Μετά τη φιέστα στο Ωδείο Αθηνών, όπου η Σοφία Ζαχαράκη παρουσίασε την πορεία του «εθνικού διαλόγου» για το Εθνικό Απολυτήριο και το «όραμά» της για το «νέο Λύκειο», με τοποτηρητές τους Andreas Schleicher (Διευθυντής Εκπαίδευσης και Δεξιοτήτων του ΟΟΣΑ), Pia Ahrenkilde Hansen (Γενική Διευθύντρια Εκπαίδευσης, Νεολαίας, Αθλητισμού και Πολιτισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής), Olli-Pekka Heinonen (Γενικός Διευθυντής του International Baccalaureate) και Bill Maxwell (επικεφαλής εμπειρογνώμονας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και πρώην Διευθυντής Εκπαίδευσης -Director of Education- της Σκωτίας), ήρθε η ώρα η Επιτροπή διαλόγου να δώσει στη δημοσιότητα την ενδιάμεση έκθεσή της με τα πορίσματα για την «αναμόρφωση» του Λυκείου και τον τρόπο πρόσβασης στα ΑΕΙ.

Σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό η Ενδιάμεση Εκθεση της Επιτροπής διαλόγου θα δοθεί στα πολιτικά κόμματα και τους εκπαιδευτικούς φορείς, ενώ στο τέλος Σεπτέμβρη θα ξεκινήσει και η «δημόσια  ψηφιακή διαβούλευση», που θα απευθύνεται σε μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς.

Θα ολοκληρωθεί έτσι η απάτη του «εθνικού διαλόγου», μέσω του οποίου η κυβέρνηση επιχειρεί να αποσπάσει τη συναίνεση της εργαζόμενης κοινωνίας πάνω σε προαποφασισμένες επιλογές.

Αφήνουμε κατά μέρος τις μεγαλοστομίες για την ενίσχυση του παιδαγωγικού και μορφωτικού ρόλου του Λυκείου, για το ποιες «γνώσεις, γραμματισμούς, ικανότητες, δεξιότητες, στάσεις και αξίες» πρέπει να έχει ένας απόφοιτος Λυκείου, θεωρώντας ότι είναι δημαγωγικές φιοριτούρες, γιατί έχουν ειπωθεί άπειρες φορές απ΄όλες τις κυβερνήσεις, που επιχείρησαν ανάλογες «μεταρρυθμίσεις» και γιατί λέγονται για να θολώσουν τα νερά και να κρύψουν την αλήθεια που στον πυρήνα της πάντα έχει -όσο και να ανακατευθεί η «τράπουλα»- το σχολείο της «μερικής γνώσης», των δεξιοτήτων και όχι της ολόπλευρης μόρφωσης, της κατηγοριοποίησης, του βαθέματος των ταξικών διακρίσεων, της ιδιωτικοποίησης και των επιχειρηματικών συμφερόντων, της αξιολόγησης μαθητών και εκπαιδευτικών με σκληρότερους όρους.

Περνάμε, λοιπόν, στο «ψητό», που είναι η αξιολόγηση των μαθητών στο Λύκειο, η απόκτηση του Εθνικού Απολυτήριου και η πρόσβαση στα ΑΕΙ.

Η Επιτροπή δεν κατέληξε σε ένα οριστικό μοντέλο, αλλά έδωσε τρία διαφορετικά σενάρια-«θεσμικές επιλογές» για τη σχέση Εθνικού Απολυτήριου και πρόσβασης, χωρίς να αναφέρεται στον τρόπο διεξαγωγής των εξετάσεων.

Τα τρία αυτά σενάρια είναι τα εξής:

1. Ενδοσχολική αξιολόγηση για το Εθνικό Απολυτήριο. Στη συνέχεια χωριστές κεντρικά οργανωμένες εθνικές εξετάσεις για τα ΑΕΙ.
2. Διπλό σύστημα εθνικών εξετάσεων. Εθνικές εξετάσεις για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτήριου και χωριστές εξετάσεις σε μαθήματα προσανατολισμού ή εξειδίκευσης για την πρόσβαση στα ΑΕΙ.
3. Ενιαίο σύστημα εθνικών εξετάσεων διπλής λειτουργίας. Μία ενιαία διαδικασία εθνικών εξετάσεων που χρησιμοποιείται τόσο για το Εθνικό Απολυτήριο όσο και για την κατάταξη στα ΑΕΙ.

Πρώτο σενάριο

Ο βαθμός του Εθνικού Απολυτήριου θα διαμορφώνεται μέσα από ενδοσχολικές διαδικασίες αξιολόγησης στις υπό διαβούλευση περιοχές μάθησης.

Ακολουθεί η πρόσβαση στα ΑΕΙ που βασίζεται σε χωριστές, κεντρικά οργανωμένες εθνικές εξετάσεις.

Σύμφωνα με την έκθεση, το σενάριο αυτό περιέχει ένα «διακύβευμα». Ναι μεν προβλέπει «ενισχυμένο ρόλο του σχολείου στην πιστοποίηση», αλλά απαιτεί «ισχυρές εγγυήσεις συγκρισιμότητας και εξωτερικού ελέγχου», μεταξύ των διαφορετικών σχολείων.

Δεύτερο σενάριο

Απαιτούνται διπλές εθνικές εξετάσεις. Μία για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτήριου στις υπό διαβούλευση περιοχές μάθησης και άλλη μία σε μαθήματα προσανατολισμού ή εξειδίκευσης για την πρόσβαση στα ΑΕΙ.

Στο πλαίσιο αυτού του σεναρίου εξετάζεται και μια ειδικότερη εκδοχή: μία ενιαία εξέταση για το Απολυτήριο με ερωτήσεις γενικών γνώσεων πολλαπλής επιλογής, η οποία  μπορεί να έχει και επικουρική συμβολή στην πρόσβαση στα ΑΕΙ.

Το πρόβλημα σε αυτό το σενάριο είναι ο αυξημένος εξεταστικός φόρτος του μαθητή.

Τρίτο σενάριο

Η μία κοινή διαδικασία εθνικών εξετάσεων χρησιμοποιείται τόσο για το Εθνικό Απολυτήριο όσο και για την κατάταξη στα ΑΕΙ. Προβλέπονται διακριτά όρια επάρκειας και διαφορετικός τρόπος υπολογισμού, για τις δύο λειτουργίες, ώστε το αποτέλεσμα της μίας ενιαίας εξέτασης από τη μια να πιστοποιεί ότι ο μαθητής επιτυχώς απέκτησε το Εθνικό Απολυτήριο και από την άλλη, να χρησιμοποιείται για την κατάταξη στα ΑΕΙ.

Σε όλα τα σενάρια η Τράπεζα Θεμάτων αποτελεί «κοινή προϋπόθεση αξιοπιστίας».

Ως «κρίσιμες επιλογές-ανοιχτές αποφάσεις» περιγράφονται μεταξύ άλλων:

– Αν θα συμμετέχει ο βαθμός του Εθνικού Απολυτήριου στην κατάταξη για τα ΑΕΙ. Και αν ναι, με ποια βαρύτητα και με ποιες εγγυήσεις.

– Ποιες τάξεις του Λυκείου θα συμμετέχουν στον βαθμό του Απολυτήριου: μόνο η Γ΄ ή και η Β΄ Λυκείου — και με ποια βαρύτητα;

– Πόσο θα συμμετέχει η ενδοσχολική αξιολόγηση και ποιες δικλείδες θα εξασφαλίζουν συγκρισιμότητα μεταξύ σχολείων;

Συμπεράσματα

• Σε όλα τα σενάρια-επιλογές οι «εθνικές εξετάσεις» (πανελλαδικές εξετάσεις), η «ιερή αγελάδα» του συστήματος, είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για την πρόσβαση στα ΑΕΙ. Σε συνδυασμό με τον κλειστό αριθμό εισακτέων και τη μείωση των διαθέσιμων θέσεων στα πανεπιστήμια, αποτελούν την βασική καρμανιόλα με την οποία αποκεφαλίζονται κάθε χρόνο χιλιάδες υποψήφιοι και πραγματώνεται η σταθερή επιδίωξη του αστικού συστήματος, να ανακόπτεται η τάση των παιδιών της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων για πανεπιστημιακές σπουδές, καθώς αυτές ανοίγουν την όρεξη για διεκδικήσεις και κοινωνική ανέλιξη και καταξίωση.
• Ακόμα και στην περίπτωση των «ενδοσχολικών εξετάσεων» περιγράφεται ένας εξεταστικός μαραθώνιος μίνι πανελλαδικών σε όλες τις τάξεις του Λυκείου, αφού τη σφραγίδα της βάζει η Τράπεζα θεμάτων. Δεν ομολογείται βεβαίως από τώρα αυτό, αλλά η έννοια των «ισχυρών εγγυήσεων συγκρισιμότητας και εξωτερικού ελέγχου» εκεί ακριβώς παραπέμπει. Αυτή είναι η ουσία, τα υπόλοιπα, π.χ. σε ποια μαθήματα θα εξετάζονται «ενδοσχολικά» οι μαθητές, πώς και από ποιους θα διορθώνονται τα γραπτά, ποια σχέση πρέπει να υπάρχει μεταξύ προφορικού και γραπτού βαθμού, ποιες Τάξεις του Λυκείου και σε ποιο βαθμό θα συμμετέχουν στο Εθνικό Απολυτήριο ή πώς ο βαθμός του θα συνυπολογίζεται για την πρόσβαση στα ΑΕΙ είναι τεχνικές λεπτομέρειες που θα ξεκαθαριστούν στη συνέχεια.

Θυμίζουμε ότι το περιεχόμενο του «νέου Λυκείου» και του τρόπου πρόσβασης έδωσε και η Ζαχαράκη στη φιέστα του ΥΠΑΙΘΑ και της Επιτροπής διαλόγου, παρουσία των γκαουλάιτερς ΟΟΣΑ και ΕΕ.

Η υπουργός Παιδείας δήλωσε, τονίζοντας «την αξιοπιστία και την αντικειμενικότητα των Πανελλαδικών Εξετάσεων»: «Το σημερινό σύστημα μάς προσέφερε κάτι πολύτιμο: την αξιοπιστία. Και αυτή αποτελεί θεμέλιο για το επόμενο βήμα. Δεν ξεκινάμε από το μηδέν. Χτίζουμε πάνω σε ό,τι λειτούργησε».

«Πάνω σε αυτό το θεμέλιο τίθενται στον Εθνικό Διάλογο τα κρίσιμα ερωτήματα για την επόμενη ημέρα: πόσα μαθήματα θα εξετάζονται, εάν όλα θα πρέπει να προσμετρώνται με τον ίδιο τρόπο, τι άλλο θα πρέπει να αποτυπώνει το Εθνικό Απολυτήριο πέρα από την εξέταση μαθημάτων, ποιος θα είναι ο ρόλος της Τράπεζας Θεμάτων και ποια θα είναι η θέση των Πανελλαδικών Εξετάσεων στη νέα αρχιτεκτονική».

Την προτροπή-εντολή για την εφαρμογή του Εθνικού Απολυτήριου της αποθέωσης των ταξικών φραγμών, αλλά και για την επιβολή μιας σκληρής εσωτερικής και εξωτερικής αξιολόγησης με αντίστοιχες δομές, εξέφρασε ο Andreas Schleicher του ΟΟΣΑ.

• Κοντολογίς σε όλο αυτό το στημένο παιχνίδι του «εθνικού διαλόγου» και των πορισμάτων της ενδιάμεσης έκθεσης της Επιτροπής, οι πανελλήνιες εξετάσεις θα έχουν αποφασιστικό ρόλο, ενώ στο Λύκειο επιβάλλονται και νέοι ταξικοί φραγμοί.

Η μόρφωση που συνδέεται με απανωτές αξιολογικές κρίσεις και εξετάσεις δεν είναι μόρφωση αλλά καταναγκασμός και η «ενίσχυση του αυτόνομου μορφωτικού ρόλου» του Λυκείου είναι το πιο σύντομο ανέκδοτο όσο υπάρχουν πανελλαδικές εξετάσεις για την πρόσβαση στα ΑΕΙ, στις οποίες αυτό (το Λύκειο) εξ ορισμού υποτάσσεται. 

• Πάνε περίπατο όλες οι φήμες και διαρροές ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη προσανατολίζεται τάχα σε ένα σύστημα επιλογής λιγότερο αγχωτικό και ψυχοφθόρο για τους μαθητές και λιγότερο επιβαρυντικό για την «τσέπη» των οικογενειών, καθώς τα φροντιστήρια θα γνωρίσουν πιέννες.

Γιούλα Γκεσούλη