όποια εκπαιδευτικός αντιδρά γίνεται στόχος επιθέσεων και διώξεων.

Σε όλες τις περιοχές όπου σχεδιάζεται η αντικατάσταση του σχολείου της γειτονιάς από Πειραματικά γονείς και δάσκαλοι αντιδρούν. Προφανώς δεν καταλαβαίνουν το συμφέρον τους. Πριν λίγους μήνες αντέδρασαν επίσης στις συγχωνεύσεις σχολικών μονάδων και αντιμετώπισαν, μαζί με τα παιδιά, τα χημικά της αστυνομίας. Είναι κι ο ψεκασμός μια εκπαιδευτική καινοτομία πειραματικού χαρακτήρα.