Χρήστος Κάτσικας

Υπάρχουν στιγμές που μια ανακοίνωση δεν είναι απλώς μια απάντηση. Είναι μια γραμμή που τραβιέται. Μια υπενθύμιση ότι το σχολείο δεν είναι διοικητικό γραφείο, αλλά ζωντανή κοινότητα. Η πρόσφατη τοποθέτηση της Ένωσης Γονέων και Κηδεμόνων Νέας Σμύρνης απέναντι στη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δ΄ Αθήνας ανέδειξε με σαφήνεια κάτι που συχνά αποσιωπάται: οι γονείς δεν είναι ούτε αφελείς ούτε χειραγωγούμενοι.

Και, κυρίως, δεν είναι θεατές.

Όταν η διοίκηση επιλέγει να απαξιώσει

Η ένταση προκλήθηκε από την επίσημη απάντηση της Διεύθυνσης, η οποία –όπως καταγγέλλεται– επιχείρησε να παρουσιάσει τις ανακοινώσεις αλληλεγγύης προς εκπαιδευτικούς ως αποτέλεσμα «άγνοιας» ή «μονόπλευρης ενημέρωσης». Μια διατύπωση που δεν είναι απλώς ατυχής. Είναι βαθιά προβληματική.

Γιατί υπονοεί ότι όσοι συμμετέχουν, εκφράζονται και παίρνουν θέση δεν έχουν κρίση. Ότι λειτουργούν υπό καθοδήγηση. Ότι η συλλογική έκφραση είναι κάτι ύποπτο.

Αυτή η λογική δεν προσβάλλει μόνο τους γονείς. Προσβάλλει την ίδια την έννοια της σχολικής κοινότητας.

Ένα μοτίβο διοικητικής συμπεριφοράς

Η συγκεκριμένη στάση δεν εμφανίζεται σε κενό. Σύμφωνα με επανειλημμένες καταγγελίες εκπαιδευτικών συλλόγων και σωματείων, η διοίκηση της Δ΄ Διεύθυνσης Π.Ε. Αθήνας, υπό τον Διευθυντή Ιωάννη Κουμέντο, έχει κατά καιρούς υιοθετήσει πρακτικές που δημιουργούν ένα κλίμα έντασης και πίεσης.

Αναφορές κάνουν λόγο για:

• συχνή προσφυγή σε πειθαρχικές διαδικασίες,

• αυστηρή και τιμωρητική διοικητική λογική,

• περιορισμένη διάθεση διαλόγου με εκπαιδευτικούς και συλλογικά όργανα,

• αντιμετώπιση της συνδικαλιστικής δράσης με καχυποψία ή και εχθρότητα.

Χωρίς να αγνοείται η ανάγκη διοικητικής ευθύνης και ελέγχου, το ερώτημα που τίθεται είναι σαφές: πότε ο έλεγχος παύει να είναι θεσμικός και γίνεται εργαλείο πίεσης;

Η αλληλεγγύη ως «ενόχληση»

Η υπόθεση της ΕΔΕ σε βάρος εκλεγμένων συνδικαλιστικών εκπροσώπων αποτέλεσε σημείο καμπής. Η αλληλεγγύη που εκφράστηκε από γονείς και εκπαιδευτικούς δεν ήταν μια «παρέμβαση», όπως επιχειρήθηκε να παρουσιαστεί. Ήταν μια φυσική αντίδραση μιας κοινότητας που παρακολουθεί, κατανοεί και κρίνει.

Η προσπάθεια ενοχοποίησης αυτής της στάσης δημιουργεί εύλογες ανησυχίες. Γιατί αν η αλληλεγγύη θεωρείται πρόβλημα, τότε τι θεωρείται αποδεκτό; Η σιωπή;

Πειθαρχία ή μήνυμα συμμόρφωσης;

Οι πειθαρχικές διαδικασίες είναι αναγκαίες σε κάθε οργανισμό. Όμως η χρήση τους δεν μπορεί να αποσυνδέεται από το πλαίσιο μέσα στο οποίο εφαρμόζονται.

Όταν εκπαιδευτικοί και γονείς διατυπώνουν την ανησυχία ότι τέτοιες διαδικασίες λειτουργούν αποτρεπτικά προς την έκφραση, τότε το ζήτημα δεν είναι νομικό. Είναι βαθιά πολιτικό και παιδαγωγικό.

Η εκπαίδευση δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους φόβου.

Το σχολείο δεν είναι διοικητική πυραμίδα

Η ανακοίνωση της Ένωσης Γονέων επαναφέρει μια βασική αλήθεια: το σχολείο δεν είναι ιεραρχική πυραμίδα εξουσίας. Είναι κοινότητα.

Σε μια κοινότητα, η κριτική δεν απαγορεύεται. Ενθαρρύνεται. Η διαφωνία δεν τιμωρείται. Ακούγεται.

Όταν η διοίκηση αντιμετωπίζει την πολυφωνία ως απειλή, τότε το πρόβλημα δεν είναι η πολυφωνία. Είναι η αδυναμία διαχείρισής της.

Το πραγματικό κύρος του σχολείου

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η επισήμανση των γονέων για το τι πραγματικά προστατεύει το κύρος του δημόσιου σχολείου.

Όχι οι ΕΔΕ. Όχι τα εξώδικα. Όχι οι αυστηρές ανακοινώσεις.

Αλλά ο διάλογος. Η συνεργασία. Η επαρκής στελέχωση. Οι σύγχρονες υποδομές. Η καθημερινή εμπιστοσύνη μεταξύ όλων των πλευρών.

Όταν αυτά απουσιάζουν, καμία διοικητική επίκληση «εύρυθμης λειτουργίας» δεν μπορεί να καλύψει το κενό.

Μια κρίσιμη καμπή

Η υπόθεση της Δ΄ Διεύθυνσης Π.Ε. Αθήνας δεν είναι ένα τοπικό επεισόδιο. Είναι ενδεικτική μιας ευρύτερης τάσης: της μετατόπισης από τη συνεργασία προς τον έλεγχο, από τη συμμετοχή προς τη συμμόρφωση.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το κρίσιμο διακύβευμα.

Θέλουμε ένα σχολείο όπου οι άνθρωποι φοβούνται να μιλήσουν; Ή ένα σχολείο όπου οι άνθρωποι νιώθουν ότι η φωνή τους έχει αξία;

Μια υπενθύμιση που δεν πρέπει να αγνοηθεί

Οι γονείς της Νέας Σμύρνης έστειλαν ένα σαφές μήνυμα: δεν θα σιωπήσουν. Δεν θα δεχτούν να παρουσιάζονται ως «παραπλανημένοι». Δεν θα αποσυρθούν από τη δημόσια συζήτηση για το σχολείο των παιδιών τους.

Και αυτό δεν είναι πρόβλημα. Είναι ελπίδα.

Γιατί ένα σχολείο με ενεργούς γονείς και εκπαιδευτικούς είναι ένα σχολείο ζωντανό.

Η διοίκηση οφείλει να το κατανοήσει. Και να το σεβαστεί.

Γιατί το σχολείο δεν είναι υπόθεση εγγράφων και πρωτοκόλλων. Είναι υπόθεση ανθρώπων. Και οι άνθρωποι δεν διοικούνται μόνο. Συμμετέχουν.