Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Ο τραγικός θάνατος της εκπαιδευτικού Σοφίας Χρηστίδου επαναφέρει δραματικά στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης τις συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών με δεδομένο ότι αυτές, όπως διαμορφώνονται από την εκπαιδευτική πολιτική σε συνδυασμό με τον διοικητικό αυταρχισμό αποτελούν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ που προκαλεί αφόρητη πίεση και άγχος, αλλά ακόμα και τον θάνατο. Γενικότερα η «έκρηξη» ψυχικών ασθενειών και διαταραχών (κατάθλιψη, άγχος κ.α.)  δεν είναι προσωπική αδυναμία, αλλά ανατανακλά τις γενικότερες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και ειδικότερα τις συνθήκες εργασίας. Όσο πιο απάνθρωπες γίνονται οι συνθήκες ζωής και εργασίας τόσο αυξάνεται η απόγνωση.  

Επίκαιρες, όσο ποτέ οι απόψεις του Dieter Duhm, Γερμανού κοινωνιολόγου, ψυχαναλυτή «Το άγχος στον καπιταλισμό» που αναλύει πώς η καπιταλιστική κοινωνία μετατρέπει την εργασία σε πηγή πίεσης και ψυχολογικής έντασης. Σύμφωνα με τον Duhm, στον καπιταλισμό η εργασία παύει να είναι δημιουργική δραστηριότητα και γίνεται κυρίως μέσο επιβίωσης και ανταγωνισμού. Έτσι και η εργασία και στο αυταρχικό σχολείο είναι πηγή αλλοτρίωσης, αφού αυτό βιώνεται ως κάτι ξένο και έχει γίνει αβίωτο για τους εκπαιδευτικούς (επαγγελματική εξουθένωση, διοικητικός αυταρχισμός, ενοχοποίηση των εκπαιδευτικών από το κράτος και ένα τμήμα γονέων και μαθητών).

Πολύ εύστοχα σε επιστημονικά τεκμηριωμένη ανακοίνωση του Α΄ Συλλόγου (ΣΕΠΕ) Αθηνών αναφέρεται μεταξύ άλλων στην «αβάσταχτη σχολική καθημερινότητα η οποία καθορίζεται τόσο από την αντιεκπαιδευτική πολιτική διάλυσης του δημόσιου σχολείου, όσο και από τη συνολική πολιτική της κυβέρνησης. Αλλά  καθορίζεται και από την κοινωνική βαρβαρότητα και τα πρότυπα βίας που αποτελούν συστατικό στοιχείο της κυρίαρχης ιδεολογίας – η σχολική τάξη είναι καθρέφτης της κοινωνίας. Και βέβαια, καθορίζεται από την καλά σχεδιασμένη κυβερνητική συκοφάντηση και απαξίωση του/της εκπαιδευτικού. Απαξίωση οικονομική, επαγγελματική, επιστημονική που έχουν καταστήσει ως ένα κακοπληρωμένο και επικίνδυνο επάγγελμα αυτό του εκπαιδευτικού. Για το πογκρόμ διώξεων εκπαιδευτικών ανά την Ελλάδα. Για την κυβέρνηση οι εκπαιδευτικοί των δημόσιων σχολείων και οι γιατροί των δημόσιων νοσοκομείων αποτελούν τον νούμερο ένα δημόσιο κίνδυνο. Θέλουν να μας μετατρέψουν σε κλωτσοσκούφι μιας μειοψηφίας που καταριέται και καθυβρίζει ότι μυρίζει δημόσιο, κοινωνική προσφορά, δικαιώματα, ελευθερίες.

Σε αυτό το πλαίσιο και εντός ενός σχολείου που υπολειτουργεί με χιλιάδες κενά, πληθωρικά τμήματα, σε κτίρια του περασμένου αιώνα, η περίφημη πλατφόρμα καταγγελίας bulling του Υπουργείου Παιδείας έχει μετατραπεί σε πλατφόρμα που αξιοποιείται από μία μικρή αλλά θορυβώδη μερίδα γονέων για καταγγελίες που στην πραγματικότητα στοχοποιούν εκπαιδευτικούς αλλά και συγκεκριμένα παιδιά. Αντί να αποτελέσει βήμα αποκάλυψης περιστατικών εκφοβισμού, τροφοδοτεί τον κοινωνικό κανιβαλισμό και αποτελεί βήμα καταγγελιών ή/και εκβιασμών που στην πλειοψηφία τους έχουν άλλα κίνητρα. Θα ακολουθήσει και η περίφημη πλατφόρμα αξιολόγησης, όπου εκεί ο κάθε αναρμόδιος για παιδαγωγικά θέματα θα αξιολογεί τη σχολική μονάδα σα να είναι πανσιόν σε κάποια παραλιακή πόλη. Ακόμα ένα εργαλείο πίεσης και εκβιασμών εναντίον των εκπαιδευτικών!»

Με βάση τα παραπάνω είναι αποπροσανατολιστική η άποψη που θεωρεί τους μαθητές και τις όποιες παραβατικές συμπεριφορές ή το φαινόμενο της βίας και του εκφοβισμού απέναντι στους εκπαιδευτικούς ως βασική αιτία της πίεσης των εκπαιδευτικών. Μια τέτοια άποψη συνδυάζεται με το δόγμα της ατομικής ευθύνης και της κυβερνητική πολιτική που φορτώνει τις ευθύνες της «αποτυχίας των μαθητών» και της κοινωνικοποίησής τους στους εκπαιδευτικούς ή και στην οικογένεια παραβλέποντας τις κοινωνικές ανισότητες και τις συνθήκες που την προκαλούν. Η βία είναι βασικό χαρακτηριστικό της κοινωνίας και συνδέεται με την ανισότητα και την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Επομένως αναπαράγεται και στους θεσμούς της, όπως είναι και το σχολείο. Ειδικότερα η οικοδόμηση ενός ελιτίστικου, ανταγωνιστικού σχολείου της εξειδίκευσης και της κατάρτισης για λίγους και εκλεκτούς που απορρίπτει τους κοινωνικά αδύνατους και τους εξωθεί βίαια στην εγκατάλειψη και τον κοινωνικό αποκλεισμό είναι ακραία έκφραση της συστημικής βίας.  

Σπιράλ θανάτου η αξιολόγηση και ο διοικητικός αυταρχισμός

«Σκληροί και άδικοι προϊστάμενοι σε πλήγωσαν μέχρι θανάτου»

Δημήτρης Κωστόπουλος, «τελευταίο αντίο στην ανιψιά μου Σοφία Χρηστίδου»

Η συνεχής πολυεπίπεδη αξιολόγηση και έλεγχος στο πλαίσιο ενός ιεραρχικά οργανωμένου διοικητικού μηχανισμού προκαλεί  μια μόνιμη κατάσταση επιτήρησης με αποτέλεσμα μια ψυχολογία φόβου και σύγκρισης. Η προσωπική αξία ενός ανθρώπου μετριέται αποκλειστικά από μια σειρά δείκτες. Σε αυτό το πλαίσιο έχει διαμορφωθεί ένας διοικητικός μηχανισμός της εκπαίδευσης εχθρικός προς τους εκπαιδευτικούς με στελέχη που λειτουργούν ως λοχίες και λοχαγοί με αλλεπάλληλες διώξεις εναντίον των εκπαιδευτικών. Ένας διοικητικός μηχανισμός και στελέχη που υλοποιούν την κυβερνητική πολιτική υιοθετώντας  τις αντιδραστικές πρακτικές του εκφοβισμού, της τρομοκράτησης και των απειλών  και της ποινικοποίησης με δραματικές επιπτώσεις και ψυχολογικές στους εκπαιδευτικούς. Ένας διοκητικός μηχανισμός που θέλει να μετατρέψει τα σχολεία σε νεκροταφεία δικαιωμάτων και τα στελέχη του σε νεκροθάφτες!

Στην περίπου 40χρονη πορεία μου στη δημόσια εκπαίδευση γνώρισα αρκετά στελέχη και «προϊσταμένους»  που ανεξάρτητα από την υλοποίηση της κυβερνητικής πολιτικής έδειχναν δείγματα ανθρωπιάς και συναδελφικότητας. Σήμερα αυτό το είδος έχει ή τείνει να εκλείψει, στο σκληρό έδαφος της ιεραρχικής οργάνωσης και της «αξιολόγησης». Ο καριερισμός, η κομματικοκρατία και η φελο- κρατία (φελός – κρατώ) διαμορφώνουν απάνθρωπες συνθήκες ανταγωνισμού και κανιβαλισμού. Σήμερα πολλά στελέχη λειτουργούν ως κοινοί χαφιέδες καρφώνοντας εκπαιδευτικούς - συνδικαλιστές για δημοσιεύσεις, για τοποθετήσεις τους σε συνδικαλιστικά όργανα  ή ακόμα και για ό, τι έχουν γράψει και σε κλειστές ομάδες Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Αναλαμβάνουν βρώμικους ρόλους στήνοντας κατηγορίες και σκευωρίες, για εκπαιδευτικούς που δε συμμορφώνονται με τις διαδικασίες αξιολόγησης και υλοποιούν τις αποφάσεις των συνδικάτων για αντίσταση στην αξιολόγηση. Αναλαμβάνουν ανακριτές στις διώξεις των εκπαιδευτικών και μας γυρίζουν δεκαετίες πίσω στις πιο μαύρες εποχές με σκευωρίες και ανακρίσεις σύμφωνα με χουντικά πρότυπα. Στελέχη που αξιοποιούν την εξουσία τους κάνοντας νόμο την προσωπική αυθαιρεσία για το προσωπικό τους συμφέρον και ματαιοδοξία.

Να θυμίσουμε ότι πριν από περίπου οκτώ χρόνια έφυγε από τη ζωή η καθηγήτρια Φώφη Μπουλούτα που έγινε απολύθηκε από το Κολλέγιο Αθηνών στο οποίο δίδασκε επί πάνω από 20 χρόνια, επειδή, σύμφωνα με καταγγελίες που ακολούθησαν, είχε πιάσει τον γιο του τότε πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά, να αντιγράφει. Σύμφωνα με την Ομοσπονδία Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών Ελλάδος (ΟΙΕΛΕ) για τον κλάδο των ιδιωτικών εκπαιδευτικών, η Φώφη Μπουλούτα ήταν ένα σύμβολο αγώνα στην πιο σκοτεινή περίοδο της ιστορίας του. «Θα είναι πάντα η εκπαιδευτικός που απολύθηκε εκδικητικά 3 χρόνια πριν τη συνταξιοδότησή της με την αιτολογία «ανεπάρκεια των διδακτικών της καθηκόντων» (Να τι σημαίνει «αξιολόγηση!») από το σχολείο στο οποίο δίδαξε Φυσική επί 21 χρόνια. Απολύθηκε εκδικητικά επειδή είχε το θάρρος να θίξει το γόητρο της «αριστείας»!

Σε αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα οι αντιστάσεις των εκπαιδευτικών φωτίζουν τον δρόμο!