Χρήστος Κάτσικας

Υπάρχουν στιγμές που η δημόσια διοίκηση δεν μοιάζει με κράτος δικαίου, αλλά με παλιά αποθήκη: σκοτεινή, ψυχρή, με ξεχαρβαλωμένες πόρτες και έναν φύλακα που νομίζει πως αποστολή του είναι να μετράει ανάσες. Η 21η Ιανουαρίου στην Τρίπολη –το πρώτο πειθαρχικό νεοδιόριστων εκπαιδευτικών– δεν είναι απλώς μια ημερομηνία υπηρεσιακής διαδικασίας. Είναι μια τομή. Ένα «αν» που μετατρέπεται σε «προειδοποίηση». Κι ένα μήνυμα προς όλους: μην αντιστέκεστε, θα πληρώσετε.

Στις ανακοινώσεις συνδικαλιστικών σχημάτων και συλλόγων, η υπόθεση περιγράφεται καθαρά: στο πρόσωπο συγκεκριμένων εκπαιδευτικών επιχειρείται να δικαστεί το δικαίωμα στην απεργία και η αντίσταση στην αξιολόγηση μέσω ποινικοποίησης. Αυτό ακριβώς είναι το πολιτικό επίδικο: όχι μια «αστοχία», όχι μια «υπηρεσιακή παρεξήγηση», αλλά μια επιλογή πίεσης. 

Και κάπως έτσι γεννιούνται οι «σπασμένες φλέβες»

Όχι οι θεατρικές. Οι πραγματικές: εκείνες που δεν φαίνονται, αλλά πονούν. Οι ρωγμές που ανοίγουν μέσα στο σώμα της εκπαίδευσης όταν ο φόβος μπαίνει στην αίθουσα διδασκαλίας.

Η φλέβα που σπάει πρώτη: ο νεοδιόριστος ως «εύκολος στόχος»

Ο νεοδιόριστος είναι ο εργαζόμενος που κουβαλά τα πάντα και δεν έχει ακόμη προλάβει να «ριζώσει»:

• δάνειο, ενοίκιο, μετακινήσεις, δεύτερη δουλειά,

• έγνοια για οικογένεια ή παιδιά,

• το αίσθημα ότι «τώρα αρχίζω, μην κάνω λάθος».

Αν θέλεις να στείλεις μήνυμα πειθαρχίας προς το σύνολο, δεν χτυπάς εκείνον που έχει 20 χρόνια και ξέρει διαδικασίες, σωματεία, αλληλεγγύη. Χτυπάς εκείνον που κοιμάται με τον φόβο μήπως «χαθεί» η θέση που μόλις κέρδισε.

Το πειθαρχικό, λοιπόν, δεν είναι μια ουδέτερη πράξη. Είναι εργαλείο ψυχολογίας. Διοικητική πίεση με ανθρώπινο κόστος.

«Σπάει» η ίδια η σχολική καθημερινότητα

Υπάρχει κάτι ύπουλο εδώ: η πειθαρχική απειλή δεν μένει στο χαρτί. Κατεβαίνει στην τάξη.

Ο εκπαιδευτικός που νιώθει ότι παρακολουθείται:

• γίνεται λιγότερο δημιουργικός,

• πιο προσεκτικός όχι απέναντι στην παιδαγωγική, αλλά απέναντι στο «μην μπλέξω»,

• αποφεύγει καινοτομίες, ανοικτές συζητήσεις, σχέσεις εμπιστοσύνης με τους μαθητές.

Η Παιδεία δεν πεθαίνει με διατάγματα. Πεθαίνει με αυτολογοκρισία.

Και κάπου εκεί, οι μαθητές το μυρίζονται πρώτοι: όταν ο δάσκαλος/καθηγητής δεν μιλά από ελευθερία, αλλά από φόβο.

Η αξιολόγηση ως πολιτικό ναρκοπέδιο

Η λέξη «αξιολόγηση» δεν είναι απλή. Γιατί δεν έρχεται ποτέ μόνη της. Σχεδόν πάντα συνοδεύεται από:

• ιεραρχική επιβολή,

• απειλή υπηρεσιακών συνεπειών,

• στόχος είναι όχι η βελτίωση αλλά η συμμόρφωση.

Και όταν επιχειρείται «να περάσει» με πειθαρχικά, τότε αλλάζει κατηγορία: δεν είναι πια μεταρρύθμιση· είναι σύγκρουση.

Αυτό ακριβώς φαίνεται να καταγγέλλεται και για την Τρίπολη: ότι η διαδικασία αξιοποιείται για ποινικοποίηση της αντίστασης, με επίκεντρο το απεργιακό δικαίωμα. 

Οι άνθρωποι πίσω από τους φακέλους

Στην Τρίπολη δεν θα πάνε «υπόθεσεις». Θα πάνε πρόσωπα.

Τρεις γυναίκες – τρεις εκπαιδευτικοί, σύμφωνα με τις αναφορές κινητοποιήσεων – που θα σταθούν μπροστά σε συμβούλιο με την κοινή αγωνία: «θα με στιγματίσουν; θα με τιμωρήσουν; θα χάσω τη δουλειά μου;» 

Όποιος λέει ότι «αυτά είναι διαδικαστικά» είτε δεν υπήρξε ποτέ εκπαιδευτικός είτε δεν στάθηκε ποτέ σε σχολείο.

Γιατί το σχολείο είναι ζωή. Και η ζωή δεν χωράει σε παραγράφους και πειθαρχικές διατυπώσεις.

Το μεγάλο λάθος του κράτους: όταν μπερδεύει τον εκπαιδευτικό με τον ύποπτο

Αν το κράτος αντιμετωπίζει τον εκπαιδευτικό ως πιθανό παραβάτη, τότε το δημόσιο σχολείο παύει να είναι θεσμός εμπιστοσύνης και γίνεται μηχανισμός καχυποψίας.

Κι αυτό είναι το πιο επικίνδυνο πολιτικό αποτέλεσμα:
ότι σπάει η κοινωνική σχέση μεταξύ εκπαιδευτικού και πολιτείας.

Αντί για αναβάθμιση, έχουμε αποξένωση.
Αντί για διάλογο, έχουμε φάκελο.
Αντί για παιδαγωγική στήριξη, έχουμε ποινική λογική.

Κι όμως, υπάρχει κάτι φωτεινό. Εντυπωσιακά φωτεινό.

Δεν είναι οι ανακοινώσεις. Είναι η αλληλεγγύη.

Το γεγονός ότι οργανώνονται κινητοποιήσεις, στάσεις εργασίας, μετακινήσεις, συγκεντρώσεις. Ότι η υπόθεση δεν αφήνεται «να περάσει». Ότι η κοινότητα των εκπαιδευτικών δεν αποδέχεται τη μοναξιά ως κανονικότητα. 

Γιατί ο φόβος νικιέται μόνο όταν γίνεται κοινό βάρος.

Και η αλληλεγγύη, στην εκπαίδευση, δεν είναι σύνθημα. Είναι ο τρόπος που επιβιώνει η αξιοπρέπεια.

Τι κρίνεται πραγματικά στην Τρίπολη

Στις 21 Ιανουαρίου δεν κρίνεται απλώς η «συμπεριφορά» κάποιων νεοδιόριστων.

Κρίνεται:

• αν το δικαίωμα στην απεργία θα παραμένει συνταγματικό ή θα μετατρέπεται σε πειθαρχικό ρίσκο,

• αν η αξιολόγηση θα είναι εργαλείο βελτίωσης ή εργαλείο πειθάρχησης,

• αν ο εκπαιδευτικός θα στέκεται όρθιος ως παιδαγωγός ή σκυφτός ως φοβισμένος υπάλληλος.

Και τελικά, κρίνεται κάτι βαθύτερο αν το δημόσιο σχολείο θα είναι χώρος ελευθερίας ή χώρος σιωπής.

Γιατί όταν σπάνε οι φλέβες των διώξεων, δεν τρέχει αίμα μόνο από έναν εργαζόμενο. Τρέχει από έναν θεσμό. Και –αν δεν το καταλάβουμε έγκαιρα– τρέχει από το ίδιο το μέλλον.