Οι σχολικές εκδρομές δεν πρέπει να είναι μια βόμβα έτοιμη να σκάσει στα χέρια του εκπαιδευτικού

 Χρήστος Κάτσικας

Οι σχολικές εκδρομές δεν πρέπει να είναι μια βόμβα έτοιμη να σκάσει στα χέρια του εκπαιδευτικού. Αν η Πολιτεία δεν θεσπίσει ουσιαστική προστασία, οι σχολικές εκδρομές θα σβήσουν από το εκπαιδευτικό τοπίο – και τότε οι πραγματικά χαμένοι θα είναι οι μαθητές.

Σύμφωνα με πληροφορίες του alfavita.gr το επόμενο χρονικό διάστημα το υπουργείο Παιδείας πρόκειται να φέρει ένα νέο θεσμικό πλαίσιο για τις σχολικές εκδρομές. 

Έτσι παρουσιάζουμε σήμερα τα προβλήματα που έχουν δημιουργηθεί που οδηγούν σε στοχοποίηση των εκπαιδευτικών. 

Οι σχολικές εκδρομές δεν πρέπει να είναι μια βόμβα έτοιμη να σκάσει στα χέρια του εκπαιδευτικού. Αντί να λειτουργούν ως ποινικοποιημένο πεδίο ευθυνών, χρειάζεται να ξαναβρούν τον παιδαγωγικό τους χαρακτήρα. Γιατί μόνο τότε, οι μαθητές θα μπορούν να «βγαίνουν στον κόσμο» με ασφάλεια, και οι δάσκαλοι να τους συνοδεύουν με χαρά, όχι με τρόμο.

Σχολικές εκδρομές: Από γιορτή της μάθησης σε πεδίο ποινικοποίησης του εκπαιδευτικού

Οι σχολικές εκδρομές ήταν πάντοτε η πιο αγαπημένη στιγμή των μαθητών: μια ευκαιρία να βγουν από τα στενά όρια της τάξης, να γνωρίσουν την ιστορία, τη φύση, τα μουσεία και τα μνημεία. Για τους εκπαιδευτικούς όμως, η χαρά αυτή μετατρέπεται ολοένα και συχνότερα σε άγχος, αφού το θεσμικό πλαίσιο τους καθιστά αποκλειστικά υπεύθυνους για κάθε απρόβλεπτο περιστατικό.

Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο αντιμετωπίζει τον εκπαιδευτικό ως τον μόνο ένοχο για κάθε πιθανό παράπτωμα ή ατύχημα μαθητή. Η ευθύνη των γονέων για την αγωγή και την υπεύθυνη συμπεριφορά των παιδιών, αλλά και της πολιτείας για την ασφάλεια και τη θεσμική κάλυψη, συρρικνώνεται μέχρι εξαφάνισης. Έτσι, η εκπαιδευτική διαδικασία εκτός σχολείου μετατρέπεται σε ένα επικίνδυνο στοίχημα για τους ίδιους τους συνοδούς.

Η υπόθεση της Λίμνης Πλαστήρα

Χαρακτηριστικό είναι το πρόσφατο περιστατικό με τον 17χρονο μαθητή από Λύκειο της Καρδίτσας, ο οποίος κατέρρευσε με συμπτώματα βαριάς μέθης κατά τη διάρκεια σχολικής εκδρομής στη Λίμνη Πλαστήρα. Το παιδί είχε καταναλώσει βότκα και σφηνάκια που προμηθεύτηκε μόνος του από τοπικό σούπερ μάρκετ.

Το αποτέλεσμα; Οι 12 συνοδοί καθηγητές συνελήφθησαν και σε βάρος τους σχηματίστηκε δικογραφία για «έκθεση και σωματική βλάβη από αμέλεια». Αν και ο Εισαγγελέας διέταξε την προσωρινή απελευθέρωσή τους, η υπόθεση παραμένει ανοιχτή. Η εικόνα των δασκάλων να οδηγούνται στο αστυνομικό τμήμα, να δίνουν αποτυπώματα και να φωτογραφίζονται σαν εγκληματίες, προκάλεσε σοκ στην εκπαιδευτική κοινότητα.

Η ΟΛΜΕ αντέδρασε με σκληρή ανακοίνωση: «Δεν είναι δυνατόν οι εκπαιδευτικοί να οδηγούνται στα κρατητήρια επειδή ένας ανήλικος παρανόμησε. Η Πολιτεία οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες της».

Μαρτυρίες από το πεδίο

• «Σε πολυήμερη εκδρομή, δύο μαθητές έφυγαν κρυφά από το ξενοδοχείο. Αν και τους βρήκαμε σώους, κλήθηκα στο αστυνομικό τμήμα για εξηγήσεις. Ένιωσα σαν κατηγορούμενος και όχι σαν παιδαγωγός» (Καθηγητής, Αθήνα).

• «Μαθητής τραυματίστηκε παίζοντας μπάλα σε εκδρομή. Ο γονιός του υπέβαλε μήνυση. Βρεθήκαμε στα δικαστήρια για κάτι που θα μπορούσε να συμβεί σε οποιαδήποτε παιδική χαρά» (Δασκάλα, Θεσσαλονίκη).

Οι προσωπικές μαρτυρίες επιβεβαιώνουν το κλίμα: ο φόβος της ποινικοποίησης υπερκαλύπτει την παιδαγωγική διάσταση των εκδρομών.

Επαναλαμβανόμενα περιστατικά

Το συμβάν στη Λίμνη Πλαστήρα δεν είναι μεμονωμένο. Τα τελευταία χρόνια καταγράφονται συνεχώς περιστατικά που οδηγούν τους συνοδούς στη Δικαιοσύνη:

Η εικόνα είναι σαφής: η παραμικρή εκτροπή οδηγεί τους εκπαιδευτικούς σε ποινικές περιπέτειες.

Νομικό κενό και απουσία προστασίας

Το πρόβλημα είναι θεσμικό. Οι συνοδοί εκπαιδευτικοί αναλαμβάνουν ευθύνες δυσανάλογες με τις δυνατότητές τους: ούτε έχουν τα μέσα να ελέγχουν δεκάδες εφήβους 24 ώρες το 24ωρο, ούτε διαθέτουν νομική κάλυψη. Οι υπεύθυνες δηλώσεις των γονέων δεν έχουν νομική ισχύ, ενώ η Πολιτεία δεν προσφέρει ούτε νομική υποστήριξη ούτε ασφαλιστική κάλυψη.

Έτσι, κάθε εκπαιδευτικός που συμμετέχει σε εκδρομή εκτίθεται στον κίνδυνο να βρεθεί κατηγορούμενος, ακόμη και για πράξεις που δεν θα μπορούσε να προβλέψει ή να αποτρέψει.

Τι ζητούν οι εκπαιδευτικοί

Η ΟΛΜΕ και οι κατά τόπους ΕΛΜΕ διατυπώνουν ξεκάθαρα αιτήματα:

• Θεσμοθέτηση σαφούς νομικού πλαισίου για τις εκδρομές.

• Απαλλαγή των συνοδών από ευθύνη για πράξεις ανηλίκων που δεν μπορούν να ελεγχθούν.

• Δημιουργία θεσμού νομικού συμπαραστάτη για τους εκπαιδευτικούς.

• Οικονομική αποζημίωση για την υπερωριακή εργασία σε εκδρομές.

• Κατάργηση της ποινικοποίησης του λειτουργήματος.

Η χαμένη ουσία των εκδρομών

Η σχολική εκδρομή είναι παιδαγωγικό εργαλείο. Όπως υπενθυμίζει η ΕΛΜΕ Καρδίτσας, βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες, να γνωρίσουν την πολιτιστική ζωή και να μάθουν έξω από τα όρια της αίθουσας. Αν όμως οι εκπαιδευτικοί φοβούνται να συμμετέχουν, η ουσία αυτή χάνεται.

Η Παιδεία δεν μπορεί να πορεύεται με φόβο και εισαγγελείς. Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι δεσμοφύλακες ούτε εν δυνάμει κατηγορούμενοι· είναι οι άνθρωποι που επενδύουν καθημερινά στη μόρφωση και την ασφάλεια των παιδιών. Αν η Πολιτεία δεν θεσπίσει ουσιαστική προστασία, οι σχολικές εκδρομές θα σβήσουν από το εκπαιδευτικό τοπίο – και τότε οι πραγματικά χαμένοι θα είναι οι μαθητές.