Χρήστος Κάτσικας

Στο πρόγραμμα διαφάνειας του Δημοσίου «Διαύγεια» δημοσιεύθηκε απόφαση ανάκλησης πρόσληψης αναπληρώτριας εκπαιδευτικού κλάδου ΠΕ86 Πληροφορικής, λόγω άσκησης εμπορίας.

Η απόφαση, που υπογράφεται από την προϊσταμένη της Γενικής Διεύθυνσης Εκπαιδευτικού Προσωπικού Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης κα. Προκοπιάδου, αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «από τα στοιχεία του διοικητικού φακέλου διαπιστώνεται, κατά την ανάληψη υπηρεσίας, η άσκηση εμπορίας εκ μέρους της ως άνω εκπαιδευτικού, η οποία απαγορεύεται ρητά από τις διατάξεις».

Η απόφαση δεν διευκρινίζει το είδος της εργασιακής δραστηριότητας που ασκούσε η αναπληρώτρια, δηλαδή αν διατηρεί εμπορική επιχείρηση, είναι ελεύθερη επαγγελματίας με εμπορική δραστηριότητα ή συμμετέχει σε εταιρεία με εμπορικό σκοπό.

Σε κάθε περίπτωση η άσκηση ιδιωτικού έργου από τους εκπαιδευτικούς απαγορεύεται ρητά και επιτρέπεται μόνο μετά από άδεια που χορηγεί η αρμόδια Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας ή Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η πρόσληψη της εν λόγω εκπαιδευτικού είχε ανακοινωθεί τη Δευτέρα, 5 Ιανουαρίου 2026 όταν το υπουργείο Παιδείας είχε ανακοινώσει 658 προσλήψεις αναπληρωτών στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. 

Πότε επιτρέπεται η άσκηση ιδιωτικού έργου από εκπαιδευτικούς

Το νομοθετικό πλαίσιο για την άδεια άσκησης ιδιωτικού έργου αναφέρει τα εξής:

Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 31 του ν. 3528/2007

1. Μετά από άδεια ο υπάλληλος μπορεί να ασκεί ιδιωτικό έργο ή εργασία με αμοιβή, εφόσον συμβιβάζεται με τα καθήκοντα της θέσης του και δεν παρεμποδίζει την ομαλή εκτέλεση της υπηρεσίας του.

2. Η άδεια χορηγείται για συγκεκριμένο έργο ή εργασία μετά από σύμφωνη αιτιολογημένη γνώμη του υπηρεσιακού συμβουλίου και μπορεί να ανακαλείται με τον ίδιο τρόπο. Η άδεια στους υπαλλήλους του Δημοσίου χορηγείται από τον οικείο υπουργό και στους υπαλλήλους των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου από το ανώτατο μονομελές όργανο διοίκησης και αν δεν υπάρχει τέτοιο όργανο, από τον πρόεδρο του συλλογικού οργάνου διοίκησης.

3. Δεν επιτρέπεται στον υπάλληλο η κατ` επάγγελμα άσκηση εμπορίας.

4. Ειδικές απαγορευτικές διατάξεις διατηρούνται σε ισχύ.

5. Ο υπάλληλος επιτρέπεται να αποκτά αυτοκίνητο δημοσίας χρήσεως ή να εκμεταλλεύεται αυτό με εκμίσθωση, εφόσον απέκτησε τούτο είτε με γονική παροχή είτε λόγω κληρονομικής διαδοχής είτε λόγω δωρεάς εν ζωή από συγγενή εξ αίματος ή εξ αγχιστείας έως β βαθμού ή από σύζυγο. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων μπορούν να ρυθμίζονται ειδικότερα θέματα τεχνικής φύσης που αφορούν τη χορήγηση αδειών κυκλοφορίας και την εκμετάλλευση δημοσίας χρήσης αυτοκινήτου στις περιπτώσεις αυτού του άρθρου.

Επιπλέον :

1. Η άσκηση ιδιωτικού έργου ή εργασίας νοείται ως εξαίρεση και όχι ως κανόνας.

2. Η άσκηση ιδιωτικού έργου με αμοιβή, συντρέχει στην περίπτωση κατά την οποία προκύπτει σταθερή και συστηματική απασχόληση του εκπαιδευτικού με οικονομική δραστηριότητα από την οποία επιδιώκεται η προσπόριση οικονομικών ωφελημάτων.

   Τέτοια απασχόληση συντρέχει και στην περίπτωση κατά την οποία το ιδιωτικό έργο ή εργασία ασκείται όχι μεν ευθέως από τον ίδιο τον εκπαιδευτικό, αλλά εμμέσως από αυτόν μέσω οικονομικού προσώπου του οποίου έχει τον έλεγχο.

3. Το έργο ή η εργασία θα πρέπει να είναι συμβατό με την ειδικότητα του εκπαιδευτικού και να μην προκαλεί σύγκρουση του ιδιωτικού του συμφέροντος με το συμφέρον της υπηρεσίας και γενικότερα να μην μειώνει το κύρος της υπηρεσίας του.

4. Να μην παρεμποδίζει την ομαλή εκτέλεση της υπηρεσίας, δηλ. των καθηκόντων του εκπαιδευτικού. Έτσι η παρεμπόδιση π.χ. αφορά τον ημερήσιο χρόνο άσκησης του ιδιωτικού έργου, την κόπωση του εκπαιδευτικού κ.λ.π.

5. Η άδεια θα χορηγείται μόνο για συγκεκριμένο ιδιωτικό έργο ή εργασία, δηλαδή μόνο γι’ αυτό που ρητά προσδιορίζει ο εκπαιδευτικός στην αίτησή του και φυσικά όχι αόριστα.

6. Τέλος απαγορεύεται η κατ’ επάγγελμα άσκηση εμπορίας, δηλαδή δεν απαγορεύεται η απλή διενέργεια ορισμένων εμπορικών πράξεων, αλλά η κτήση της εμπορικής  ιδιότητας, που συνιστά πραγματικό γεγονός, κατά το ουσιαστικό κριτήριο, που  καθιερώνει το άρθρο 1 του εμπορικού Νόμου, το οποίο χρήζει ανάλογης απόδειξης. Συγκεκριμένα, η άσκηση εμπορίας είναι πραγματικό, κατά βάση, γεγονός που  προϋποθέτει κατά περίπτωση, την έρευνα των επαγγελματικών συνθηκών.

Νομοθεσία

• Ν. 3528/2007

• Εγκύκλιος : ΔΙΔΑΔ/Φ.69/212/οικ. 13260/12-08-2002 (ΑΔΑ : 694Δ46ΜΤΛ6-ΨΒΒ)

Διαδικασία

Για τη χορήγηση άδειας άσκησης ιδιωτικού έργου με αμοιβή, κατά τις διατάξεις του Ν.3528/2007 (Δημοσιοϋπαλληλικός Κώδικας) απαιτείται:

1. Αίτηση του υπαλλήλου, η οποία υποβάλλεται στη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης όπου υπάγεται το σχολείο της οργανικής θέσης.

2. Βεβαίωση του φορέα όπου πρόκειται να απασχοληθεί ο υπάλληλος, στην οποία θα αναγράφονται:

   α. το αντικείμενο της απασχόλησης,

   β. ποιες ημέρες και ώρες θα απασχολείται στο έργο ο υπάλληλος ανά εβδομάδα και

   γ. το ύψος της αμοιβής.

3. Βεβαίωση του/της Διευθυντή/ντριας ή του/της Προϊσταμένου/νης του σχολείου, όπου υπηρετεί, στην οποία θα βεβαιώνεται ότι το έργο, που θα παρέχει ο υπάλληλος, για το συγκεκριμένο έργο δεν παρακωλύει την εύρυθμη λειτουργία του σχολείου καθώς και το διδακτικό του έργο.

Επισημαίνεται ότι για την άδεια απαιτούνται και τα τρία παραπάνω έγγραφα και δεν αρκεί μόνο η αίτηση του υπαλλήλου. Αιτήσεις με ελλιπή δικαιολογητικά δε θα γίνονται δεκτές.

Για τους/τις Διευθυντές/ντριες και τους/τις Προϊσταμένους/μένες βεβαίωση μη παρακώλυσης χορηγεί ο Διευθυντής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Όταν το δικαίωμα στην εργασία γίνεται πολυτέλεια: οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί ανάμεσα στους χαμηλούς μισθούς και τους αυστηρούς περιορισμούς

Η είδηση της λύσης σύμβασης ενός αναπληρωτή εκπαιδευτικού επειδή νοίκιαζε λίγα δωμάτια που είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του, μέσω μιας πλατφόρμας βραχυχρόνιας μίσθωσης, άνοιξε ξανά μια συζήτηση που εδώ και χρόνια παραμένει στο περιθώριο. Μια συζήτηση που αφορά όχι μόνο τη νομιμότητα ή τη διοικητική τυπικότητα μιας τέτοιας απόφασης, αλλά κυρίως την καθημερινότητα χιλιάδων αναπληρωτών εκπαιδευτικών.

Γιατί πίσω από τέτοιες περιπτώσεις κρύβεται μια πραγματικότητα που όσοι βρίσκονται έξω από τον χώρο της εκπαίδευσης συχνά αγνοούν: η ζωή του αναπληρωτή εκπαιδευτικού είναι γεμάτη μετακινήσεις, αβεβαιότητα και οικονομικές δυσκολίες.

Μισθός που συχνά δεν αρκεί

Ο μισθός ενός αναπληρωτή εκπαιδευτικού παραμένει χαμηλός, ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς τις υποχρεώσεις που καλείται να καλύψει. Όταν ένας εκπαιδευτικός διορίζεται ως αναπληρωτής, συχνά καλείται να μετακινηθεί σε άλλη πόλη ή ακόμη και σε νησί, μακριά από τον τόπο μόνιμης κατοικίας του.

Αυτό σημαίνει ενοίκιο, λογαριασμούς, μετακινήσεις, έξοδα διαβίωσης σε μια δεύτερη πόλη. Για πολλούς εκπαιδευτικούς, ο μισθός τους καταλήγει να μοιράζεται ανάμεσα σε δύο σπίτια: εκεί όπου ζουν προσωρινά και εκεί όπου βρίσκεται η οικογένειά τους.

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που περιγράφουν ότι στο τέλος του μήνα συνήθως δεν απομένουν καθόλου χρήματα παρά το γεγονός ότι εργάζονται σε ένα επάγγελμα με υψηλές απαιτήσεις και ευθύνη.

Η πραγματικότητα της μετακίνησης

Η πρόσληψη ως αναπληρωτής σπάνια σημαίνει σταθερότητα. Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να εργαστεί μια χρονιά σε ένα νησί του Αιγαίου, την επόμενη σε μια ορεινή περιοχή της ηπειρωτικής Ελλάδας και την επόμενη σε μια άλλη πόλη.

Αυτή η συνεχής μετακίνηση δημιουργεί ένα μόνιμο καθεστώς προσωρινότητας. Σπίτια που αλλάζουν κάθε χρόνο, μετακομίσεις, προσαρμογή σε νέα σχολεία και νέες κοινότητες.

Παρά τις δυσκολίες, πολλοί αναπληρωτές αντιμετωπίζουν αυτή τη διαδρομή με αξιοθαύμαστη αντοχή. Γιατί πίσω από την επιλογή τους υπάρχει η επιθυμία να βρίσκονται μέσα στην τάξη, να διδάσκουν, να συμμετέχουν στη ζωή του σχολείου.

Όταν δεν επιτρέπεται καμία συμπληρωματική δραστηριότητα

Σε αυτό το ήδη δύσκολο πλαίσιο έρχεται να προστεθεί ένας ακόμη περιορισμός: η ουσιαστική απαγόρευση άσκησης οποιασδήποτε άλλης επαγγελματικής δραστηριότητας.

Οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί που εργάζονται και πληρώνονται από το δημόσιο σχολείο (από 3-4 έως 8-10 μήνες ετησίως) δεσμεύονται από ένα αυστηρό πλαίσιο που περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα να αποκτήσουν συμπληρωματικό εισόδημα. Ακόμη και δραστηριότητες που δεν επηρεάζουν τη διδακτική τους εργασία μπορεί να θεωρηθούν ασύμβατες με το καθεστώς της απασχόλησης τους.

Η περίπτωση του αναπληρωτή που έχασε τη δουλειά του επειδή εκμίσθωνε λίγα δωμάτια που είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του αναδεικνύει ακριβώς αυτή την αντίφαση. Δεν επρόκειτο για μια πλήρη επαγγελματική δραστηριότητα, αλλά για μια προσπάθεια αξιοποίησης μιας μικρής οικογενειακής περιουσίας ώστε να συμπληρωθεί το εισόδημα.

Κι όμως, η επιλογή αυτή κρίθηκε ασυμβίβαστη με την ιδιότητα του εκπαιδευτικού.

Μια λεπτή ισορροπία

Φυσικά, η δημόσια διοίκηση οφείλει να διασφαλίζει ότι οι δημόσιοι λειτουργοί ασκούν τα καθήκοντά τους με διαφάνεια και χωρίς σύγκρουση συμφερόντων. Ωστόσο, στην περίπτωση των αναπληρωτών εκπαιδευτικών, η πραγματικότητα της καθημερινής ζωής δημιουργεί ένα εύλογο ερώτημα: μπορεί κάποιος να ανταποκριθεί σε όλα τα έξοδα μιας μετακίνησης και μιας δεύτερης κατοικίας μόνο με τον μισθό που λαμβάνει;

Για πολλούς αναπληρωτές, η απάντηση είναι δύσκολη. Η οικονομική πίεση είναι πραγματική και συχνά έντονη.

Οι άνθρωποι πίσω από τον θεσμό

Οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί δεν είναι απλώς ένας διοικητικός αριθμός στις λίστες προσλήψεων. Είναι άνθρωποι που έχουν σπουδάσει, έχουν επενδύσει χρόνια σε σπουδές και επιμόρφωση και περιμένουν κάθε χρόνο την πρόσκληση για να βρεθούν σε μια σχολική τάξη.

Κάθε Σεπτέμβριο χιλιάδες από αυτούς ετοιμάζουν βαλίτσες για έναν νέο τόπο εργασίας. Αφήνουν πίσω οικογένειες, φίλους και μια σταθερή καθημερινότητα για να στηρίξουν τη λειτουργία του δημόσιου σχολείου.

Η κοινωνία συχνά βλέπει το αποτέλεσμα – τον εκπαιδευτικό μέσα στην τάξη. Πίσω όμως από αυτή την εικόνα υπάρχει μια λιγότερο ορατή πραγματικότητα: άνθρωποι που προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην επαγγελματική τους αποστολή και στις οικονομικές δυσκολίες της καθημερινότητας.

Ένα ζήτημα που χρειάζεται συζήτηση

Η υπόθεση της απόλυσης του αναπληρωτή εκπαιδευτικού έφερε στην επιφάνεια ένα ευρύτερο ζήτημα: το πώς μπορεί να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που να διασφαλίζει τη διαφάνεια, χωρίς όμως να αγνοεί τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων που στηρίζουν το δημόσιο σχολείο.

Γιατί η εκπαίδευση δεν είναι μόνο θεσμοί και κανονισμοί. Είναι κυρίως άνθρωποι. Και οι άνθρωποι που κρατούν ζωντανή την τάξη χρειάζονται όχι μόνο αναγνώριση για το έργο τους, αλλά και συνθήκες που να τους επιτρέπουν να ζουν με αξιοπρέπεια.