Καταγγελία της ΟΙΕΛΕ για αιφνίδια και «περίεργη» αύξηση αιτήσεων για κατ’ οίκον διδασκαλία μαθητών ιδιωτικών σχολείων. Το φαινόμενο φαίνεται να λαμβάνει τα τελευταία χρόνια ανησυχητικές διαστάσεις, κάτι που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη νομιμότητα και τη διαφάνεια της διαδικασίας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η Ομοσπονδία, οι αιτήσεις έχουν εκτοξευθεί μετά την περίοδο της πανδημίας, ξεπερνώντας πλέον κατά πολύ τα επίπεδα προηγούμενων ετών.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το προφίλ των οικογενειών που προχωρούν σε τέτοιες αιτήσεις, καθώς -όπως επισημαίνεται- σε πολλές περιπτώσεις πρόκειται για γόνους εύπορων ή γνωστών οικογενειών, αλλά και για συγκεκριμένα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια που φέρονται να συγκεντρώνουν τον κύριο όγκο των σχετικών διαδικασιών, εντείνοντας τις υπόνοιες για συστηματική αξιοποίηση «παραθύρων» του συστήματος.

Παραθέτουμε την ανακοίνωση της ΟΙΕΛΕ:

Περίεργη έκρηξη αιτήσεων μαθητών ιδιωτικών σχολείων για κατ’ οίκον διδασκαλία (homeschooling) – Πρωταγωνιστούν γόνοι γνωστών οικογενειών και συγκεκριμένα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια.

Πληροφορίες που έφθασαν στην ΟΙΕΛΕ κάνουν λόγο για περίεργη έκρηξη εγγραφών αιτήσεων μαθητών ιδιωτικών σχολείων για κατ’ οίκον διδασκαλία (homeschooling) τα τελευταία χρόνια, ιδίως μετά την περίοδο του COVID. Οι αιτήσεις ετησίως αγγίζουν πλέον το τριψήφιο νούμερο, όντας υπερδιπλάσιες από το 2021, και γεννώνται σοβαρότατα ερωτήματα για την εγκυρότητα και τη διαφάνεια της διαδικασίας. Να σημειωθεί πως η κατ΄ οίκον διδασκαλία επιτρέπεται στην Ελλάδα μόνο σε περίπτωση πολύ σοβαρών παθήσεων και αναπηριών που δεν επιτρέπουν τη μετακίνηση των παιδιών στο σχολείο.

Η ΟΙΕΛΕ είχε πρώτη αναφερθεί στο φαινόμενο το 2017, όταν από ντοκιμαντέρ με θέμα τη ζωή μιας εύπορης οικογένειας των Αθηνών που ανήκει σε παραθρησκευτική οργάνωση πληροφορηθήκαμε κατάπληκτοι πως είχε συναφθεί παρανόμως συμφωνία με ιδιωτικό σχολείο, ώστε τα 4 παιδιά της οικογένειας να πάρουν κανονικά απολυτήριους τίτλους, αν και δεν φοιτούσαν! Το θέμα επανέφερε η Ομοσπονδία μας το 2024 με την υπόθεση οικογένειας «παλαιοχριστιανών» στην Κορινθία που αρνούνταν να στείλουν τα παιδιά τους στο σχολείο. Ο Πρόεδρος της ΟΙΕΛΕ αποκάλυψε στα ΜΜΕ ότι, σύμφωνα με καταγγελίες που έφθασαν σε εμάς, τουλάχιστον 200-300 παιδιά οικογενειών που ανήκουν σε παραθρησκευτικές ομάδες, κυρίως στα Βόρεια Προάστια και στην περιοχή της Γλυφάδας, κάνουν παρανόμως και με την ανοχή της πολιτείας κατ’ οίκον διδασκαλία.

Το προφίλ των αιτήσεων

Από τα στοιχεία που έχουν φθάσει στα χέρια μας, είναι συγκεκριμένο το προφίλ των οικογενειών των παιδιών που κάνουν αίτηση για homeschooling. Μόλις το 10-15% περίπου των αιτήσεων αφορούν σε σοβαρές παθήσεις και αναπηρίες. Οι υπόλοιπες αιτήσεις έχουν κυρίως ως αιτιολογία την «μικτή αγχώδη διαταραχή» με διάφορες αιτιολογίες που προκαλούν υπόνοιες αδιαφάνειας στο χειρισμό των αιτήσεων, όπως «δυσθυμία», «άρνηση έγερσης το πρωί» (!!) κ.λπ. Όπως είχαμε σημειώσει και σε παλαιότερες ανακοινώσεις μας για το ζήτημα το 2017 και το 2024, πολλές από τις αιτήσεις κατατίθενται από οικογένειες που είναι μέλη ακροδεξιών – παραθρησκευτικών οργανώσεων, οι οποίες δεν θέλουν να ενταχθούν τα παιδιά τους σε ένα «άθεο» περιβάλλον. Πλέον, όμως, έχουμε πληροφόρηση και για παιδιά διάσημων/ισχυρών που εκμεταλλεύονται τα κενά εποπτείας και κρατούν, για λόγους ιδεολογικούς/ταξικούς ή και καθαρά «εκπαιδευτικούς» (τα παιδιά ετοιμάζονται για πανελλαδικές εξετάσεις) τα παιδιά τους στο σπίτι.

Τα ιδιωτικά σχολεία που συνεργάζονται με γονείς για την έκδοση τέτοιων αιτήσεων είναι πολύ συγκεκριμένα (η πλειονότητα των αιτήσεων εντοπίζεται σε 3-4 σχολεία).

Η «τρύπια» διαδικασία έγκρισης

Με βάση τις καταγγελίες που έφθασαν στην Ομοσπονδία, οι αιτήσεις βασίζονται σε γνωματεύσεις που υπογράφονται από συγκεκριμένους γιατρούς σε δύο δημόσια νοσοκομεία. Το Υπουργείο Παιδείας έχει συγκροτήσει μια τριμελή επιτροπή στη Διεύθυνση Σπουδών που δεν ελέγχει επί της ουσίας τις αιτήσεις, αλλά απλώς τσεκάρει τα έγγραφα. Από τη στιγμή που οι αιτήσεις έχουν βασιστεί σε γνωματεύσεις από δημόσια νοσοκομεία, η έγκριση είναι περίπου δεδομένη. Θα είχε, βέβαια, ενδιαφέρον να δούμε πόσες αιτήσεις εγκρίνονται και πόσες απορρίπτονται και εάν υπάρχει απόκλιση στο ποσοστό εγκρίσεων σε μαθητές δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων. Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον θα είχε να διαπιστώσουμε, αν τα παιδιά μετά την αποφοίτησή τους «θεραπεύονται» αυτομάτως και διάγουν βίο «απαλλαγμένο» από αγχώδεις διαταραχές…

Οι επιπτώσεις και οι προτάσεις της ΟΙΕΛΕ

Είναι σαφές ότι τα παιδιά των τελευταίων τάξεων του Λυκείου που έχουν τη δυνατότητα να παραμένουν σπίτι, κερδίζουν χρόνο μελέτης σε σχέση με τα παιδιά που φοιτούν κανονικά στο σχολείο και αποκτούν ένα άδικο προβάδισμα. Επομένως, η πρακτική του homeschooling ναρκοθετεί την διαφάνεια και την ισονομία. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της αμφιλεγόμενης αυτής πρακτικής έχει σοβαρότατες παιδαγωγικές, κοινωνικές και ψυχοσυναισθηματικές συνέπειες για τα παιδιά.
Μελέτη του Κλαδικού Ινστιτούτου της ΟΙΕΛΕ με βάση τη διεθνή βιβλιογραφία και αρθρογραφία αποδεικνύει ότι το homeschooling είναι μια επικίνδυνη παιδαγωγικά και κοινωνικά πρακτική με νεοφιλελεύθερες/ακροδεξιές ρίζες. Μελετώντας εκπαιδευτικά συστήματα σε Ευρώπη και Αμερική, ομαδοποιούμε τους σοβαρούς κινδύνους που η παρεκτροπή αυτή κρύβει για την εκπαίδευση και τα παιδιά:

Η διασύνδεση του homeschooling με περιθωριακές και επικίνδυνες κοινωνικές ομάδες. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι συχνά πίσω από την κατ’ οίκον διδασκαλία κρύβονται ακραίες ομάδες. Πχ, στις ΗΠΑ οι οικογένειες που υποχρεώνουν τα παιδιά τους στο homeschooling είναι μέλη είτε φονταμενταλιστικών χριστιανικών ομάδων, είτε μέλη του lobby των οπαδών της οπλοκατοχής είτε είναι ακραίοι νεοφιλελεύθεροι ριζοσπάστες που ενεργά επιδιώκουν την κατάργηση της κρατικής εκπαίδευσης.

Ο τεράστιος κίνδυνος της έλλειψης κοινωνικοποίησης. Τα παιδιά ζουν σε ένα περιβάλλον τύπου «γυάλας», μην έχοντας τη δυνατότητα αλληλεπίδρασης με συνομηλίκους τους. Τούτο έχει σοβαρές συναισθηματικές, ψυχοκοινωνικές και λειτουργικές επιπτώσεις στα παιδιά αυτά.

Κοινωνικός ρατσισμός πίσω από την «καθαρότητα» του απομονωτισμού.Η πρόθεση των γονέων για απομόνωση των παιδιών τους μέσω της κατ’ οίκον διδασκαλίας έχει ρατσιστικά κίνητρα. Οι γονείς αυτοί δεν επιθυμούν τα παιδιά τους να αναμιχθούν με μαθητές από άλλη κοινωνική τάξη, άλλη θρησκεία, άλλη φυλή. Αυτό περνά στερεότυπα στα παιδιά, κάνει τα ίδια κοινωνούς ενός ακραίου κοινωνικού ρατσισμού, μιας θεωρίας κοινωνικής καθαρότητας που θυμίζει ολοκληρωτικά καθεστώτα.
Οι δραματικές συνέπειες της γονεϊκής καταπίεσης. Συχνά η τάση των γονέων να «προστατεύουν» τα παιδιά τους μέσω της κατ’ οίκον διδασκαλίας δεν αποτελεί τίποτε άλλο παρά ωμή καταπίεση. Είναι γνωστό ότι σε ορισμένα παιδιά η καταπίεση αυτή έχει τα αντίθετα από τα προσδοκώμενα για τους γονείς αποτελέσματα. Προκαλεί βία και παραβατική συμπεριφορά ως αποτέλεσμα αντίδρασης στον γονεϊκό αυταρχισμό.

Κατ’ οίκον διδασκαλία vs εκπαιδευτικού συστήματος. Το homeschooling ως θεσμός τίθεται συχνά απέναντι στο επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα. Τα lobbies που στηρίζουν την κατ’ οίκον διδασκαλία εκφράζουν δυναμικά την άποψή τους εναντίον της δημόσιας εκπαίδευσης και του θεσμού του σχολείου. Επειδή τέτοιες ομάδες δυστυχώς έχουν αποκτήσει δύναμη, συνεπικουρούμενες από νεοφιλελεύθερες και νεοσυντηρητικές πολιτικές δυνάμεις, χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Στην Αμερική η HLSDA (Ένωση για την Νομική Προστασία της κατ’ Οίκον Διδασκαλίας) είναι πλέον ένα από τα πιο επιδραστικά lobby της εκπαίδευσης και έχει στενές σχέσεις με το ακραίο Tea Party και την πιο ακραία πτέρυγα των Ρεπουμπλικάνων. Στην Ευρώπη το homeschooling στηρίζει το ECNAIS, μια  ΜΚΟ που εκπροσωπεί τα «ελεύθερα» σχολεία (ιδιωτικά χωρίς έλεγχο από την πολιτεία).

Τέλος, ο τεράστιος κίνδυνος της έκδοσης παράνομων τίτλων εις βάρος του δημόσιου συμφέροντος. Κάποιες ιδιωτικές μονάδες θα μπορούσαν να μετατραπούν σε γραφεία εκτύπωσης απολυτηρίων σε μαθητές-φαντάσματα. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι ήδη χιλιάδες παράνομοι τίτλοι σπουδών απονεμήθηκαν από ιδιωτικά ΤΕΕ σε όλη την Ελλάδα σε μαθητές οι οποίοι τα χρησιμοποίησαν για διορισμό στο δημόσιο και μάλιστα σε καίριες θέσεις (πχ, νοσηλευτικό προσωπικό)!
Η ΟΙΕΛΕ θεωρεί πως το Υπουργείο Παιδείας οφείλει να λάβει αυστηρά μέτρα εποπτείας. Προτείνουμε:

Τον εξονυχιστικό έλεγχο κάθε περίπτωσης κατ’ ιδίαν διδασκαλίας που κατατίθεται στις υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και την αυστηρή εποπτεία της διαδικασίας του homeschooling που διεξάγεται σε συνεργασία με δημόσια και ιδιωτικά σχολεία.
Την δημιουργία ανεξάρτητης επιτροπής που δεν θα ελέγχει απλώς τα πιστοποιητικά των παιδιών, όπως γίνεται σήμερα, αλλά θα εξετάζει η ίδια τους μαθητές για σωματική ή ψυχική νόσο, όπως συμβαίνει με τις επιτροπές που ελέγχουν τις ασθένειες των εργαζόμενων ή τα ποσοστά αναπηρίας.