Χρήστος Κάτσικας

Η εικόνα του «προνομιούχου δασκάλου» μοιάζει με μια εύφορη κοιλάδα που υπάρχει μόνο στη φαντασία όσων δεν έχουν περάσει ούτε μία ημέρα μέσα σε μια σχολική αίθουσα.

Κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση για τους εκπαιδευτικούς, εμφανίζεται σχεδόν αυτόματα η ίδια φράση: «Έχουν τρεις μήνες διακοπές, δουλεύουν λίγες ώρες και πληρώνονται κανονικά». Είναι ίσως ένα από τα πιο ανθεκτικά στερεότυπα της ελληνικής κοινωνίας. Ένα αφήγημα που αναπαράγεται επί δεκαετίες και που, όσο περισσότερο επαναλαμβάνεται, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από την πραγματικότητα.

Η εικόνα του «προνομιούχου δασκάλου» μοιάζει με μια εύφορη κοιλάδα που υπάρχει μόνο στη φαντασία όσων δεν έχουν περάσει ούτε μία ημέρα μέσα σε μια σχολική αίθουσα.

Η αλήθεια είναι πολύ διαφορετική.

Play Video

Ο εκπαιδευτικός δεν εργάζεται μόνο τις ώρες που βρίσκεται μπροστά στους μαθητές. Οι ώρες διδασκαλίας είναι το ορατό κομμάτι μιας εργασίας που συνεχίζεται στο σπίτι, τα απογεύματα, τα Σαββατοκύριακα και πολλές φορές μέχρι αργά τη νύχτα. Προετοιμασία μαθημάτων, διορθώσεις γραπτών, σχεδιασμός δραστηριοτήτων, επικοινωνία με γονείς, συνεδριάσεις συλλόγων διδασκόντων, εκπαιδευτικές δράσεις, εκδρομές, επιμορφώσεις και διαχείριση καθημερινών προβλημάτων συνθέτουν μια πραγματικότητα που σπάνια φαίνεται προς τα έξω.

Ο μύθος των «τριών μηνών διακοπών»

Αν υπήρχε ένας διαγωνισμός για τη μεγαλύτερη παρανόηση γύρω από το επάγγελμα του εκπαιδευτικού, αυτός θα αφορούσε τις καλοκαιρινές διακοπές.

Οι σχολικές μονάδες κλείνουν για τους μαθητές, όχι όμως πάντα για τους εκπαιδευτικούς. Πανελλαδικές εξετάσεις, βαθμολογικά κέντρα, επιτηρήσεις, διοικητικές εργασίες και προγραμματισμός της επόμενης χρονιάς αποτελούν μέρος μιας διαδικασίας που εκτείνεται πολύ πέρα από το τελευταίο κουδούνι του Ιουνίου.

Ταυτόχρονα, η ψυχική και συναισθηματική φθορά που προκαλεί η καθημερινή διαχείριση δεκάδων παιδιών δεν αποτυπώνεται σε κανένα ωρολόγιο πρόγραμμα.

Τι δείχνουν οι αριθμοί

Αρκεί μια σύγκριση για να καταρρεύσει ο μύθος του «βολεμένου εκπαιδευτικού».

Για χιλιάδες αναπληρωτές και νεοδιόριστους εκπαιδευτικούς η κατάσταση είναι ακόμη δυσκολότερη. Πολλοί υπηρετούν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, πληρώνουν υπέρογκα ενοίκια σε νησιά και τουριστικές περιοχές και συχνά δαπανούν πάνω από το μισό εισόδημά τους μόνο για τη στέγαση.

Ο αθέατος μόχθος

Υπάρχουν πλευρές της εκπαιδευτικής εργασίας που δεν καταγράφονται πουθενά.

Ο δάσκαλος που μένει ξύπνιος μέχρι τα μεσάνυχτα διορθώνοντας τετράδια.

Η νηπιαγωγός που αγοράζει με δικά της χρήματα υλικά για την τάξη.

Ο φιλόλογος που αφιερώνει το Σαββατοκύριακο για να ετοιμάσει φύλλα εργασίας.

Ο εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής που σχεδιάζει εξατομικευμένο πρόγραμμα για μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες.

Όλα αυτά αποτελούν εργασία. Απλώς δεν αποτυπώνονται σε παρουσιολόγια ούτε αμείβονται ξεχωριστά.

Γιατί επιμένει το στερεότυπο;

Η κοινωνική εικόνα του «προνομιούχου δημοσίου υπαλλήλου» λειτουργεί πολλές φορές ως βολικός μηχανισμός εκτόνωσης της δυσαρέσκειας.

Σε μια κοινωνία όπου οι μισθοί πιέζονται, η ακρίβεια αυξάνεται και η εργασιακή ανασφάλεια μεγαλώνει, είναι ευκολότερο να στραφεί η οργή απέναντι σε μια επαγγελματική ομάδα παρά να συζητηθούν οι πραγματικές αιτίες των προβλημάτων.

Έτσι, αντί να συζητάμε γιατί τα σχολεία αντιμετωπίζουν ελλείψεις προσωπικού, γιατί οι νέοι εκπαιδευτικοί δυσκολεύονται να επιβιώσουν ή γιατί χιλιάδες αναπληρωτές ζουν κάθε χρόνο με μια βαλίτσα στο χέρι, ανακυκλώνεται ο μύθος του «βολεμένου δασκάλου».

Η πραγματική εικόνα

Η εκπαιδευτική κοινότητα δεν ζητά προνόμια. Ζητά αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, επαρκείς μισθούς, ανθρώπινη στέγαση για όσους υπηρετούν μακριά από τα σπίτια τους και αναγνώριση του έργου της.

Παρά τις δυσκολίες, χιλιάδες εκπαιδευτικοί συνεχίζουν να στηρίζουν καθημερινά μαθητές και οικογένειες. Είναι εκείνοι που συχνά αναλαμβάνουν ρόλους ψυχολόγου, κοινωνικού λειτουργού, συμβούλου και καθοδηγητή, πέρα από τον ρόλο του δασκάλου.

Η αλήθεια, τελικά, είναι απλή. Δεν υπάρχει καμία εύφορη κοιλάδα προνομίων για τους εκπαιδευτικούς. Υπάρχει ένας δύσκολος καθημερινός αγώνας μέσα σε τάξεις γεμάτες παιδιά, προσδοκίες και ευθύνες.

Και ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο είναι ότι, παρά τη συστηματική απαξίωση που συχνά βιώνουν, συνεχίζουν να κάνουν αυτό που έκαναν πάντα: να κρατούν ζωντανό το δημόσιο σχολείο και την ελπίδα ότι η εκπαίδευση μπορεί να αλλάξει τη ζωή ενός παιδιού.