Κώστας Θεριανός

«Η ιστορία της εκπαίδευσης είναι γεμάτη από εξεγέρσεις μαθητών εναντίον της αυταρχικής πειθαρχίας, των σωματικών τιμωριών, των κακών συνθηκών φοίτησης και των αποφάσεων της σχολικής διοίκησης»

Οι μαθητικές καταλήψεις, οι αποχές και οι διαμαρτυρίες δεν είναι φαινόμενα της εποχής μας. Η ιστορία της εκπαίδευσης είναι γεμάτη από εξεγέρσεις μαθητών εναντίον της αυταρχικής πειθαρχίας, των σωματικών τιμωριών, των κακών συνθηκών φοίτησης και των αποφάσεων της σχολικής διοίκησης. 

Ο ιστορικός David Turner, στο βιβλίο του The Old Boys: The Decline and Rise of the Public School (2015), καταγράφει μια μακρά παράδοση μαθητικών εξεγέρσεων. Το 1710 οι μαθητές του Winchester εξεγέρθηκαν για τις μερίδες μπίρας που δικαιούνταν. Ακολούθησαν κινητοποιήσεις στο Eton, στο Harrow και στο Rugby. Το 1797, μάλιστα, η εξέγερση στο Rugby πήρε τέτοιες διαστάσεις ώστε χρειάστηκε η επέμβαση στρατιωτών για την καταστολή της.

Η μεγάλη εξέγερση του Marlborough το 1851

Μία από τις εντυπωσιακότερες περιπτώσεις περιγράφει ο Jonathan Gathorne-Hardy στο βιβλίο του The Public School Phenomenon, 597–1977 (1977). Πρόκειται για τη μεγάλη εξέγερση του Marlborough College το 1851.

Το σχολείο είχε φτάσει τους 500 μαθητές, οι οποίοι ζούσαν σε συνθήκες συνωστισμού, πείνας και εξαιρετικά σκληρής πειθαρχίας. Οι καθηγητές χρησιμοποιούσαν συστηματικά το ξύλο, ενώ οι συλλογικές τιμωρίες ήταν συνηθισμένες. Στις 5 Νοεμβρίου 1851 οι μαθητές, έχοντας συγκροτήσει μυστικές επιτροπές και συγκεντρώσει πυροτεχνήματα και πυρίτιδα, ξεκίνησαν μια οργανωμένη εξέγερση που κράτησε περίπου μία εβδομάδα.

Η αποβολή πέντε μαθητών προκάλεσε νέα έκρηξη διαμαρτυρίας. Τελικά, ο διευθυντής αναγκάστηκε να αποδεχθεί τα αιτήματά τους και να επαναφέρει προνόμια που είχαν καταργηθεί. Λίγους μήνες αργότερα παραιτήθηκε.

Η πρώτη μεγάλη μαθητική κινητοποίηση στην Ελλάδα: Αίγινα, 1831

Η Ελλάδα έχει επίσης τη δική της πρώιμη ιστορία μαθητικών κινητοποιήσεων. Τον Ιανουάριο του 1831, στο Κεντρικό Σχολείο της Αίγινας, που είχε ιδρυθεί επί Καποδίστρια, οι σπουδαστές πραγματοποίησαν πολυήμερη αποχή από τα μαθήματα.

Αφορμή στάθηκε ένα επεισόδιο στις 7 Ιανουαρίου, αλλά πίσω από την κινητοποίηση βρίσκονταν η δυσαρέσκεια για τη συμπεριφορά εκπαιδευτικών, οι ελλείψεις και τα προβλήματα διδασκαλίας. Βασικό αίτημα ήταν η απομάκρυνση δύο καθηγητών. Οι μαθητές πραγματοποίησαν συνελεύσεις, ενώ ο Καποδίστριας ενημερωνόταν για τις εξελίξεις και ζητούσε τον εντοπισμό των πρωταιτίων.

Το γεγονός έχει μελετήσει διεξοδικά ο ιστορικός Γιάννης Κόκκωνας στο βιβλίο του Οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου (1830–1834) (1997). Πρόκειται για μία από τις πρώτες τεκμηριωμένες συλλογικές μαθητικές κινητοποιήσεις του νεοελληνικού κράτους. Το βιβλίο μπορείτε να το διαβάσετε εδώ

https://www.openbook.gr/oi-mathites-tou-kentrikou-sxoleiou-1830-1834/

Η μαθητική διαμαρτυρία έχει ιστορία

Οι εξεγέρσεις αυτές δεν είχαν όλες τον ίδιο χαρακτήρα. Άλλοτε οι μαθητές αντιδρούσαν στη βία και στις κακές συνθήκες εκπαίδευσης και άλλοτε υπερασπίζονταν παραδοσιακά προνόμια. Δεν αποτελούσαν επομένως όλες εκδηλώσεις ενός σύγχρονου δημοκρατικού μαθητικού κινήματος.

Αποκαλύπτουν, ωστόσο, κάτι σημαντικό: η σχολική πειθαρχία δεν υπήρξε ποτέ μια σχέση εξουσίας χωρίς αντιστάσεις. Οι μαθητές, ακόμη και σε εποχές που το σχολείο απαιτούσε απόλυτη υπακοή, ανέπτυσσαν μορφές συλλογικής δράσης και διεκδικούσαν αλλαγές.

Η ιστορία των μαθητικών κινητοποιήσεων είναι, τελικά, ένα κομμάτι της ιστορίας της ίδιας της εκπαίδευσης.