Του Λουκά Καβακλή,  Από selidodeiktis

Σε μια σοβαρή καταγγελία – αποκάλυψη προχώρησε πρόσφατα η Ο.Ι.Ε.Λ.Ε. και αφορά μια περίεργη έκρηξη αιτήσεων για κατ’ οίκον διδασκαλία (Homeschooling). Μέσα σε τέσσερα χρόνια οι αιτήσεις έχουν τριπλασιαστεί και το πιο παράδοξο είναι ότι δεν αφορούν περιπτώσεις παιδιών που αδυνατούν για κάποιο χρονικό διάστημα, λόγω κάποιας σοβαρής πάθησης, να παρακολουθήσουν δια ζώσης το σχολείο, αλλά περιπτώσεις που έχουν κυρίως ως λόγο τη «μικτή αγχώδη διαταραχή» με διάφορες αιτιολογίες που προκαλούν υπόνοιες αδιαφάνειας στον χειρισμό των αιτήσεων, όπως «δυσθυμία», «άρνηση έγερσης το πρωί» (!) κ.λπ. 

Από τον συνολικό αριθμό αιτήσεων, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, μόλις το 10-15% των περιπτώσεων αφορούν σοβαρές παθήσεις και αναπηρίες.

Υπενθυμίζουμε ότι στην Ελλάδα, η κατ’ οίκον διδασκαλία (homeschooling) δεν αποτελεί νόμιμη εκπαιδευτική μέθοδο, εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις που σχετίζονται με σοβαρά προβλήματα υγείας του μαθητή. Η σχετική νομοθεσία είναι σαφής και προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 4.γ. του Ν. 3699/2008, όπου αναφέρεται ότι: «Όταν η φοίτηση των μαθητών καθίσταται αδύνατη λόγω σοβαρών βραχυχρόνιων ή χρόνιων προβλημάτων που δεν επιτρέπουν τη μετακίνησή τους, η εκπαίδευση των μαθητών αυτών δύναται να παρέχεται με διδασκαλία στο σπίτι».

Ειδική πρόβλεψη υπάρχει για οικογένειες αλλοδαπών στην Ελλάδα, εφόσον το homeschooling επιτρέπεται στη χώρα προέλευσής τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι γονείς μπορούν να επιλέξουν την κατ’ οίκον εκπαίδευση για τα παιδιά τους, ακολουθώντας το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας καταγωγής τους.

Στη δημόσια σφαίρα δυο περιπτώσεις έχουν καταγραφεί, μάλιστα με ευθύνη των γονέων. Αρχικά σε ντοκιμαντέρ με θέμα τη ζωή μιας εύπορης οικογένειας των Αθηνών που ανήκει σε παραθρησκευτική οργάνωση όπου αποκαλύφθηκε πως είχε συναφθεί παρανόμως συμφωνία με ιδιωτικό σχολείο, ώστε τα 4 παιδιά της οικογένειας να πάρουν κανονικά απολυτήριους τίτλους, αν και δεν φοιτούσαν! 

Και δεύτερον στην περίπτωση της υπόθεση οικογένειας «παλαιοχριστιανών» στην Κορινθία που αρνούνταν να στείλουν τα παιδιά τους στο σχολείο.

Όμως, σύμφωνα με την Ο.Ι.Ε.Λ.Ε., τουλάχιστον 200-300 παιδιά οικογενειών που ανήκουν σε παραθρησκευτικές ομάδες, κυρίως στα Βόρεια Προάστια και στην περιοχή της Γλυφάδας, κάνουν παρανόμως και με την ανοχή της πολιτείας κατ’ οίκον διδασκαλία.

Η «τρύπια» διαδικασία έγκρισης:

Με βάση τις καταγγελίες που έφθασαν στην Ο.Ι.Ε.Λ.Ε. οι αιτήσεις βασίζονται σε γνωματεύσεις που υπογράφονται από συγκεκριμένους γιατρούς σε δύο δημόσια νοσοκομεία. Το Υπουργείο Παιδείας έχει συγκροτήσει μια τριμελή επιτροπή στη Διεύθυνση Σπουδών που δεν ελέγχει επί της ουσίας τις αιτήσεις, αλλά απλώς τσεκάρει τα έγγραφα. Από τη στιγμή που οι αιτήσεις έχουν βασιστεί σε γνωματεύσεις από δημόσια νοσοκομεία, η έγκριση είναι περίπου δεδομένη. Θα είχε, βέβαια, ενδιαφέρον να δούμε πόσες αιτήσεις εγκρίνονται και πόσες απορρίπτονται και εάν υπάρχει απόκλιση στο ποσοστό εγκρίσεων σε μαθητές δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων. Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον θα είχε να διαπιστώσουμε, αν τα παιδιά μετά την αποφοίτησή τους «θεραπεύονται» αυτομάτως και διάγουν βίο «απαλλαγμένο» από αγχώδεις διαταραχές…

Γιατί λέμε όχι στο homeschooling

Ίσως οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί ήρθαμε σε επαφή με αυτό το φαινόμενο την περίοδο της COVID. Όταν υπήρξαν περιπτώσεις γονέων που αρνούνταν την παρουσία των παιδιών τους δια ζώσης στο σχολείο είτε επειδή ήταν αρνητές των διαγνωστικών tests ή των εμβολίων είτε από δικαιολογημένο ή μη φόβο για τη μετάδοση της νόσου στην οικογένεια τους. Και η μια και η άλλη περίπτωση προσεγγίζει φαινόμενα ανορθολογισμού και συνωμοσιολογίας.

Όμως ο σκληρός πυρήνας αυτής της αντίληψης, όπως δείχνει και η διεθνής εμπειρία, κρύβεται:

Σε παραχριστιανικές οργανώσεις, μέλη φονταμενταλιστικών χριστιανικών ομάδων που επιθυμούν τα παιδιά τους να διδάσκονται αποκλειστικά αυτά που ορίζει το δόγμα τους θεωρώντας το δημόσιο σχολείο κέντρο αθεϊσμού και ριζοσπαστικοποίησης.

Η πρόθεση των γονέων για απομόνωση των παιδιών τους μέσω της κατ’ οίκον διδασκαλίας έχει ρατσιστικά κίνητρα. Οι γονείς αυτοί δεν επιθυμούν τα παιδιά τους να αναμιχθούν με μαθητές από άλλη κοινωνική τάξη, άλλη θρησκεία, άλλη φυλή.

Σε οργανώσεις, όπως το lobby των οπαδών της οπλοκατοχής. Τα lobbies που στηρίζουν την κατ’ οίκον διδασκαλία εκφράζουν δυναμικά την άποψή τους εναντίον της δημόσιας εκπαίδευσης και του θεσμού του σχολείου. Τέτοιες ομάδες, ειδικά στην Αμερική του Τραμπ, έχουν αποκτήσει τεράστια δύναμη. Η  HLSDA (Ένωση για την Νομική Προστασία της κατ’ Οίκον Διδασκαλίας) είναι πλέον ένα από τα πιο επιδραστικά lobby της εκπαίδευσης και έχει στενές σχέσεις με το φασιστικού χαρακτήρα Tea Party και την πιο ακραία πτέρυγα των Ρεπουμπλικάνων.

Ταυτόχρονα, επιτίθενται στο ίδιο το περιεχόμενο της διδασκαλίας στο δημόσιο σχολείο και στα βιβλία. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια εντυπωσιακή άνοδος των αποκαλούμενων «απαγορευμένων» βιβλίων τα οποία υπόκεινται σε λογοκρισία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της PEN America, ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού που ασχολείται με την ελευθερία του λόγου και την προώθηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων μέσω της λογοτεχνίας στις ΗΠΑ, τα απαγορευμένα βιβλία στη χώρα ανέρχονται σε περισσότερα από 16.000 από το 2021 έως σήμερα, αριθμός που όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά δεν καταγράφηκε ούτε κατά τη σκοτεινή περίοδο του Μακαρθισμού.

Η λογοκρισία προωθείται από υπερσυντηρητικές έως και φασιστικές ομάδες πολιτών και στο στόχαστρο έχουν μπει κατά κύριο λόγο βιβλία που ασχολούνται με θέματα ρατσισμού, που έχουν ως ήρωες έγχρωμα άτομα ή βιβλία που έχουν σχέση με το σεξ, αλλά και θεματολογία από τη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα.

Στην Ευρώπη το homeschooling στηρίζει το ECNAIS, μια  ΜΚΟ που εκπροσωπεί τα «ελεύθερα» σχολεία (ιδιωτικά χωρίς έλεγχο από την πολιτεία).

Αυτές οι τάσεις ενισχύουν τη δημιουργία παράλληλων εκπαιδευτικών δομών χωρίς κρατική εποπτεία, γεγονός που οδηγεί σε ανισότητες στην πρόσβαση στη γνώση και σε φαινόμενα εκπαιδευτικής απομόνωσης.

Για τα ίδια τα παιδιά που συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία ένας σοβαρός κίνδυνος είναι η έλλειψη κοινωνικοποίησης των μαθητών. Τα παιδιά αυτά μεγαλώνουν σε ένα περιορισμένο περιβάλλον, χωρίς τη δυνατότητα να αλληλοεπιδράσουν με συνομηλίκους τους, να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες και να μάθουν να λειτουργούν στο πλαίσιο μιας ευρύτερης κοινότητας. Αυτό μπορεί να έχει σοβαρές συναισθηματικές, ψυχοκοινωνικές και λειτουργικές επιπτώσεις στην ανάπτυξή τους.

Τέλος, τεράστιος είναι ο κίνδυνος έκδοσης παράνομων τίτλων. Κάποιες ιδιωτικές μονάδες θα μπορούσαν να μετατραπούν σε γραφεία εκτύπωσης απολυτηρίων σε μαθητές-φαντάσματα. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι ήδη χιλιάδες παράνομοι τίτλοι σπουδών απονεμήθηκαν από ιδιωτικά ΤΕΕ σε όλη την Ελλάδα.

Ο φόβος λοιπόν για μια επέκταση – ακόμα και νομοθετική – του homeschooling και στη χώρα μας είναι υπαρκτός. Όσο απαξιώνεται το δημόσιο σχολείο, όσο εντείνεται η αφήγηση της αριστείας και της ατομικής ευθύνης/προσπάθειας, όσο ριζώνουν ανορθολογικές και φασιστικές απόψεις, όσο τα ιδιωτικά – επιχειρηματικά συμφέροντα θα βρίσκουν έδαφος και σε αυτή τη μορφή «εκπαίδευσης», όλα είναι πιθανά….